Dergiler / Mavi Atlas / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

Dijital Anıt Olarak QR Kodlu Mezar Taşlarının Küresel Yayılımı ve Türkiye Örneği

The Global Proliferation of QR-Coded Tombstones as Digital Memorials and the Exam-ple of Türkiye

Fatih Solmaz(HACETTEPE UNIVERSITY)0000-0003-4777-1649
Sayfa
86–97
Yayın Tarihi
2026-04-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu dönüşüm, dijitalleşmenin bireysel ve toplumsal belleği yeniden bi-çimlendiren yapısını görünür kılmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İnsan yaşamı doğum, evlilik ve ölüm olmak üzere üç temel geçiş eşiği etrafında şekillenir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, dijitalleşmenin ölüm ve anma kültürleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu dönüşüm, dijitalleşmenin bireysel ve toplumsal belleği yeniden bi-çimlendiren yapısını görünür kılmaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:QR kod · Dijital anma · Kültürel dönüşüm

Özet

İnsan yaşamı doğum, evlilik ve ölüm olmak üzere üç temel geçiş eşiği etrafında şekillenir. Bu eşik-ler, bireyin toplumsal kimliğinin oluşumunda ve kültürel aidiyetin sürdürülmesinde belirleyici bir rol oynar. Ölüm, bu geçişlerin son halkasını oluşturarak bireysel varoluşun sona erdiği, ancak top-lumsal belleğin ve kültürel sürekliliğin yeniden üretildiği bir dönüm noktasıdır. Ölümle ilişkili ritüeller -yas törenleri, dua, ziyaret ve anma pratikleri- toplumsal yapının ölüm karşısındaki anlam üretme biçimlerini yansıtır. Bu çalışma, dijitalleşmenin ölüm ve anma kültürleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Özellikle son yıllarda farklı ülkelerde yaygınlaşan QR kodlu mezar taşları, bireylerin hatıralarını dijital ortama taşıyarak geleneksel anma biçimlerine yeni bir boyut kazandırmaktadır. Çalışmanın temel amacı, bu teknolojinin dijital hafıza ve kültürel miras kavram-larıyla nasıl kesiştiğini ortaya koymak ve ölümün dijital temsili üzerinden kültürel dönüşümün izlerini değerlendirmektir. Yöntem olarak araştırmada karşılaştırmalı ve betimleyici bir analiz yak-laşımı benimsenmiştir. Japonya, Çin, İrlanda ve ABD gibi ülkelerdeki uygulamalar incelenerek QR kodlu mezar taşlarının küresel yayılım haritası ortaya konulmuştur. Ardından Türkiye’deki ilk ör-nekler üzerinden bu teknolojinin yerel kültürel bağlamda nasıl kabul gördüğü ve anlam kazandığı tartışılmıştır. Çalışma, ayrıca teknolojik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan dijital hafıza kavramının küresel ölçekte nasıl kurumsallaştığını ve bu sürecin geleneksel değerlerle nasıl etkileşime geçtiğini irdelemektedir. Nihayetinde QR kodlu mezar taşları yalnızca teknolojik bir yenilik değil, aynı za-manda ölüm, hatırlama ve yas tutma biçimlerinin dijitalleşmesi bağlamında kültürel bir paradigma değişiminin göstergesidir. Bu dönüşüm, dijitalleşmenin bireysel ve toplumsal belleği yeniden bi-çimlendiren yapısını görünür kılmaktadır.

