Dergiler / PEYZAJ / 2025 / Cilt: 7 Sayı: 2

İKONİK YAPILARIN KENTLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN KAVRAMSAL BİR DEĞERLENDİRİLMESİ

A CONCEPTUAL EVALUATION OF THE IMPACT OF ICONIC BUILDINGS ON CITIES

Sema Karagüler(YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK FAKÜLTESİ)0000-0002-7949-9443
Ezgi Özkoç(YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK FAKÜLTESİ)0000-0002-4778-8953
Dergi
PEYZAJ
Sayfa
77–92
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak; “İşaret öğesi (Landmark)”, “Simge yapı”, ve “Taç yapı” kavramlarının birbirlerine göre farkları, bu yapıların kent kimliğine olan etkilerinin tasarım ve uygulamaya olan getirileri, tüm bu ikonik yapıların kentlerin geleceğine aktarılmasındaki temel rolüne ait elde edilen bulgular belirtilerek, bu yapıların kent kimliğinin oluşumunda önemli rol oynadığını; sanatsal ve çevresel değerleri artırdığını ve ekonomik kalkınmaya anlamlı katkılar sağladığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmanın temel amacı kent içindeki önemli işlevleri ve simgesel değerleriyle öne çıkan taç yapıların, kent üzerindeki etkilerinin ve tüm simgesel yapılar arasındaki farklı öneminin tespit edilmesidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu amaca yönelmenin temel dayanağı ise, günümüzdeki küreselleşme ile birlikte, kentlerin kendine özgü farklılıklarının giderek azalmasıyla oluşmaya başlayan monoton ve aynılaşma gibi olumsuz bir takım gelişmelerdir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak; “İşaret öğesi (Landmark)”, “Simge yapı”, ve “Taç yapı” kavramlarının birbirlerine göre farkları, bu yapıların kent kimliğine olan etkilerinin tasarım ve uygulamaya olan getirileri, tüm bu ikonik yapıların kentlerin geleceğine aktarılmasındaki temel rolüne ait elde edilen bulgular belirtilerek, bu yapıların kent kimliğinin oluşumunda önemli rol oynadığını; sanatsal ve çevresel değerleri artırdığını ve ekonomik kalkınmaya anlamlı katkılar sağladığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Simge yapılar · taç yapılar · işaret öğeleri

Özet

Bu araştırmanın temel amacı kent içindeki önemli işlevleri ve simgesel değerleriyle öne çıkan taç yapıların, kent üzerindeki etkilerinin ve tüm simgesel yapılar arasındaki farklı öneminin tespit edilmesidir. Bu amaca yönelmenin temel dayanağı ise, günümüzdeki küreselleşme ile birlikte, kentlerin kendine özgü farklılıklarının giderek azalmasıyla oluşmaya başlayan monoton ve aynılaşma gibi olumsuz bir takım gelişmelerdir. Bu nedenle; öncelikle kentte kendine özgü farklılıklar oluşturan bu yapıların kentler üzerindeki etkilerini ve kent kimliğinin oluşumundaki rollerini belirlemek esas kabul edilmiştir. Çalışmanın, kentlerin tasarım ve planlanmasında etkin olan tüm ikonik yapıların kentlere olan etkileri açısından kavramsal bir değerlendirmesini kapsamaktadır. Bu kapsamda, örnek ölarak seçilen belirli ikonik yapılar ele alınmıştır. Yukarıda belirtilen amaca uygun olarak, araştırmada, takip edilen yöntemin ilk adımı, kentlerin birbirlerinden farklı niteliklerde oluşmasında etkin olan simgesel nitelikteki tüm yapıların literatürel bilgiler ışığında Kevin Lynch’in kent imajında tanımlanan işaret öğeleri de dikkate alınarak, simge yapılar içinde oluşan farklı yapı guruplarının belirtilmesidir. Araştırma kapsamında, bu yapı gurupları içinde küresel ölçekte tanınan simge yapılar çerçevesinde taç yapı kavramı kuramsal bir çerçevede ele alınmıştır. Sonraki adım, bu ikonik yapı guruplarının kente olan etkilerinin sınıflandırılmasnın dayandırılacağı ölçütlerin belirlenmesidir. Daha sonraki adım ise, belirlenen ölçütlere dayalı olarak, ikonik yapıların kentlere olan etkilerinin sınıflandırmasının yapılması ve bu sınıflandırmanın bir tablo halinde ortaya konmasıdır. Bu tablo ile, tüm simgesel yapı guruplarını temsil eden belirli yapılar seçilerek, bu yapıların; kentsel kimlik, sanatsal değer, çevresel ve ekonomik katkı olmak üzere ortaya konan dört ana ölçüt başlığı altında kentlere olan etkileri incelenerek değerlendirmeleri yapılmıştır. Tabloda yer alan her bir yapı, belirtilen etkiler doğrultusunda ayrıntılı olarak analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir. Bu tablodan hareketle son aşamada ise, yapı guruplarının farklılıklarını ortaya koyan özellikleri, ikinci bir tablo ile belirtilmiş olup, karşılaştırmaları yapılmıştır. Çalışmanın sonunda, simge yapılar ve bu yapılar içindeki kentsel ve ülkesel etkinliği olan taç yapıların gelecekteki eğilimleri ele alınarak kentlerin gelişimi üzerindeki potansiyel etkileri tartışılmıştır. Sonuç olarak; “İşaret öğesi (Landmark)”, “Simge yapı”, ve “Taç yapı” kavramlarının birbirlerine göre farkları, bu yapıların kent kimliğine olan etkilerinin tasarım ve uygulamaya olan getirileri, tüm bu ikonik yapıların kentlerin geleceğine aktarılmasındaki temel rolüne ait elde edilen bulgular belirtilerek, bu yapıların kent kimliğinin oluşumunda önemli rol oynadığını; sanatsal ve çevresel değerleri artırdığını ve ekonomik kalkınmaya anlamlı katkılar sağladığını ortaya koymaktadır.

