KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Sanat Tarihi Yıllığı / 2026 / Sayı: 35

Merkezden Periferiye: 19. Yüzyıl Başlarında Tiflis'te Mimari Organizasyon ve Biçimsel Düzenlemeler

From Centre to Periphery: Organisational and Stylistic Regulations of Architecture in Early 19th Century Tbilisi

Medine Rasimgil(İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3845-7762
V. Gül Cephanecigil(İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9208-3506
Sayfa
283–306
Yayın Tarihi
2026-07-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makale, Tiflis’teki melez mimari manzarayı oluşturan standardize emperyal uygulamaların sınırlarını ve periferideki modernleşmenin müzakere edilmiş doğasını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Rus modernleşmesinin başlangıcı çoğunlukla Büyük Petro’nun saltanatıyla ilişkilendirilir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Gürcistan’ın başkenti Tiflis, 19. yüzyılın başlarında Rus egemenliğine girdi ve Kafkasya Genel Valiliğinin merkezi oldu.
💡
Sonuç & Katkı:Makale, Tiflis’teki melez mimari manzarayı oluşturan standardize emperyal uygulamaların sınırlarını ve periferideki modernleşmenin müzakere edilmiş doğasını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:19. yüzyıl · Rus İmparatorluğu · Rus Klassisizmi

Özet

Rus modernleşmesinin başlangıcı çoğunlukla Büyük Petro’nun saltanatıyla ilişkilendirilir. Bu dönemde Rus İmparatorluğu; idari reformlar, inşaat mevzuatı ve Rus Klasisizmi’ne dayanan model tasarımların yaygınlaştırılması yoluyla mimari türdeşliği kurumsallaştırmaya çalıştı. Ancak model tasarımların periferideki uyarlamaları ne türdeş ne de tam olarak biçimsel kontrolün sağlanmış olduğu uygulamalardı. Gürcistan’ın başkenti Tiflis, 19. yüzyılın başlarında Rus egemenliğine girdi ve Kafkasya Genel Valiliğinin merkezi oldu. Şehrin imparatorluk merkezine bağlanması ile Tiflis’in kamu binaları, bürokratik denetimin sivil alandaki etkinliğini yansıtarak imparatorluk merkezinin biçimsel sözlüğünü tekrar etti. Ancak konut mimarisinde belirgin bir melezleşme husule geldi. 1840’lardaki konutlarda yerel yapı gelenekleri ve topoğrafya etkilerinin, özellikle karakteristik ahşap balkonların ve yerelleştirilmiş iç mekan düzenlemelerinin dahil edildiği bir mimari üslup yaratılmıştı. Geleneksel bir sömürge mekânsal düzenininden farklı olarak, Tiflis’in yapılı çevresi, merkezi otorite ile yerel koşullar arasındaki etkileşimle şekillenen daha karmaşık ve bütünleştirici bir emperyal şehircilik modelini yansıttı. Bu makale, 19. yüzyılın ilk yarısında Tiflis’in mimari dönüşümünü, Rus imparatorluğu’nun mimarlık örgütlenmesi ve stilistik eğilimleri kapsamında ele almaktadır. Arşiv belgeleri ve dönemin mimari projelerinden yararlanarak imparatorluk yetkililerinin Güney Kafkasya’daki yapılı çevreyi düzenlemek ve siyasi otoriteyi pekiştirmek için kullandığı mekanizmaları incelemektedir. Makale, Tiflis’teki melez mimari manzarayı oluşturan standardize emperyal uygulamaların sınırlarını ve periferideki modernleşmenin müzakere edilmiş doğasını ortaya koymaktadır.

