KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 27 Sayı: 3

5. sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Bilgilendirici Metinlerin Okunabilirlik Düzeylerinin Öğretim Programlarına Göre Karşılaştırılması

5th-Grade Turkish Textbooks: Readability of Informative Texts Across Curricula

Büşra Arabacı(AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7409-014X
Nilay Çağlayan Dilber(KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5314-5754
Sayfa
1616–1654
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular, sözcük başına düşen ortalama hece sayısının 2,40 ile 2,96; tümce başına düşen ortalama sözcük sayısının ise 6,06 ile 22,33 değerleri arasında değişkenlik sergilediğini göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, 2006, 2009, 2015, 2019 ve 2024 Türkçe Dersi Öğretim Program’ları temel alınarak oluşturulmuş ortaokul 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki bilgilendirici metinlerin okunabilirlik düzeylerinin saptanması hedeflenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Veriler nitel desende doküman incelemesi tekniğiyle elde edilmiş; Millî Eğitim Bakanlığı onayını taşıyan beş farklı Türkçe ders kitabı çözümlemeye dâhil edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular, sözcük başına düşen ortalama hece sayısının 2,40 ile 2,96; tümce başına düşen ortalama sözcük sayısının ise 6,06 ile 22,33 değerleri arasında değişkenlik sergilediğini göstermiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2006 Verileri
⚙️Değişkenler:Bilgilendirici Metin · Okunabilirlik · Türkçe Dersi Öğretim Programı

Özet

Bu çalışmada, 2006, 2009, 2015, 2019 ve 2024 Türkçe Dersi Öğretim Program’ları temel alınarak oluşturulmuş ortaokul 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki bilgilendirici metinlerin okunabilirlik düzeylerinin saptanması hedeflenmiştir. Veriler nitel desende doküman incelemesi tekniğiyle elde edilmiş; Millî Eğitim Bakanlığı onayını taşıyan beş farklı Türkçe ders kitabı çözümlemeye dâhil edilmiştir. Öğretim sürecinin metni merkeze alan ve okumaya dayanan bir anlayışla işletilmesi, Türkçe Dersi Öğretim Program’larının dikkat çeken ortak ilkelerindendir. Buradan hareketle, farklı dönemlerde yürürlüğe giren program yaklaşımlarına göre düzenlenmiş 5. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin hedef okur kitlesinin okuma seviyesiyle örtüşüp örtüşmediği, Ateşman (1997) Okunabilirlik Formülü ve Çetinkaya-Uzun (2010) Okunabilirlik Formülü aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bu çerçevede kitaplardaki metinlere ait okunabilirlik puanları hesaplanmıştır. Okunabilirlik puanları hesaplanırken her metnin hece, sözcük ve tümce sayıları sayılmış; bu sayımlardan ortalama sözcük ve tümce uzunlukları elde edilerek metinlerin hangi okunabilirlik düzeyinde yer aldığı belirlenmiştir. Çalışma kapsamında 55 bilgilendirici metin çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, sözcük başına düşen ortalama hece sayısının 2,40 ile 2,96; tümce başına düşen ortalama sözcük sayısının ise 6,06 ile 22,33 değerleri arasında değişkenlik sergilediğini göstermiştir.

