KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

Tanzimat Sonrasında Osmanlı Taşrasında Gelir Dağılımı: Madenkabı (Tekkeköy) Cizye Defteri Üzerine Bir Analiz

Income Distribution in the Ottoman Provinces after the Tanzimat: An Analysis Based on the Madenkabı (Tekkeköy) Cizye Register

Kamil Semih Kalyoncuoğlu(BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5139-1959
Sayfa
98–111
Yayın Tarihi
2026-04-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Veriler, toplam 3449 mükelleften 1111’inin evsat, 2338’inin edna sınıfına dahil olduğunu, a‘la sınıfının ise bulunmadığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Osmanlı taşrasında gelir dağılımının yapısını mikro düzeyde analiz etmek amacıyla Madenkabı (günümüz Tekkeköy) kazasına ait 1850 tarihli cizye defteri verilerini incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmanın temel kaynağını, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Maliyeden Müdevver Kalemi’ne ait 21731 numaralı, 54 sayfalık defter oluşturmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Veriler, toplam 3449 mükelleften 1111’inin evsat, 2338’inin edna sınıfına dahil olduğunu, a‘la sınıfının ise bulunmadığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı · Gelir dağılımı · Cizye defteri

Özet

Bu çalışma, Osmanlı taşrasında gelir dağılımının yapısını mikro düzeyde analiz etmek amacıyla Madenkabı (günümüz Tekkeköy) kazasına ait 1850 tarihli cizye defteri verilerini incelemektedir. Araştırmanın temel kaynağını, Başbakanlık Osmanlı Arşivi Maliyeden Müdevver Kalemi’ne ait 21731 numaralı, 54 sayfalık defter oluşturmaktadır. Defter, Tanzimat dönemi mali reformları sonrasında Samsun merkez kazasına bağlı Madenkabı nahiyesinde yaşayan Rum ve Ermeni reayaya ait cizye tahakkuk kayıtlarını içermektedir. Veriler, toplam 3449 mükelleften 1111’inin evsat, 2338’inin edna sınıfına dahil olduğunu, a‘la sınıfının ise bulunmadığını göstermektedir. Bu durum, kazada yüksek gelirli bir tabakanın yokluğunu, dolayısıyla taşra ekonomisinin ağırlıklı olarak düşük gelirli, görece dengeli bir yapı arz ettiğini göstermektedir. Toplam cizye tahakkuku 86.400 kuruş olup, kişi başı ortalama vergi 25 kuruş civarındadır. Gelir eşitsizliği ölçümü için hesaplanan yaklaşık Gini katsayısı 0,17 olarak tespit edilmiştir. Bu değer, Osmanlı taşrasında gelir farklarının sınırlı, ancak yoksulluğun yaygın olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak Madenkabı örneği, Tanzimat sonrası taşra ekonomilerinde gelir dağılımının dar bir aralıkta şekillendiğini ve cizye defterlerinin Osmanlı toplumunda sosyal tabakalaşmanın ekonomik boyutunu incelemede önemli bir kaynak olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, Osmanlı mali yapısının yerel düzeydeki yansımalarını tarihsel veriler ışığında anlamaya katkı sunmaktadır. Ayrıca, bu araştırma yerel gelir dağılımı dinamiklerinin Osmanlı taşrasındaki toplumsal yapıyı nasıl şekillendirdiğine dair yeni bir bakış açısı sunmaktadır.

Abstract

This study aims to analyze the structure of income distribution in the Ottoman provinces at a micro level by examining the data from the 1850 cizye (poll tax) register of the Madenkabı district (present-day Tekkeköy). The primary source of the research is a 54-page register, numbered 21731, from the Maliyeden Müdevver Kalemi of the Ottoman Archives. The register contains cizye assessment records of the Greek (Rum) and Armenian reaya residing in the Madenkabı sub-district of the Samsun central district following the fiscal reforms of the Tanzimat period. The data indicate that, out of a total of 3,449 taxpayers, 1,111 belonged to the evsat (middle) category and 2,338 to the edna (lower) category, while no taxpayers were recorded in the a‘la (upper) category. This finding suggests the absence of a high-income group in the district and indicates that the provincial economy exhibited a predominantly low-income and relatively homogeneous structure. The total cizye assessment amounts to 86,400 kuruş, with an average tax burden of approximately 25 kuruş per capita. The estimated Gini coefficient, calculated to measure income inequality, is approximately 0.17. This value indicates that while income disparities in the Ottoman provinces were limited, poverty was widespread. In conclusion, the case of Madenkabı demonstrates that income distribution in the post-Tanzimat provincial economy was concentrated within a narrow range, and that cizye registers constitute an important source for examining the economic dimension of social stratification in Ottoman society. In this respect, the study contributes to a better understanding of the local manifestations of the Ottoman fiscal system through historical data. Furthermore, it offers a new perspective on how local income distribution dynamics shaped the social structure in the Ottoman provinces.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kalyoncuoğlu, K. S. (2026). Tanzimat Sonrasında Osmanlı Taşrasında Gelir Dağılımı: Madenkabı (Tekkeköy) Cizye Defteri Üzerine Bir Analiz. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 1, 98–111. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1815043