Abstract

The era beginning with Peter the Great's reign is widely recognised as the onset of Russia's modernisation. In this period, the Russian Empire sought to institutionalise architectural uniformity through centralised administrative reforms, codified construction legislation, and the dissemination of model designs rooted in Russian Classicism. However, implementation of the designs in the periphery produced outcomes that were neither uniform nor fully controlled. The peripheral city of Tbilisi came under Russian domination at the beginning of the 19th century and became the centre of the Caucasus Viceroyalty. Following the city's integration into the empire, Tbilisi's public buildings closely mirrored the formal vocabulary of the imperial capital, reflecting the effectiveness of bureaucratic oversight in the civic sphere. Conversely, residential architecture emerged as a key site of hybridisation, where local building traditions, spatial practices, and topography produced a distinctive idiom in the 1840s, reflecting a complex, integrative form of imperial urbanism shaped by the interaction between central authority and local conditions. Drawing on archival documents, the study examines how imperial authorities regulated the built environment to consolidate power in the South Caucasus. The findings demonstrate the emergence of a hybrid architectural style in Tbilisi and reveal the limitations of imperial standardisation and the negotiated character of peripheral modernisation.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Rasimgil, M., Cephanecigil, V. G. (2026). Merkezden Periferiye: 19. Yüzyıl Başlarında Tiflis'te Mimari Organizasyon ve Biçimsel Düzenlemeler. Sanat Tarihi Yıllığı, Sayı: 35, 283–306. https://doi.org/10.26650/sty.2026.1859943

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (63)