Abstract

Human life is organized around three primary transitional stages: birth, marriage and death. These milestones play a critical role in the construction of individual social identity and the preservation of cultural belonging. As the final stage of these transitions, death marks a turning point where physical existence ceases while social memory and cultural continuity are actively reproduced. Death-related rituals -including mourning ceremonies, prayers, visitations and commemorative practices -reflect the mechanisms through which social structures generate meaning in response to mortality. This study aims to investigate the influence of digitalization on the cultures of death and remembrance. Specifically, QR-coded tombstones, which have gained prevalence globally in recent years, introduce a novel dimension to traditional commemoration by migrating personal memories to digital environments. The core objective of this research is to elucidate how this technology intersects with the concepts of digital memory and cultural heritage and to analyze the manifestations of cultural transformation through the digital representation of death. The research employs comparative and descriptive analytical methodology. By examining implementations in nations such as Japan, China, Ireland and the USA, the study maps the global expansion of QR-coded tombstones. Subsequently, it discusses the local reception and meaning-making processes of this technology through the initial cases observed in Türkiye. Furthermore, the study explores the global institutionalization of the concept of digital memory driven by technological progress and its interaction with traditional values. Ultimately, QR-coded tombstones represent more than a mere technological innovation; they signify a cultural paradigm shift regarding the digitalization of death, remembrance and mourning. This shift highlights the capacity of digitalization to reconfig-ure both individual and collective memory.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Solmaz, F. (2026). Dijital Anıt Olarak QR Kodlu Mezar Taşlarının Küresel Yayılımı ve Türkiye Örneği. Mavi Atlas, Cilt: 14 Sayı: 1, 86–97. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1815041

