KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi / 2026 / Cilt: 63 Sayı: 63

Duygunun Okuma Anlama Sürecine Etkisine Kuramsal Bakış

Theoretical Perspective on the Effect of Emotion on Reading Comprehension Process

Çağrı Kaygısız(TÜRK HAVA KURUMU ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9650-3889
Sayfa
107–123
Yayın Tarihi
2026-01-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu doğrultuda çalışmada duygunun, okuma-anlama sürecindeki bilişsel işlemler üzerindeki etkisini teorik olarak irdelemek ve konuya ilişkin farkındalık oluşturmak amaçlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Okuma edimiyle ilgili çalışmaların temel amacı okuma-anlama sürecine etki eden etmenleri belirlemek, buradan hareketle de hem okuma becerisini geliştirmek hem de okuma becerisini geliştirmede kullanılacak etkinlik ve uygulamaları tasarlamaktır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu doğrultuda duygu, okumayla ilgili çalışmalarda bilişsel işlemler üzerindeki etkisi nedeniyle göz önünde bulundurulması gereken önemli bir unsurdur.
💡
Sonuç & Katkı:Bu doğrultuda çalışmada duygunun, okuma-anlama sürecindeki bilişsel işlemler üzerindeki etkisini teorik olarak irdelemek ve konuya ilişkin farkındalık oluşturmak amaçlanmıştır.
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Okuma · okuma-anlama · bilişsel işlemleme

Özet

Okuma edimiyle ilgili çalışmaların temel amacı okuma-anlama sürecine etki eden etmenleri belirlemek, buradan hareketle de hem okuma becerisini geliştirmek hem de okuma becerisini geliştirmede kullanılacak etkinlik ve uygulamaları tasarlamaktır. Bu doğrultuda duygu, okumayla ilgili çalışmalarda bilişsel işlemler üzerindeki etkisi nedeniyle göz önünde bulundurulması gereken önemli bir unsurdur. Ancak önemine karşın okuma-anlama süreciyle ilgili teorik ve uygulamalı çalışmalara bakıldığında duygunun, okuma edimi üzerindeki etkilerine yeterince yer verilmediği görülmektedir. Bu nedenle özellikle bilişsel işlemler üzerinde doğrudan etkili olan duygunun, okuma-anlama süreci üzerindeki etkilerinin kapsamlı biçimde araştırılması ve buradan elde edilecek bilginin okuma becerisinin okuma becerisinin gelişimine dönük didaktik etkinliklerle bütünleştirilmesi önemlidir. Aksi takdirde okuma sürecinde etkili olan önemli unsurlardan birisi göz ardı edilmiş olacaktır. Bu doğrultuda çalışmada duygunun, okuma-anlama sürecindeki bilişsel işlemler üzerindeki etkisini teorik olarak irdelemek ve konuya ilişkin farkındalık oluşturmak amaçlanmıştır.

Abstract

The main purposes of the studies on the act of reading is to determine the factors affecting the reading-comprehension process, and from this point of view, both to desing reading skills and make improvement on activities and practices that will be used in improving reading skills. In this context, emotion is a significant element to consider in reading-related studies due to its effect on cognitive processes. However, despite its importance, upon looking at the theoretical and practical studies on the reading comprehension process, one can see that the effects of emotion on reading comprehension are not sufficiently emphasized. For this reason, it is important to comprehensively investigate the effects of emotion, which has a direct effect on cognitive processes, on the reading-comprehension process, and to integrate the information obtained from here with didactic activities for the development of reading skills. Otherwise, one of the important elements that are effective in the reading process will be ignored. In this respect, the study aims to theoretically examine the effect of emotion on cognitive processes in the reading-comprehension process and to raise awareness on the subject.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kaygısız, Ç. (2026). Duygunun Okuma Anlama Sürecine Etkisine Kuramsal Bakış. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt: 63 Sayı: 63, 107–123. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1621910

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (39)

