Dergiler / PEYZAJ / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

TÜRKİYE’DE KENTSEL HAREKETLİLİKTE YAYA ÖNCELİĞİNİ BELİRLEYEN ETKENLERİN GÜÇ ALANI ANALİZİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

EVALUATING THE DETERMINANTS OF PEDESTRIAN PRIORITY IN URBAN MOBILITY IN TÜRKIYE THROUGH FORCE FIELD ANALYSIS

Rukiye Gizem Öztaş Karlı(BARTIN ÜNİVERSİTESİ, MÜHENDİSLİK, MİMARLIK VE TASARIM FAKÜLTESİ, PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ)0000-0003-0999-418X
Dergi
PEYZAJ
Sayfa
156–174
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, yaya öncelikli politikaların yaygınlaştırılmasında toplumsal katılım, kurumsal kararlılık ve çok düzeyli yönetişim mekanizmalarının güçlendirilmesi kritik rol oynamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yaya öncelikli ulaşım politikaları, sürdürülebilir kentsel hareketliliğin temel unsurlarından biri olarak öne çıkmasına rağmen, Türkiye’de bu uygulamaların yaygınlaştırılmasında çeşitli kurumsal, davranışsal ve yapısal engellerle karşılaşılmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu çalışma, Türkiye bağlamında yaya odaklı ulaşım uygulamalarının benimsenmesini etkileyen itici ve direnç güçlerini ortaya koymayı ve bu güçlerin etki düzeylerine göre değerlendirilmesini amaçlamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, yaya öncelikli politikaların yaygınlaştırılmasında toplumsal katılım, kurumsal kararlılık ve çok düzeyli yönetişim mekanizmalarının güçlendirilmesi kritik rol oynamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kentsel hareketlilik · güç alanı analizi · Türkiye

Özet

Yaya öncelikli ulaşım politikaları, sürdürülebilir kentsel hareketliliğin temel unsurlarından biri olarak öne çıkmasına rağmen, Türkiye’de bu uygulamaların yaygınlaştırılmasında çeşitli kurumsal, davranışsal ve yapısal engellerle karşılaşılmaktadır. Bu çalışma, Türkiye bağlamında yaya odaklı ulaşım uygulamalarının benimsenmesini etkileyen itici ve direnç güçlerini ortaya koymayı ve bu güçlerin etki düzeylerine göre değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Nitel araştırma tasarımına dayanan çalışmada, şehir plancısı, ulaşım plancısı, peyzaj mimarı, yerel yönetim temsilcisi, STK temsilcisi ve akademisyenlerden oluşan 12 uzmanla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Belirlenen temalar ise Güç Alanı Analizi yöntemiyle sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda altı itici ve yedi direnç teması ortaya çıkmıştır. Bu temalardan “Sivil Toplum ve Aktivizmin Rolü”, “Uluslararası Fonlar ve Projeler” ile “Genç Kuşakların Talepleri” etkili itici güçler olarak ön plana çıkarken; “Araç Odaklı Planlama”, “Kurumsal/Bürokratik Engel” ve “Finansal Kısıtlar” en etkili direnç güçleri olarak öne çıkmıştır. Sonuç olarak, yaya öncelikli politikaların yaygınlaştırılmasında toplumsal katılım, kurumsal kararlılık ve çok düzeyli yönetişim mekanizmalarının güçlendirilmesi kritik rol oynamaktadır. Bu doğrultuda çalışma, uygulayıcılara stratejik planlama ve politika geliştirme süreçleri için bütüncül bir değerlendirme zemini sunmaktadır.

