KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sakarya Tıp Dergisi / 2026 / Volume: 15 Issue: 3

Öğrenme Güçlüklerinin Ötesinde: Özgül Öğrenme Bozukluğu Olan Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve Otistik Özelliklerin Öz Kavramı Üzerindeki Etkisinin Çok Değişkenli Analizi

Beyond Learning Difficulties: A Multivariate Analysis of Self-Concept in Children with Specific Learning Disorder, Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, and Autistic Traits

İbrahim Adak(SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL ERENKÖY RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0000-0001-9057-9017
Ozalp Ekinci(SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL ERENKÖY RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0000-0001-9598-8944
Rabia Sevcan Karaaslan(SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ, VAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0009-0004-5184-4980
Tuncay Sandıkçı(SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL ERENKÖY RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0000-0002-4309-5316
Oğuz Bilal Karakuş(SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ, TRABZON KANUNİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0000-0001-6623-7375
Huriye Erden(SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL ERENKÖY RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0009-0005-8565-8147
İpek Suzer Gamli(SAĞLIK BİLİMLERİ ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL ERENKÖY RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ)0000-0002-6514-0157
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2025-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular: DEHB eş tanılı grup, DEHB olmayan gruba kıyasla daha düşük öz kavramı puanlarına ve daha yüksek otistik özellik düzeylerine sahiptir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Giriş: Bu çalışma Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) tanılı çocuk ve ergenlerde Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) eş tanısının ve otistik özelliklerin öz kavramı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Literatürde bu komorbidite ve özelliklerin öz kavramı üzerindeki etkisini değerlendiren özgül çalışmalar sınırlıdır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular: DEHB eş tanılı grup, DEHB olmayan gruba kıyasla daha düşük öz kavramı puanlarına ve daha yüksek otistik özellik düzeylerine sahiptir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Specific Learning Disorder · Attention Deficit Hyperactivity Disorder · Self-Concept

Özet

Giriş: Bu çalışma Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) tanılı çocuk ve ergenlerde Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) eş tanısının ve otistik özelliklerin öz kavramı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Literatürde bu komorbidite ve özelliklerin öz kavramı üzerindeki etkisini değerlendiren özgül çalışmalar sınırlıdır. Materyal ve Yöntem: Kesitsel desenle yürütülen çalışmaya, 9–17 yaş arası 172 çocuk ve ergen dahil edilmiştir. Öz kavramı düzeyi Piers-Harris Öz Kavramı Ölçeği ile, DEHB semptom şiddeti Turgay DSM-IV Ölçeği ile, otistik özellikler ise Otizm Spektrum Anketi ile değerlendirilmiştir. Veriler bağımsız örneklem t-testleri, korelasyon ve çoklu regresyon analizleriyle analiz edilmiştir. Bulgular: DEHB eş tanılı grup, DEHB olmayan gruba kıyasla daha düşük öz kavramı puanlarına ve daha yüksek otistik özellik düzeylerine sahiptir. DEHB semptom şiddeti ile öz kavramı arasında negatif, otistik özellikler ile pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Regresyon analizi otistik özelliklerin, DEHB semptom şiddeti ve demografik değişkenlerden bağımsız olarak öz kavramını anlamlı şekilde yordadığını göstermiştir. Sonuç: DEHB eş tanısı ve otistik özellikler, ÖÖB’li çocuklarda sadece akademik değil, sosyal ve duygusal alanlarda da ek riskler oluşturmaktadır. Bu nedenle öz kavramı ve sosyal becerileri hedefleyen bütüncül klinik değerlendirme ve müdahale yaklaşımları geliştirmek yerinde olacaktır.