Abstract

This study aimed to determine the readability levels of the informative texts included in fifth-grade middle school Turkish textbooks prepared on the basis of the 2006, 2009, 2015, 2019, and 2024 Turkish Language Curricula. The data were obtained through the document analysis technique within a qualitative design, and five different Turkish textbooks approved by the Ministry of National Education were included in the analysis. Conducting the instructional process through a text-centered and reading-based approach is one of the prominent common principles of the Turkish Language Curricula. Accordingly, whether the texts in the fifth-grade Turkish textbooks, designed in line with the curriculum approaches that came into effect in different periods, correspond to the reading level of the target audience was evaluated by means of the Ateşman (1997) Readability Formula and the Çetinkaya-Uzun (2010) Readability Formula. Within this framework, the readability scores of the texts in the textbooks were calculated. In calculating the readability scores, the numbers of syllables, words, and sentences in each text were counted; the average word and sentence lengths derived from these counts were then used to determine the readability level of each text. A total of 55 informative texts were analyzed within the scope of the study. The findings revealed that the average number of syllables per word ranged from 2.40 to 2.96, while the average number of words per sentence varied between 6.06 and 22.33.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Arabacı, B., Dilber, N. Ç. (2026). 5. sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Bilgilendirici Metinlerin Okunabilirlik Düzeylerinin Öğretim Programlarına Göre Karşılaştırılması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 3, 1616–1654. https://doi.org/10.29299/kefad.1968155

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (46)