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Maliyeden Müdevver Defterleri (Mad. D.): 21731
  2. Akyıldız, A. (1993). Tanzimat dönemi Osmanlı merkez teşkilatında reform, 1836–1856. Eren Yayınevi.
  3. Atalay, İ. (2000). Türkiye coğrafyası ve jeopolitiği. Ege Üniversitesi Basımevi.
  4. Atkinson, A. B. (2015). Inequality: What can be done?. Harvard University Press.
  5. Aygün, N. (2009). Osmanlı Devleti’nin son zamanlarında Karadeniz’in güney kesiminde iktisadî faaliyetler. Karadeniz Araştırmaları, 6(23), 41–76.
  6. Barkan, Ö. L. (1940). Türkiye’de imparatorluk devirlerinin büyük nüfus ve arazi tahrirleri ve hâkana mahsus istatistik defterleri II. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 2(1)214-247.
  7. Braude, B., & Lewis, B. (Eds.). (1982). Christians and Jews in the Ottoman Empire: The functioning of a plural society: The Arabic speaking lands (Vol. 2). Holmes & Meier.
  8. Çizakça, M. (1996). A comparative evolution of business partnerships: The Islamic world and Europe, with special reference to the Ottoman archives. Brill.
  9. Cowell, F. A. (2000). Measuring inequality. Oxford University Press.
  10. Darling, L. T. (1996). Revenue-raising and legitimacy: Tax collection and finance administration in the Ottoman Empire, 1560–1660. Brill.
  11. Deringil, S. (1998). The well-protected domains: Ideology and the legitimation of power in the Ottoman Empire, 1876–1909. I.B. Tauris.
  12. Findley, C. V. (1980). Bureaucratic reform in the Ottoman Empire: The Sublime Porte, 1789–1922. Princeton University Press.
  13. Faroqhi, S. (2005). Subjects of the Sultan: Culture and daily life in the Ottoman Empire. I. B. Tauris.
  14. Genç, M. (2000). Osmanlı İmparatorluğu’nda devlet ve ekonomi. Ötüken.
  15. Gülsoy, U. (2001). Islahat Fermanı. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 23, ss. 71–74). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  16. Güran, T. (2000). 19. yüzyıl Osmanlı tarımı üzerine araştırmalar. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  17. Issawi, C. (1980). The economic history of Turkey, 1800–1914. University of Chicago Press.
  18. İnalcık, H. (1997). An economic and social history of the Ottoman Empire, 1300–1914. Cambridge University Press.
  19. İnalcık, H. (2013). The Ottoman Empire: The classical age, 1300–1600. Phoenix Press.
  20. Karpat, K. H. (1985). Ottoman population, 1830–1914: Demographic and social characteristics. University of Wisconsin Press.
  21. Karpat, K. H. (2001). The politicization of Islam: Reconstructing identity, state, faith, and community in the late Ottoman state. Oxford University Press.
  22. Kasaba, R. (1988). The Ottoman Empire and the world economy: The nineteenth century. State University of New York Press.
  23. Kuznets, S. (1955). Economic growth and income inequality. American Economic Review, 45(1), 1–28.
  24. Marx, K. (1976). Capital: A critique of political economy (Vol. 1). Penguin Books.
  25. Pamuk, Ş. (2018). Osmanlı ekonomisinde bağımlılık ve büyüme (1820–1913). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  26. Pamuk, Ş. (2018). Osmanlı ekonomisi ve kurumları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  27. Pamuk, Ş., & Van Zanden, J. L. (2010). Standards of living. In S. Pamuk & R. Findley (Eds.), An economic and social history of the Ottoman Empire, 1600–1914 (pp. 59–84). Cambridge University Press.
  28. Piketty, T. (2014). Capital in the twenty-first century. Harvard University Press.
  29. Quataert, D. (2010). Manufacturing and technology transfer in the Ottoman Empire, 1800–1914. Isis Press.
  30. Ricardo, D. (1951). The principles of political economy and taxation. Cambridge University Press.
  31. Sen, A. (1973). On economic inequality. Clarendon Press.
  32. Şener, A. (1990). Tanzimat döneminde Osmanlı vergi sistemi. İşaret Yayınları.
  33. Shaw, S. J., & Shaw, E. K. (1977). History of the Ottoman Empire and modern Turkey: Reform, revolution, and republic: The rise of modern Turkey 1808–1975 (Vol. 2). Cambridge University Press.
  34. Todaro, M. P., & Smith, S. C. (2015). Economic development (12th ed.). Pearson Education.
  35. Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı devleti teşkilâtına medhal. Türk Tarih Kurumu Yayınları.