Abstract

Introduction: This study aims to examine the impact of comorbid Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) and autistic traits on self-concept in children and adolescents diagnosed with Specific Learning Disorder (SLD). In the literature, research specifically addressing the effects of ADHD and autistic traits on self-concept remains limited. Materials and Methods: This cross-sectional study included 172 children and adolescents aged 9–17 years. Self-concept was assessed using the Piers-Harris Children’s Self-Concept Scale, ADHD symptom severity was measured with the Turgay DSM-IV Disruptive Behavior Disorders Rating Scale, and autistic traits were evaluated with the Autism Spectrum Quotient. Statistical analyses were performed using independent samples t-tests, correlation analyses, and multiple regression analyses. Results: The group with comorbid ADHD exhibited lower self-concept scores and higher levels of autistic traits compared to the non-ADHD group. ADHD symptom severity was negatively associated with self-concept. In addition, autistic traits were positively correlated with ADHD symptom severity. Regression analysis demonstrated that autistic traits significantly predicted self-concept, even after controlling for ADHD symptom severity and demographic variables. Conclusion: ADHD comorbidity and autistic traits pose additional risks for children with Specific Learning Disorder, not only in academic functioning but also in social and emotional domains. These findings highlight the need for developing comprehensive clinical assessment and intervention approaches that specifically target self-concept and social skills.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Adak, İ., Ekinci, O., Karaaslan, R. S., Sandıkçı, T., Karakuş, O. B., Erden, H., Gamli, İ. S. (2025). Öğrenme Güçlüklerinin Ötesinde: Özgül Öğrenme Bozukluğu Olan Çocuklarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve Otistik Özelliklerin Öz Kavramı Üzerindeki Etkisinin Çok Değişkenli Analizi. Sakarya Tıp Dergisi, Volume: 15 Issue: 3. https://doi.org/10.31832/smj.1754372

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (46)