Abstract

The main purpose of this research is to determine the effects of crown structures, which stand out with their important functions and symbolic values within the city, on the city and their different importance among all symbolic structures. The main basis for this purpose is a number of negative developments such as monotony and uniformity, which have started to occur with the gradual decrease in the distinctive differences of cities with today's globalization. Therefore; first of all, it has been accepted as a principle to determine the effects of these structures, which create distinctive differences in the city, on cities and their roles in the formation of urban identity. The study covers a conceptual evaluation of all iconic structures that are effective in the design and planning of cities in terms of their effects on cities. In this context, certain iconic structures selected as examples have been considered. In accordance with the purpose stated above, the first step of the method followed in the research is to specify the different structure groups formed within symbolic structures in the light of literature information and also considering the sign elements defined in Kevin Lynch's city image, all symbolic structures that are effective in the formation of cities with different qualities. Within the scope of the research, the concept of crown structure has been addressed within a theoretical framework within the framework of globally recognized symbolic structures within these structure groups. The next step is to determine the criteria on which the classification of the effects of these iconic building groups on the city will be based. The next step is to classify the effects of iconic buildings on cities based on the determined criteria and present this classification in a table. With this table, certain buildings representing all iconic building groups were selected and the effects of these buildings on cities were examined and evaluated under the four main criteria headings of urban identity, artistic value, environmental and economic contribution. Each building in the table was analyzed and evaluated in detail in line with the specified effects. In the last stage, starting from this table, the features that reveal the differences of the building groups were specified in a second table and their comparisons were made. At the end of the study, the future trends of iconic buildings and crown buildings with urban and national activity within these structures were discussed and their potential effects on the development of cities were discussed. As a result; The differences between the concepts of “Landmark”, “Symbolic Structure” and “Crown Structure”, the effects of these structures on urban identity, their benefits to design and implementation, and the findings regarding the fundamental role of all these iconic structures in transferring them to the future of cities are stated, revealing that these structures play an important role in the formation of urban identity; increase artistic and environmental values and make significant contributions to economic development.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karagüler, S., Özkoç, E. (2025). İKONİK YAPILARIN KENTLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN KAVRAMSAL BİR DEĞERLENDİRİLMESİ. PEYZAJ, Cilt: 7 Sayı: 2, 77–92. https://doi.org/10.53784/peyzaj.1717750