  1. Aksan, D. (1998). Her yönüyle dil [Language in all its aspects] (3rd ed.). Türk Dil Kurumu.
  2. Arı, G. (2021). Türkçe öğretiminin tarihçesi ve Türkçe öğretim programları [The history of Turkish language teaching and Turkish language curricula]. In F. Topçuoğlu Ünal (Ed.), Türkçe öğrenme ve öğretim yaklaşımları [Approaches to learning and teaching Turkish] (pp. 48–72). Nobel Akademik Yayıncılık.
  3. Ateşman, E. (1997). Türkçede okunabilirliğin ölçülmesi [Measuring readability in Turkish]. Dil Dergisi, 58, 71–74.
  4. Bağcı, H., & Ünal, Y. (2013). İlköğretim 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik düzeyi [The readability level of the texts in 8th-grade primary-education Turkish textbooks]. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1(3), 12–28. https://doi.org/10.16916/aded.15997
  5. Baki, Y. (2019). Türkçe Dersi 8. sınıf kitabındaki metinlerin okunabilirliği [The readability of the texts in the 8th-grade Turkish course textbook]. Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 5(1), 30–46. https://doi.org/10.31464/jlere.528298
  6. Benzer, A. (2020). Türkçe yapay zekâya dayalı formülüne doğru bir adım [A step toward an artificial-intelligence-based formula for Turkish]. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 5(1), 47–82. https://izlik.org/JA45KA42KG
  7. Bezirci, B., & Yılmaz, A. E. (2010). Metinlerin okunabilirliğinin ölçülmesi üzerine bir yazılım kütüphanesi ve Türkçe için yeni bir okunabilirlik ölçütü [A software library for measuring the readability of texts and a new readability index for Turkish]. DEÜ Mühendislik Fakültesi Fen Bilimleri Dergisi, 12(3), 49–62. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deumffmd/article/492667
  8. Bora, A., & Arslan, M. A. (2021). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi [An examination of the texts in Turkish textbooks in terms of readability]. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 10(1), 222–236. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1660494
  9. Bruner, J. (1983). Child's talk: Learning to use language. Norton.
  10. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, K. E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2022). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods in education]. Pegem Akademi.
  11. Chomsky, N. (1965). Aspects of the theory of syntax. MIT Press.
  12. Çalışkan, N. (2016). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik açısından incelenmesi [An examination, in terms of readability, of the texts in secondary-school Turkish textbooks]. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(33), 354–368. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mkusbed/article/213802
  13. Çetinkaya, G., & Uzun, L. (2010). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik özellikleri [The readability characteristics of the texts in Turkish textbooks]. In H. Ülper (Ed.), Türkçe ders kitabı çözümlemeleri [Analyses of Turkish textbooks] (pp. 141–154). Pegem Akademi.
  14. Çıplak, G., & Balcı, A. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik özelliğinin incelenmesi [An examination of the readability characteristics of the texts in Turkish textbooks]. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 30, 170–187. https://doi.org/10.29000/rumelide.1193033
  15. Dolunay, S. K. (2012). Dil bilgisi öğretiminde temel yaklaşımlar, yöntemler ve teknikler [Fundamental approaches, methods, and techniques in grammar instruction]. In M. Özbay (Ed.), Türkçe eğitimi açısından dil bilgisi öğretimi [Grammar instruction from the perspective of Turkish education] (pp. 106–160). Pegem Akademi.
  16. Flesch, R. (1948). A new readability yardstick. Journal of Applied Psychology, 32(3), 221–233. https://doi.org/10.1037/h0057532
  17. Goodman, K. S. (1967). Reading: A psycholinguistic guessing game. Journal of the Reading Specialist, 6(4), 126–135. https://doi.org/10.1080/19388076709556976
  18. Güldenoğlu, B., Kargın, T., Gengeç, H., & Gürbüz, M. (2019). Okuma sürecinde dil temelli becerilerin önemi: dil – okuma ilişkisine yönelik bulgular [The importance of language-based skills in the reading process: Findings on the language–reading relationship]. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 1(1), 1–27. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2009.0101
  19. Gün, M., & Kaya, İ. (2020). Geçmişten günümüze Türkçe dersi öğretim programları-1- Cumhuriyet öncesi ve Cumhuriyet dönemi Türkçe dersi öğretim programları [Turkish language curricula from past to present—1: Pre-Republican and Republican-era Turkish language curricula]. In M. N. Kardaş & A. Akçay (Eds.), Türkçe dersi öğretim programları [Turkish language curricula] (pp. 27–48). Pegem Akademi.
  20. Güven, M. (2021). Eğitim ve program geliştirmede temel kavramlar [Fundamental concepts in education and curriculum development]. In S. Arslan & N. D. Şimşek (Eds.), Türkçe öğretmenin rehberi: Öğretim programı [The Turkish teacher's guide: curriculum] (pp. 1–22). Anı Yayıncılık.
  21. Karatay, H. (2018). Okuma eğitimi ve uygulama [Reading education and practice]. Pegem Akademi.
  22. Kaya, M., & Kardaş, M. N. (2019). Türkçe öğretiminin amacı ve temel ilkeleri [The aim and fundamental principles of Turkish instruction]. In K. Bulut & M. N. Kardaş (Eds.), Türkçe öğrenme ve öğretim yaklaşımları [Approaches to learning and teaching Turkish] (pp. 87–105). Pegem Akademi.
  23. Kemiksiz, Ö. (2021). Türk dili ve edebiyatı ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik düzeyleri [The readability levels of the texts in Turkish language and literature textbooks]. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (24), 507–525. https://doi.org/10.29000/rumelide.998756