  1. American Psychiatric Association. American Psychiatric Association: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Fifth Edition. 2013. doi:10.1176/appi.books.9780890425596.744053
  2. Büber A, Başay Ö, Şenol H. The prevalence and comorbidity rates of specific learning disorder among primary school children in Turkey. Nord J Psychiatry. 2020;74(6):453-460. doi:10.1080/08039488.2020.1740782
  3. Gans AM, Kenny MC, Ghany DL. Comparing the self-concept of students with and without learning disabilities. J Learn Disabil. 2003;36(3):287-295. doi:10.1177/002221940303600307
  4. Leary MR, Tangney JP. Handbook of Self and Identity. Guilford Press; 2011.
  5. Ruegg E. Social skills in children with learning disabilities: Using psychotherapy in the classroom. Annals of the American Psychotherapy Association. 2006;9(3):14-22. Accessed July 12, 2025. https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=15354075&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA152334725&sid=googleScholar&linkaccess=fulltext
  6. Chapman JW. Learning disabled children’s self-concepts. Rev Educ Res. 1988;58(3):347. doi:10.2307/1170259
  7. Elbaum B. The Self–concept of students with learning disabilities: A meta–analysis of comparisons across different placements. Learning Disabilities Research & Practice. 2002;17(4):216-226. doi:10.1111/1540-5826.00047
  8. Bear GG, Minke KM, Manning MA. Self-concept of students with learning disabilities: A meta-analysis. School Psych Rev. 2002;31(3):405-427. doi:10.1080/02796015.2002.12086165
  9. Yakut AD, Akgul S. A systematic literature review: The self-concept of students with learning disabilities. Learning Disability Quarterly. 2024;47(3):182-193. doi:10.1177/07319487231182407
  10. Williams J, Kumar P A. Mediating role of self-concept on character strengths and well-being among adolescents with specific learning disorder in India. Res Dev Disabil. 2023;132:104372. doi:10.1016/J.RIDD.2022.104372
  11. Gibby-Leversuch R, Hartwell BK, Wright S. Dyslexia, literacy difficulties and the self-perceptions of children and young people: A systematic review. Current Psychology. 2021;40(11):5595-5612. doi:10.1007/S12144-019-00444-1/TABLES/7
  12. Margari L, Buttiglione M, Craig F, et al. Neuropsychopathological comorbidities in learning disorders. BMC Neurol. 2013;13. doi:10.1186/1471-2377-13-198
  13. Araz Altay M, Görker I. Assessment of psychiatric comorbidity and WISC-R profiles in cases diagnosed with specific learning disorder according to DSM-5 criteria. Noro Psikiyatr Ars. 2017;55(2):127-134. doi:10.5152/NPA.2017.18123
  14. DuPaul GJ, Gormley MJ, Laracy SD. Comorbidity of LD and ADHD: Implications of DSM-5 for assessment and treatment. J Learn Disabil. 2013;46(1):43-51. doi:10.1177/0022219412464351
  15. Cardillo R, Garcia RB, Mammarella IC, Cornoldi C. Pragmatics of language and theory of mind in children with dyslexia with associated language difficulties or nonverbal learning disabilities. Appl Neuropsychol Child. 2018;7(3):245-256. doi:10.1080/21622965.2017.1297946
  16. Eyuboglu D, Bolat N, Eyuboglu M. Empathy and theory of mind abilities of children with specific learning disorder (SLD). Psychiatry and Clinical Psychopharmacology. 2018;28(2):136-141. doi:10.1080/24750573.2017.1387407
  17. Özen K. Özel Öğrenme Güçlüğü Tanısı Almış 7-9 Yaş Çocukların Geliştirdikleri Zihin Kuramı Yeteneklerinin Sağlıklı Gelişim Gösteren Grup ile Karşılaştırılması. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. Published online June 24, 2015. Accessed July 12, 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/husbfd/issue/7893/103917
  18. Bruno RM, Johnson JM, Simon J. Perception of humor by regular class students and students with learning disabilities or mild mental retardation. J Learn Disabil. 1987;20(9):568-570. doi:10.1177/002221948702000910
  19. Griffiths CCB. Pragmatic abilities in adults with and without dyslexia: a pilot study. Dyslexia. 2007;13(4):276-296. doi:10.1002/DYS.333
  20. Özyurt G, Öztürk Y, Turan S, et al. Are communication skills, emotion regulation and theory of mind skills ımpaired in adolescents with developmental dyslexia? Dev Neuropsychol. 2024;49(3):99-110. doi:10.1080/87565641.2024.2325338
  21. Oner N. Piers Harris’ in Cocuklarda Oz Kavram Olcegi El Kitabi. Ankara, Turk Psikologlar Dernegi Yayinlari. Published online 1996.
  22. Ercan ES, Amado S, Somer O, Çıkoğlu S. Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve yıkıcı davranım bozuklukları için bir test bataryası geliştirme çabası. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi. 2001;8(3):132-144.
  23. Baron-Cohen S, Hoekstra RA, Knickmeyer R, Wheelwright S. The Autism-Spectrum Quotient (AQ)--adolescent version. J Autism Dev Disord. 2006;36(3):343-350. doi:10.1007/S10803-006-0073-6
  24. Cetinoglu E, Aras S. The Autism-Spectrum Quotient (AQ) adolescent’s version in Turkey: Factor structure, reliability and validity. J Autism Dev Disord. 2022;52(7):3260-3270. doi:10.1007/S10803-021-05257-5/METRICS