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. Acun, H. (2010). Türk kültüründe taşlar. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
  2. Aktaş, C., Çaycı, B., & Çaycı, A. E. (2017). Türkiye’deki dergilerde QR kod kullanım pratiklerini belirlemeye yönelik bir alan araştırması. Intermedia International E-journal, 4(7), 220-239.
  3. Allison, F., Nansen, B., Gibbs, M., Arnold, M., Holleran, S., & Kohn, T. (2024). Reimagining me-morial spaces through digital technologies: A typology of CemTech. Death Studies, 48(8), 790–800. https://doi.org/10.1080/07481187.2023.2276308
  4. Anadolu Ajansı. (2018, 6 Ekim). Teknolojiyi mezar taşına işledi Avrupa’ya ihraç etti. https://www.aa.com.tr/tr/bilim- teknoloji/teknolojiyi-mezar-tasina-isledi-avrupaya-ihrac-etti/1274178
  5. Artun, E. (2015). Türk halkbilimi. Karahan Kitabevi.
  6. Bektaş, A. (2024). Pierre Bourdieu’nun sermaye kavramı üzerinden dijital sermayeye yönelik tespit-ler. Journal of History School (JOHS), (LXXI), 1857–1882. https://doi.org/10.29228/joh.76428
  7. Bektaş, A. (2025). Communication technologies today being a child in the age of artificial intelli-gence. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 826-841. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1753483
  8. Bowker, J. (1997). The Oxford dictionary of world religions. Oxford University Press.
  9. Davies, D. J. (2017). Death, ritual and belief: The rhetoric of funerary rites. Routledge.
  10. Dünya Halleri. (2017, 30 Ekim). Teknoloji gömülme şeklimizi değiştiriyor. https://www.dunyahalleri.com/teknoloji-gomulme-seklimizi- degistiriyor/
  11. Euro News. (2022, 22 Nisan). Japonya'da gelenekleri zorlayan QR kodlu ve otomatlı modern me-zarlıklar dönemi. https://tr.euronews.com/2022/04/22/japonya-da-gelenekleri- zorlayan-qr-kodlu-ve-otomatl-yeni-modern-mezarl-klar
  12. Ferry, L. (2000). Ekolojik yeni düzen (T. Ilgaz, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  13. fikrimucit. (2025, 6 Eylül). Mezarlıklarda QR kod dönemi başladı: Dijital anılar mezar taşlarına taşınıyor. https://www.fikrimucit.com/mezarliklarda-qr-kod-donemi-basladi- dijital-anilar-mezar-taslarina-tasiniyor/
  14. Gotved, S. (2014). Digital Memorials on QR Codes. AOIR selected papers of internet research. https://spir.aoir.org/ojs/index.php/spir/article/download/8801/7009
  15. Gotved, S. (2015). Privacy with public access: Digital memorials on QR codes. Information, Commu-nication & Society, 18(3), 269–280. https://doi.org/10.1080/1369118X.2014.989250
  16. Güneş. (2022, 19 Mayıs). Mezar taşları da dijital ortamda! https://www.gunes.com/yasam/mezar-taslari-da-dijital-ortamda- 1133509
  17. Häkkilä, J., Colley, A., & Kalving, M. (2019). Designing an interactive gravestone display. In Pro-ceedings of the 18th International Conference on Mobile and Ubiquitous Multimedia (ACM). https://link.springer.com/article/10.1007/s00779-019-01359-1
  18. Hassan, Ü. (1985). Eski Türk toplumu üzerine incelemeler. Kaynak Yayınları.
  19. Jaesny S. (2025, 29 Ağustos). Mezarlardaki QR kodlar: Anıları 7 anlamlı yolla koruyun. https://www.qrcode-tiger.com/tr/qr-codes-on- graves#Real_use_cases_of_QR_code_integration_on_graves
  20. Kadirzade, K. İ. (2005). Adetler, inançlar ve Türklerin soy kütüğü meselesi (A. Doğan, Çev.). Akçağ Ya-yınları.
  21. Kalafat, Y. (1995). Doğu Anadolu’da eski Türk inançlarının izleri. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
  22. Maciel, C., et al. (2016). Interacting with Digital Memorials in a Cemetery: Insights from an Im-mersive Practice. In Proceedings of the 2016 Federated Conference on Computer Science and Informa-tion Systems (pp.1251–1260). https://www.researchgate.net/publication/319928348
  23. Metcalf, P., & Huntington, R. (1991). Celebrations of death: The anthropology of mortuary ritual. Camb-ridge University Press.
  24. NTV (2021, 26 Ocak). Mezar taşlarında karekod dönemi. https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/mezar-taslarinda-karekod- donemi,9FwXyu6w-0Cl6kwvsRq-6g/HeinQCb3VkqfXWLTY9PY6A
  25. Örnek, S. V. (2016). Türk halkbilimi. BilgeSu Yayınları.
  26. Örnek, S. V. (2017). Etnoloji sözlüğü. BilgeSu Yayınları.
  27. Özdemir, N. (2018). Geleneksel Bilgi ve Kültür Ekonomisi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 18(1), 1-28. https://izlik.org/JA85PC34RH
  28. Radio Sweden. (2015, 4 Kasım).
  29. https://www.sverigesradio.se/artikel/6294842#:~:text=The%20QR%20c odes%20on%20tombstones,stored%2C%E2%80%9D%20Ul%20Lern%C3% A9us%20says.
  30. Roux, J. P. (1999). Altay Türklerinde ölüm. (A. Kazancıgil, Çev.) Kabalcı Yayınevi.
  31. Rychalski, A. (2025). Digging up the acceptance factors of QR codes on graves. Behaviour & Infor-mation Technology, 44(14), 3538-3558. https://doi.org/10.1080/0144929X.2025.2490664
  32. Solmaz, F. (2026). Halk felsefesi ve geleneksel anlatılarda toplumsal yargıların izleri. Beytülhikme Dergisi, 16(1), 323-347. https://doi.org/10.29228/beytulhikme.87459.
  33. Solmaz, M. (2025). 4. Endüstri devrimi ve toplumsal değişme- veri toplumunun sosyolojik analizi. Sonçağ Yayınları.
  34. Uçak, E., & Usta, S. (2023). Eğitimde QR kod kullanımına yönelik öğrenci, öğretmen ve öğretmen adaylarının görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(87), 889-909. https://doi.org/10.17755/esosder.1250158.
  35. Uluç, G., Çelik, C., & Çam, O. (2024). Mezarlık turizmi kapsamında mezarlıklarda QR kod kulla-nımı. Umay, Ziya Gökalp Özel Sayısı, 2(2), 54-63. https://doi.org/10.29228/umay.79691.
  36. Van Gennep, A. (1960). The Rites of passage. University of Chicago Press.
  37. Wikipedia. (2024, 27 Ekim). Cementerio Israelita, La Paz,
  38. https://en.wikipedia.org/wiki/Cementerio_Israelita,_La_Paz
  39. Wired. (2008, 23 Mart). Japon mezar taşları ölüleri QR kodlarıyla anıyor,
  40. https://www.wired.com/2008/03/japanese-graves/
  41. Yurt. (2022, 27 Nisan). Mezarlar dijitalleşiyor mu?: QR kodlu mezar taşları. https://www.yurtgazetesi.com.tr/yasam/mezarlar- dijitallesiyor-mu-qr-kodlu-mezar-taslari-h199315.html