  1. Batovski, D. A. (2008). How to write a review article. Assumption University Journal of Technology, 11(4), 199-203.
  2. Bloom, B. S. (2016). İnsan nitelikleri ve okulda öğrenme. (D. A. Özçelik, Çev.) Ankara: Pegem Akademi.
  3. Bohn-Gettler, C. M. (2019). Getting a grip: The PET Framework for studying how reader emotions influence comprehension. Discourse Process, 56(5-6), 386-401. doi:10.1080/0163853X.2019.1611174
  4. Bohn-Gettler, C. M., & Kaakinen, J. K. (2022). Introducing to the special ıssue on emotions in reading, learning, and communication. Discourse Processes, 59(1-2), 1-12. doi:10.1080/0163853X.2021.1899369
  5. Bohn-Gettler, C. M., & Rapp, D. N. (2014). Emotion during reading and writing. In. R. Pekrun, & L. Linnenbrink-Garcia (Eds.), International handbook of emotions in education (pp. 437-456). New York: Routledge.
  6. Child, S., Oakhill, J., & Garnham, A. (2018). You're the emotional one: The role of perspective for emotion processing in reading comprehension. Language, Cognition and Neuroscience, 33(7), pp. 878-889. doi:10.1080/23273798.2018.1431397
  7. Ellis, H. C., Ottaway, S. A., Varner, L. J., Becker, A. S., & Moore, B. A. (1997). Emotion, motivation and text comprehension: The detection of contradictions in passages. Journal of Experimental Psychology, 126(2), 131-146. doi:10.1037/0096-3445.126.2.131
  8. Fiedler, K., & Beier, S. (2014). Affect and cognitive processing in educational context. In. R. Pekrun, & L. Linnenbrink-Garcia (Eds.), International handbook of emotions in education (pp. 36-55). New York: Routledge.
  9. Fischer, A. H. (1991). Emotion scripts: A Study of the social annd cognitive facets of emotions. Leiden: DSWO Press.
  10. Hacıömeroğlu, G., Bilgen, S., & Tabuk, M. (2013). Başarı dugusu ölçeği-ilkokul'un Türkçe'ye uyarlama çalışması. Eğitim Bilimleri Dergisi, 86-96. doi:10.15285/EBD.2013385568
  11. Herdman, E. A. (2006). Derleme makale yazımında, konferans ve bildiri sunumu hazırlamada pratik bilgiler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 3(1), 2-4.
  12. Kaygısız, Ç. (2023). Okuma sürecinde zamansal bilginin işlenmesi: Anlatı metinlerine dönük gözlemler. (Yayımlanmajış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
  13. Kintsch, W., & Rawson, K. A. (2005). Comprehension. In. M. J. Snowling, & C. Hulme (Eds.), The science of reading: A handbook (pp. 209-226). Oxford: Blackwell Publishing.
  14. Kneepkens, E. W., & Zwaan, R. A. (1994). Emotions and literary text comprehension. Poetics, 23(1-2), 125-138. doi:10.1016/0304-422X(94)00021-W
  15. Kuhbandler, C., Spitzer, B., & Pekrun, R. (2011). Read-out of emotional information from sensory memory: The longevity of threatening stimuli. Psychological Science, 22(5), 695-700. doi:10.1177/0956797611406445
  16. Lai, V., Willems, R., & Hagoort, P. (2015). Feel between the lines: Implied emotion in sentence comprehension. Journal of Cognitive Neuroscience, 27(8), 1528-1541. doi:10.1162/jocn_a_00798
  17. Mauss, I. B., & Robinson, M. D. (2009). Measures of emotion: A review. Cognition and Emotion, 23(2), 209-237. doi:10.1080/02699930802204677
  18. Meinhard, J., & Pekrun, R. (2003). Attentional resource allocation to motivational events: An ERP study. Cognition and Emotion, 13(3), 477-500. doi:10.1080/02699930244000039
  19. Meyer, D. K., & Turner, J. C. (2006). Re-conceptualizing emotion and motivation research. Educational Psychologist, 17, 377-390. doi:10.1007/s10648-006-9032-1
  20. Miall, D. S., & Kuiken, D. (2002). A feeling for fiction: Becoming what we behold. Poetics, 30(4), 221-241. doi:10.1016/S0304-422X(02)00011-6