  24. Krashen, S. D. (1985). The input hypothesis: Issues and implications. Longman.
  25. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber [Qualitative research: A guide to design and implementation] (S. Turan, Trans.). Nobel Akademik Yayıncılık.
  26. Ministry of National Education. (2006). İlköğretim Türkçe dersi (6, 7, 8. sınıflar) öğretim programı [Primary education Turkish language curriculum (Grades 6, 7, 8)]. Board of Education, Ministry of National Education.
  27. Ministry of National Education. (2009). İlköğretim Türkçe dersi öğretim programı ve kılavuzu [Primary education Turkish language curriculum and guide]. Board of Education, Ministry of National Education.
  28. Ministry of National Education. (2015). Türkçe dersi (1-8. sınıf) öğretim programı [Turkish language curriculum (Grades 1–8)]. Board of Education, Ministry of National Education.
  29. Ministry of National Education. (2019). Türkçe Dersi Öğretim Programı (ilkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) [Turkish language curriculum (primary and secondary school, Grades 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, and 8)]. Board of Education, Ministry of National Education.
  30. Ministry of National Education. (2021). Ders kitaplarında okunabilirlik [Readability in textbooks]. Department of Textbooks and Instructional Materials.
  31. Ministry of National Education. (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar) Türkiye yüzyılı maarif modeli [Secondary school Turkish language curriculum (Grades 5, 6, 7, and 8): Türkiye Century education model]. Board of Education, Ministry of National Education.
  32. Ogur, E. (2022). 2021-2022 Öğretim yılında okutulan 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi [An examination, in terms of readability, of the texts in 6th-grade Turkish textbooks taught in the 2021–2022 academic year]. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 11(4), 1647–1664. https://dergipark.org.tr/tr/pub/teke/article/1221117
  33. Okur, A., & Arı, G. (2013). 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirliği [The readability of the texts in 6th-, 7th-, and 8th-grade Turkish textbooks]. İlköğretim Online, 12(1), 202–226. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilkonline/article/106680
  34. Önder, E., Bozkurt, M., & Topçuoğlu Ünal, F. (2021). İlköğretim 7. sınıf Türkçe ders kitabında yer alan metinlerin okunabilirlik seviyelerinin belirlenmesi [Determining the readability levels of the texts in the 7th-grade primary-education Turkish textbook]. International Journal of Language Academy, 9(4), 34–46. https://doi.org/10.29228/ijla.51692
  35. Öz, F. (2011). Uygulamalı Türkçe öğretimi [Applied Turkish instruction]. Anı Yayıncılık.
  36. Özbek, A. B., & Ergül, C. (2018). İlkokul 4. sınıf ders kitaplarının okunabilirliklerinin değerlendirilmesi [Evaluating the readability of 4th-grade primary-school textbooks]. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 653–668. https://doi.org/10.17860/mersinefd.398401
  37. Rosenblatt, L. M. (1978). The reader, the text, the poem: The transactional theory of the literary work. Southern Illinois University Press.
  38. Sidekli, S. (2021). Metin öğretimi [Text instruction]. In M. Yılmaz (Ed.), Yeni gelişmeler ışığında Türkçe öğretimi [Turkish instruction in light of new developments] (pp. 131–160). Pegem Yayınları.
  39. Sönmez, V. (2003). Metinlerin eğitselliğini saptamada matematiksel bir yaklaşım (Sönmez Modeli) [A mathematical approach to determining the educational value of texts (the Sönmez Model)]. Eğitim Araştırmaları, 10, 24–39.
  40. Temur, T. (2002). İlköğretim 5. sınıf Türkçe ders kitaplarında bulunan metinler ile öğrenci kompozisyonlarının okunabilirlik düzeyleri açısından karşılaştırılması [A comparison, in terms of readability level, of the texts in 5th-grade primary-education Turkish textbooks and student compositions] [Master's thesis, Gazi University]. YÖK National Thesis Center. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  41. Temur, T. (2003). Okunabilirlik (readability) kavramı [The concept of readability]. Türklük Bilimi Araştırmaları, (13), 169–180. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/156766
  42. Topçuoğlu Ünal, F., & Erkek, G. (2021). Ortaokul Türkçe öğretim programları kazanım ve amaçları [The learning outcomes and objectives of secondary-school Turkish curricula]. In S. Arslan & N. D. Şimşek (Eds.), Türkçe öğretmenin rehberi: Öğretim programı [The Turkish teacher's guide: curriculum] (pp. 50–70). Anı Yayıncılık.
  43. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
  44. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in the social sciences] (10th ed.). Seçkin Yayıncılık.
  45. Yokuş, Y., & Örge Yaşar, F. (2023). 3. ve 4. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin Ateşman ve Çetinkaya-Uzun okunabilirlik formüllerine göre incelenmesi [An examination of the texts in 3rd- and 4th-grade Turkish textbooks according to the Ateşman and Çetinkaya-Uzun readability formulas]. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (36), 153–171. https://doi.org/10.29000/rumelide.1372336
  46. Zorbaz, K. (2007). Türkçe ders kitaplarındaki masalların kelime-cümle uzunlukları ve okunabilirlik düzeyi üzerine bir değerlendirme [An evaluation of the word-sentence lengths and readability level of the folk tales in Turkish textbooks]. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 3(1), 87–101. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/63274