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. Ashworth, G. J., & Tunbridge, J. E. (2000). The tourist-historic city: Retrospect and prospect of managing the heritage city. Pergamon.
  2. Atatürk Ansiklopedisi. (2021). Jansen Planı. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/450/Jansen-Plan%C4%B1
  3. Ateşoğlu, İ. (2008). Şehir markası oluşturmada sembol yapıların etkisi. Yerel Siyaset Dergisi, 4, 87–88.
  4. Baudrillard, J. (2008). Tüketim toplumu. Ayrıntı Yayınları.
  5. Beatley, T. (2011). Biophilic cities: Integrating nature into urban design and planning. Island Press.
  6. Emin, N. (2012). Marka kent oluşturmada sembol yapıların değerlendirilmesi ve bir uygulama (Yüksek lisans tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
  7. Florida, R. (2002). The rise of the creative class: And how it's transforming work, leisure, community and everyday life. Basic Books.
  8. Gezievreni. (2025). Küçük Deniz Kızı – Kopenhag. https://gezievreni.com/kopenhag-gezi-rehberi/kucuk-deniz-kizi-kopenhag/
  9. Hough, M. (1995). Cities and natural process: A basis for sustainability. Routledge.
  10. Jodidio, P. (2001). Eiffel Tower: The Iron Lady. Prestel Publishing.
  11. Jencks, C. (2005). The iconic building: The power of enigma. Frances Lincoln.
  12. Kara, A. (2013). Kentsel dönüşümlerde kentsel kimliğin sürdürülebilirliği: Trabzon Zağnos Vadisi kentsel dönüşüm projesi örneği (Yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. https://avesis.ktu.edu.tr/dosya?id=03cb2e04-227d-42cc-aa17-bd4470008a5a
  13. Kayhan, P. (2015). Simge yapıların tasarımcı–kullanıcı bağlamında imgesel analizi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. https://polen.itu.edu.tr/items/b56ddbfa-6969-4458-8e81-a457be308e83
  14. Koch, E. (2006). The Taj Mahal: Architecture, symbolism, and urban significance. Harvard University Press.
  15. Lindner, C., & Rosa, B. (Eds.). (2017). Deconstructing the High Line: Postindustrial urbanism and the rise of the elevated park. Rutgers University Press.
  16. Lynch, K. (2010). Kent imgesi (İ. Başaran, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser 1960 yılında yayımlanmıştır.)
  17. Norberg-Schulz, C. (1980). Genius loci: Towards a phenomenology of architecture. Rizzoli.
  18. Oktay, D. (2011). Kent kimliğine bütüncül bir bakış. Mimarlık ve Yaşam, 3, 8–19.
  19. Özdeş, G. (1972). Şehirciliğe Giriş ve Toplum Ölçeği. Şehirciliğin Değişik Yönleri. İstanbul Teknik Üniversitesi Matbaası.
  20. Özdeş, G. (2014). Şehir bölgeleri, şehirlerde zoning kavramı, kuramları ve çalışma bölgeleri. Bizim Büro Yayınları.
  21. Pallasmaa, J. (2012). The eyes of the skin: Architecture and the senses (3rd ed.). Wiley.
  22. Relph, E. (1976). Place and placelessness. Pion.
  23. Rybczynski, W. (2002). The look of architecture. Oxford University Press.
  24. Sklair, L. (2011). Iconic architecture and urban, national, and global identities. In B. M. Douglass & R. J.
  25. Friedmann (Eds.), Cities and sovereignty: Identity politics in urban spaces (pp. 135–159). Routledge.
  26. Sudjic, D. (2005). The edifice complex: How the rich and powerful shape the world. Penguin Books.
  27. Süer, D., Sayar, Y. Y., & Yırtıcı, H. (2002). Mimarlık ve tüketim. Boyut Yayın Grubu.
  28. Taut, B. (2022). Şehrin tacı [City crown]. YEM Yayınları.
  29. Torun, G. (2024, Temmuz 5). Süleymaniye Camii ziyaret rehberi. Enuygun. Güncellenme: 12 Mayıs 2025. https://www.enuygun.com/bilgi/suleymaniye-camii/
  30. Vale, L. J. (2008). Architecture, power and national identity. Routledge.
  31. Wikipedia. (2025). Kurtarıcı İsa. Vikipedi, özgür ansiklopedi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Kurtar%C4%B1c%C4%B1_%C4%B0sa
  32. Wheeler, S. M., & Beatley, T. (2014). Sustainable urban development reader (3rd ed.). Routledge.