  21. Mikels, J. A., & Reuter-Lorenz, P. A. (2019). Affective working memory: An integrative psychological construc. Perspectives on Psychological Science, 14(4), 543-559. doi:10.1177/1745691619837597
  22. Muis, K. R., Sinatra, G. M., Pekrun, R., Winne, P. H., Trevors, G., Losenno, K. M., & Munzar, B. (2018). Main and moderator effects of refuration on task value, epistemic emotions, and learning strateies during conceprual change. Contemporary Educational Psychology, 55, 155-165. doi:10.1016/j.cedpsych.2018.10.001
  23. Pekrun, R. (2006). The control-value theory of achievement emotions: Assumptions, corollaries, and implications for educational research research and practice. Educational Psychological Review, 18, 315-341. doi: 10.1007/s10648-006-9029-9
  24. Pekrun, R. (2017). Achievement emotions. In. A. J. Elliot (Ed.), Handbook of competence and motivation: Theory and application (pp. 251-271). Guilford Press.
  25. Pekrun, R. (2022). Emotions in reading and learning from texts: Progress and open problems. Discourse Processes, 59(1-2), 116-125. doi:10.1080/0163853X.2021.1938878
  26. Pekrun, R., & Linnenbrink-Garcia, L. (2014). Introduction to emotions in education. In. R. Pekrun, & L. Linnenbrink-Gargica (Eds.), International Handbook of Emotions in Education (pp. 1-10). New York: Routledge.
  27. Pekrun, R., & Stephens, E. (2010). Achievemet emotions: A control-value approach. Social and Personality Psychology Compass, 4(4), 238-255. doi:10.1111/j.1751-9004.2010.00259.x
  28. Russel, J. A. (2003). Core affect and the psychological construction of emotion. Psychological Review, 110(1), 145-172. doi: 10.1037/0033-295x.110.1.145
  29. Schunk, D. H. (2009). Learning theories an educational perspective. Upper Saddle River: Pearson.
  30. Schwarz, N., & Skurnik, I. (2003). Feeling and thinking: Implications for problem solving. In. J. Davidson, & R.
  31. Sternberg (Eds.), The nature of problem solving (pp. 263-290). Cambridge: Cambridge University Press.
  32. Shuman, V., & Scherer, K. (2014). Concepts and structures of emotions. In. R. Perkun, & L. Linnenbrink-Garcia (Eds.), International handbook of emotions in education (pp. 13-35). New York: Taylor & Francis.
  33. Tan, S. (1994). Story processingas an emotion episode. In. H. Oostendorp, & R. A. Zwaan (Eds.), Naturalistic text comprehension (pp. 165-188). Norwood: Ablex.
  34. Tapiero, I. (1994). Situation models and levels of coherence towards a definition of comrepehnsion. Routledge: New York.
  35. Vega, M., Leon, I., & Diaz, J. M. (1996). The Representation of Changing Emotions in Reading Comprehension. Cognition and Emotion, 10(3), s. 303-321. doi:10.1080/026999396380268
  36. Zaccoletti, S., Altoe', G., & Mason, L. (2020). The interplay of reading-related emotions and updating in reading comprehension performance. British Journal of Educational Psychology, 90(3), 663-682.
  37. Zhang, Q., Ding, J., Zhang, Z., Yang, X., & Yang, Y. (2021). The effect of congruent emotional context in emotional word processing during discourse comprehension. Journal of Neurolinguistics, 59(3).doi:10.1016/j.jneuroling.2021.100989
  38. Zwaan, R. A., & Radvansky, G. A. (1998). Situations models in language comprehension and memory. Psychological Bulletin, 123(2), 162-185. doi:10.1037/0033-2909.123.2.162
  39. Zwaan, R., Langston, M. C., & Graesser, A. C. (1995). The construction of situation models in narrative comprehension: An event-indexing model. Psychological Science, 6(5), 292-397. doi:10.1111/j.1467-9280.1995.tb005