  25. Tabachnick BG., Fidell LS., Ullman JB. Using multivariate statistics: Multivariate analysis of variance and covariance. Using Multivariate Statistics. Published online 2019:832.
  26. Khodeir MS, El-Sady SR, Mohammed HAER. The prevalence of psychiatric comorbid disorders among children with specific learning disorders: A systematic review. Egyptian Journal of Otolaryngology. 2020;36(1). doi:10.1186/S43163-020-00054-W/TABLES/2
  27. Houck G, Kendall J, Miller A, Morrell P, Wiebe G. Self-concept in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder. J Pediatr Nurs. 2011;26(3):239-247. doi:10.1016/J.PEDN.2010.02.004
  28. Capelatto IV, de Lima RF, Ciasca SM, Salgado-Azoni CA. Cognitive functions, self-esteem and self-concept of children with attention deficit and hyperactivity disorder. Psicologia: Reflexão e Crítica. 2014;27(2):331-340. doi:10.1590/1678-7153.201427214
  29. Cueli M, Rodríguez C, Cañamero LM, Núñez JC, González-Castro P. Self-Concept and ınattention or hyperactivity-ımpulsivity symptomatology: The role of anxiety. Brain Sci. 2020;10(4). doi:10.3390/BRAINSCI10040250
  30. Huang A, Sun M, Zhang X, et al. Self-concept in primary school student with dyslexia: The relationship to parental rearing styles. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(18). doi:10.3390/IJERPH18189718
  31. Tabassam W, Grainger J. Self-Concept, Attributional style and self-efficacy beliefs of students with learning disabilities with and without attention deficit hyperactivity disorder. Learning Disability Quarterly. 2002;25(2):141-151. doi:10.2307/1511280
  32. Willcutt EG, Betjemann RS, McGrath LM, et al. Etiology and neuropsychology of comorbidity between RD and ADHD: The case for multiple-deficit models. Cortex. 2010;46(10):1345-1361. doi:10.1016/J.CORTEX.2010.06.009
  33. Willcutt EG, Pennington BF, Duncan L, et al. Understanding the complex etiologies of developmental disorders: Behavioral and molecular genetic approaches. J Dev Behav Pediatr. 2010;31(7):533-544. doi:10.1097/DBP.0B013E3181EF42A1
  34. Boada R, Willcutt EG, Pennington BF. Understanding the comorbidity between dyslexia and attention-deficit/ hyperactivity disorder. Top Lang Disord. 2012;32(3):264-284. doi:10.1097/TLD.0B013E31826203AC
  35. Willcutt EG, Petrill SA. Comorbidity between reading disability and ADHD in a community sample: Implications for academic, social, and neuropsychological functioning. Mind Brain Educ. 2023;17(4):338-348. doi:10.1111/MBE.12393
  36. Willcutt EG, Betjemann RS, Pennington BF, Olson RK, DeFries JC, Wadsworth SJ. Longitudinal study of reading disability and attention-deficit/hyperactivity disorder: Implications for education. Mind, Brain, and Education. 2007;1(4):181-192. doi:10.1111/J.1751-228X.2007.00019.X
  37. Shimko GA, James KH. The relationship between motor development and ADHD: A critical review and future directions. Behavioral sciences (Basel, Switzerland). 2025;15(5). doi:10.3390/BS15050576
  38. Goulardins JB, Rigoli D, Licari M, et al. Attention deficit hyperactivity disorder and developmental coordination disorder: Two separate disorders or do they share a common etiology. Behavioural brain research. 2015;292:484-492. doi:10.1016/J.BBR.2015.07.009
  39. Dewey D, Volkovinskaia A. Health-related quality of life and peer relationships in adolescents with developmental coordination disorder and attention-deficit-hyperactivity disorder. Dev Med Child Neurol. 2018;60(7):711-717. doi:10.1111/DMCN.13753
  40. Lino F, Chieffo DPR. Developmental coordination disorder and most prevalent comorbidities: A narrative review. Children. 2022;9(7). doi:10.3390/CHILDREN9071095
  41. Grzadzinski R, Di Martino A, Brady E, et al. Examining autistic traits in children with ADHD: Does the Autism Spectrum Extend to ADHD? J Autism Dev Disord. 2011;41(9):1178. doi:10.1007/S10803-010-1135-3
  42. Kotte A, Joshi G, Fried R, et al. Autistic traits in children with and without ADHD. Pediatrics. 2013;132(3):e612. doi:10.1542/PEDS.2012-3947
  43. Ozbaran NB, Ozyasar SC, Dogan N, et al. Evaluation of social cognition, autistic traits, and dysmorphology in comorbid specific learning disorder and attention-deficit/hyperactivity disorder. Clin Child Psychol Psychiatry. 2022;27(4):991-1005. doi:10.1177/13591045221095428
  44. Rothman HR, Cosden M. The relationship between self-perception of a learning disability and achievement, self-concept and social support. Learning Disability Quarterly. 1995;18(3):203-212. doi:10.2307/1511043
  45. Girli A, Öztürk H. Metacognitive reading strategies in learning disability: Relations between usage level, academic self-efficacy and self-concept. International Electronic Journal of Elementary Education. 2017;10(1):93-102. doi:10.26822/iejee.2017131890
  46. Şahin B, Karabekiroğlu K, Bozkurt A, Usta MB, Aydın M, Çobanoğlu C. The relationship of clinical symptoms with social cognition in children diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder, specific learning disorder or autism spectrum disorder. Psychiatry Investig. 2018;15(12):1144-1153. doi:10.30773/PI.2018.10.01