Abstract

Despite being a core component of sustainable urban mobility, pedestrian-oriented transport policies face numerous institutional, behavioral, and structural barriers to widespread implementation in Türkiye. This study aims to identify the driving and restraining forces that influence the adoption of pedestrian-oriented transport initiatives within the Turkish context and to assess these forces based on their relative impact. Employing a qualitative research design, semi-structured interviews were conducted with twelve experts, including urban planners, transport planners, landscape architects, representatives of local governments and NGOs, and academics. The collected data were analyzed through content analysis, and the emergent themes were systematically evaluated using the Force Field Analysis method. The findings revealed six driving and seven restraining thematic factors. Among the driving forces, “The Role of Civil Society and Activism,” “International Funds and Projects,” and “Demands of Younger Generations” emerged as the most influential. Conversely, “Car-Oriented Planning,” “Institutional/Bureaucratic Barriers,” and “Financial Constraints” were identified as the strongest restraining forces. The results highlight that enhancing public participation, institutional commitment, and multi-level governance mechanisms is critical for mainstreaming pedestrian-oriented transport policies. Accordingly, the study provides a comprehensive analytical framework to inform strategic planning and policy development for practitioners and decision-makers.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karlı, R. G. Ö. (2025). TÜRKİYE’DE KENTSEL HAREKETLİLİKTE YAYA ÖNCELİĞİNİ BELİRLEYEN ETKENLERİN GÜÇ ALANI ANALİZİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ. PEYZAJ, Cilt: 7 Sayı: 2, 156–174. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1797777

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (37)

  1. Akbulut, F. (2016). Kentsel ulaşım hizmetlerinin planlanması ve yönetiminde sürdürülebilir politika önerileri. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 336-355.
  2. Anciaes, P. and Jones, P. (2020). Transport policy for liveability–Valuing the impacts on movement, place, and society. Transportation Research Part A: Policy And Practice, 132, 157-173.
  3. Anciaes, P. and Jones, P. (2022). Pedestrian priority in street design-how can it improve sustainable mobility?. Transportation Research Procedia, 60, 220-227.
  4. Andrei, C. A. and Papuc, E. I. (2016). A Sustainable Urban Mobility Plan Solution for a City of the Future. In The 4th İnternational Conference of the NORD Events, Rethinking Global Space, Culture and Change in Organizations, The Bucharest Academiy of Economic Studies, Romania (pp. 1-5).
  5. Avrupa Komisyonu (2013). A Concept For Sustainable Urban Mobility Plans. Erişim tarihi: 13.09.2025, https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:82155e82-67ca-11e3-a7e4-01aa75ed71a1.0011.02/DOC_4&format=PDF
  6. Ayaz, Ç. E. (2023). Kentsel hareketlilik yönetimine stratejik bir bakış: İstanbul sürdürülebilir kentsel hareketlilik planı üzerine nitel bir analiz. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 41-55.
  7. Aydemir, P. K., Yılmazsoy, B. K., Akyüz, B. ve Akdemir, Ç. (2018). Kentsel ulaşımda yaya öncelikli planlama/tasarım ve transit odaklı gelişimin metropol kentlerdeki deneyimi, İstanbul Örneği. Kent Akademisi, 11(4), 523-544.
  8. Böhler-Baedeker, S., Kost, C. and Merforth, M. (2014). Urban Mobility Plans: National Approaches and Local Practice. Moving towards Strategic, Sustainable and Inclusive Urban Transport Planning (No. Sustainable Urban Transport Technical Document# 13).
  9. Brinkmann, S. and Kvale, S. (2015). InterViews: Learning the craft of qualitative research interviewing (3rd ed.). SAGE Publications.
  10. Burnes, B. (2004). Kurt Lewin and the planned approach to change: A re‐appraisal. Journal of Management Studies, 41(6), 977-1002.
  11. Çelik, Y. E. (2025). Türkiye’nin Sürdürülebilir ulaşım vizyonunda hareketlilik merkezlerinin rolü: stratejik bir dönüşüm aracı. Ulaştırma ve Altyapı, (2), 116-142.
  12. Fan, Z. and Loo, B. P. (2021). Street life and pedestrian activities in smart cities: opportunities and challenges for computational urban science. Computational Urban Science, 1(1), 26.
  13. Galanis, A. and Eliou, N. (2011). Evaluation of the pedestrian infrastructure using walkability indicators. WSEAS Transactions on Environment and Development, 7(12), 385-394.
  14. Gori, S., Nigro, M. and Petrelli, M. (2014). Walkability indicators for pedestrian-friendly design. Transportation Research Record, 2464(1), 38-45.
  15. Gökçe, F. (2005). Bir değişim aracı olarak güç alanı analizi tekniği ve eğitimsel değişmenin yönetimi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 43(43), 327-354.
  16. Grieco, M. (2015). Social sustainability and urban mobility: shifting to a socially responsible pro-poor perspective. Social Responsibility Journal, 11(1), 82-97.
  17. Kato, H. (2020). Effect of walkability on urban sustainability in the Osaka metropolitan fringe area. Sustainability, 12(21), 9248.
  18. Kişi, N. ve Özer, M. A. (2024). İnsan kaynakları yönetiminde yapay zekâ teknolojisinin benimsenmesi üzerine güç alanı analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(Özel Sayı), 35-52.
  19. Korkmazyürek, B. ve Polat, E. (2019). Kentsel ulaşımda esnek, akıllı ve yeni bir planlama yaklaşımı: Sürdürülebilir kentsel hareketlilik planları. Kent Akademisi, 12(2), 225-240.
  20. Lee, H. and Kim, S. N. (2019). Shared space and pedestrian safety: Empirical evidence from pedestrian priority street projects in Seoul, Korea. Sustainability, 11(17), 4645.
  21. Lee, J., Abdel-Aty, M. abd Shah, I. (2019). Evaluation of surrogate measures for pedestrian trips at intersections and crash modeling. Accident Analysis & Prevention, 130, 91-98.
  22. Lewin, K. (1951). Field theory in social science: Selected theoretical papers. Harper & Row.
  23. Lincoln, Y. S. and Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
  24. Merriam, S. B. (2009). Qualitative Research: A Guide To Design And Implementation. Jossey-Bass.
  25. Miles, M. B., Huberman, A. M. and Saldaña, J. (2014). Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook, 3rd ed.; Sage: Thousand Oaks, CA, USA.
  26. Namey, E., Guest, G., Thairu, L. and Johnson, L. (2008). Data reduction techniques for large qualitative datasets. In G. Guest & K. M. MacQueen (Eds.), Handbook for team-based qualitative research (pp. 137–161). AltaMira Press.
  27. Oğuztimur, S. (2022). Kentsel ulaşımın yeni gündemi: Değişen seyahat eğilimleri, kentsel hareketlilik ve covid süreci: kentsel ulaşımın yeni gündemi. Tasarim+ Kuram, 18(36), 63-79.
  28. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage: Thousand Oaks.
  29. Ramakreshnan, L., Fong, C. S., Sulaiman, N. M. and Aghamohammadi, N. (2020). Motivations and built environment factors associated with campus walkability in the tropical settings. Science of The Total Environment, 749, 141457.
  30. Rupprecht Consult (Ed.). (2019). Guidelines For Developing And Implementing A Sustainable Urban Mobility Plan (2nd Edition). European Commission. Erişim tarihi: 10.09.2025, https://urban-mobility-observatory.transport.ec.europa.eu/system/files/2023-09/sump_guidelines_2019_second%20edition.pdf
  31. Sevtsuk, A., Kollar, J., Pratama, D., Basu, R., Haddad, J., Alhassan, A.,. and Abou-Zeid, M. (2024). Pedestrian-oriented development in Beirut: A framework for estimating urban design impacts on pedestrian flows through modeling, participatory design, and scenario analysis. Cities, 149, 104927.
  32. Sun, Y., He, C., Zhang, X. And Zhu, W. (2020). Association of built environment with physical activity and physical fitness in men and women living inside the city wall of Xi’an, China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(14), 4940.
  33. Thomas, J. M. (1985). Force field analysis: A new way to evaluate your strategy. Long Range Planning, 18(6), 54–59.
  34. Uğurlar, A. (2019). Kentsel ulaşımda özel araç odaklı düzenlemelere eleştirel bir bakış. OPUS International Journal of Society Researches, 13(19), 1976-2014.
  35. Uyaroğlu, İ. D. (2023). Mahallede kapsayıcı kamusal yaşam için erişilebilirlik denetimi. Planlama, 33(1):123–142
  36. Yavuz, S., Karabulut, T. ve Sarı, S. S. (2019). Güç alan analizi yöntemiyle öğrencilerin başarılarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 111-132.
  37. Sevtsuk, A., Kollar, J., Pratama, D., Basu, R., Haddad, J., Alhassan, A.,. and Abou-Zeid, M. (2024). Pedestrian-oriented development in Beirut: A framework for estimating urban design impacts on pedestrian flows through modeling, participatory design, and scenario analysis. Cities, 149, 104927.