  1. Anchabadze, Yuriy D., and Nataliya G. Volkova, Staryy Tbilisi: gorod i gorozhane v XIX veke. Moscow: Nauka, 1990. google scholar
  2. Babinovich, Nadezhda U., and Yelena V. Sitnikova. “«Obraztsovoye» stroitel’stvo v gorodakh Rossii i Tomske,” Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo arkhitekturno-stroitel’nogo universiteta 22, no. 5 (2020): 25-35. https://doi.org/10.31675/1607-1859-2020-22-5-25-35;. google scholar
  3. Berdznishvili, Mamisa M. Tbilisis garegani sakhe XVIII sauk’uneshi: kartuli dok’ument’uri masalis mikhedvit. Tbilisi: Metsiereba Publishing, 1965. google scholar
  4. Beridze, Vakhtang. Tbilisis Xurot’modzghvreba I, 1801–1917. Tbilisi: Gosudarstvennoe Izdatelʹstva Sabchota Sakartvelo, 1960. google scholar
  5. Berzhe, Adol’f P. Akty, sobrannyye Kavkazskoy Arkheograficheskoy Komissiyey. Vol. II. Tiflis, 1868. google scholar
  6. Britannica Editors. “Orthodoxy, Autocracy, and Nationality.” Encyclopedia Britannica, January 26, 2016. https://www.britannica.com/topic/Orthodoxy-Autocracy-and-Nationality. google scholar
  7. Catalog of the National Palace. “Catalog.” Accessed January 30, 2025. https://youthpalace.ge/ka/catalog/6. google scholar
  8. Gamba, Jean-François. Voyage dans la Russie méridionale, et particulièrement dans les provinces situées au-delà du Caucase, fait depuis 1820 jusqu’en 1824. Vol. 1. Paris, 1826. google scholar
  9. Georgian Ethnographic Dictionary. “Bani.” Ilia State University. Accessed April 24, 2026. https://visualanthropology.iliauni.edu.ge/ethno/index.php/%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98. google scholar
  10. Gersamia, Tamaz. Old Tbilisi. Tbilisi: Sabchota Sakartvelo Publishing, 1984. google scholar
  11. Kvirkvelia, Tengiz R. Arkhitektura Tbilisi. Moscow: Stroyizdat, 1985. google scholar
  12. Lieutenant Semenov. Novyy plan g. Tiflisa. Map. 1828. Russian National Electronic Library. Accessed December 7, 2025. https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_009764392/. google scholar
  13. Lieven, Dominic. “Russia as Empire and Periphery.” In The Cambridge History of Russia, vol. 2, Imperial Russia, 1689–1917, edited by Dominic Lieven, 9–27. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. google scholar
  14. Mania, Maia. German Architects in Tbilisi. Tbilisi: CEZANNE Ltd., 2018. google scholar
  15. Medzmariashvili, Davit. Tiflis Corps de garde, Collection of the National Photo Archive, National Parliamentary Library of Georgia, Digital Library “Iveriel.” Accessed January 6, 2026. https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/361481. google scholar
  16. Ozhegov, Sergey S. Tipovoye i povtornoye stroitel’stvo v Rossii v XVIII–XIX vekakh. Moscow: Stroiыizdat, 1984. google scholar
  17. Pilyavskiy, Vladimir I. “Arkhitektura klassitsizma v Rossii vo vtoroy polovine XVIII-pervoy treti XIX v.,” In Istoriya russkoy arkhitektury, edited by Vladimir I. Pilyavskiy, Aleksey A. Tits, and Yuriy S. Ushakov. Leningrad: Stroyizdat, 1984. google scholar
  18. Polnoye Sobraniye Zakonov Rossiiskoy Imperii, Tom IV. Law no. 3123, 1829. google scholar
  19. Polnoye Sobraniye Zakonov Rossiiskoy Imperii, Tom IV. Law no. 3049, 1829. google scholar
  20. Quarenghi, Giacomo. Smolny Institute. Drawing, 1806–1808. Accessed January 6, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quarenghi_smolny.jpg. google scholar
  21. Schorkowitz, Dittmar. “Was Russia a Colonial Empire?” In Shifting Forms of Continental Colonialism, 117–147. Singapore: Palgrave Macmillan, 2019. google scholar
  22. Shvidkovsky, Dmitry O. Russian Architecture and the West. Yale University Press, 2007. google scholar
  23. Sobraniye fasadov: Yego Imperatorskim Velichestvom Vysochayshe aprobovannykh dlya chastnykh stroyeniy v gorodakh Rossiyskoy Imperii. Chast’ II. St. Petersburg, 1809. google scholar
  24. Sumbadze, Longinoz. Arkhitektura Gruzinskogo narodnogo zhilishcha darbazi. Tbilisi: Metsniereba, 1984. google scholar
  25. Svod Zakonov Rossiiskoy Imperii, Tom XII, Chast’ I: Uchrezhdeniya i ustavy stroitel’naya. St. Petersburg: Tipografiya Vtorogo Otdeleniya Sobstvennoy Ego Imperatorskogo Velichestva Kanttselyariya, 1857. google scholar
  26. Tsintsadze, Vakhtang. Tbilisi: Arkhitektura starogo goroda i zhilye doma pervoy poloviny XIX stoletiya. Tbilisi: Izdatelʹstvo Akademii Nauk Gruzinskoy SSR, 1958. google scholar
  27. Yermakov, Dmitriy I. Kruzhok. Photograph. Collection of the National Photo Archive, National Parliamentary Library of Georgia, Digital Library “Iveriel.” Accessed April 24, 2026. https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/261895. google scholar
  28. Yermakov, Dmitriy I. Tbilisi. Hauptwacht, Palace, Women’s Gymnasium, Museum, Square, Golovin Avenue. Photograph. Collection of the National Photo Archive, National Parliamentary Library of Georgia, Digital Library “Iveriel.” Accessed April 24, 2026. https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/265283. google scholar
  29. Yermakov, Dmitriy I. Tbilisi. Golovinskiy Avenue. Artistic and State Theaters. Photograph. Collection of the National Photo Archive, National Parliamentary Library of Georgia, Digital Library “Iveriel.” Accessed April 24, 2026. https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/244988. google scholar
  30. Yermakov, Dmitriy I. Old Tbilisi. Photograph. Collection of the National Photo Archive, National Parliamentary Library of Georgia, Digital Library “Iveriel.” Accessed April 24, 2026. https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/158836. google scholar
  31. Yermakov, Dmitriy I. Orthodox Theological Seminary. Photograph. Collection of the National Photo Archive, National Parliamentary Library of Georgia, Digital Library “Iveriel.” Accessed January 6, 2026. https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/261702. google scholar
  32. Yermakov, Dmitriy I. Tbilisi Old Fortress, Upper Bethlehem (Petkhain) Cathedral. Photograph. Collection of the National Photo Archive, National Parliamentary Library of Georgia, Digital Library “Iveriel.” Accessed January 6, 2026. https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/244516. google scholar
  33. Zalesov, Valeriy G. “Gosudarstvennoye rukovodstvo arkhitekturno-stroitel’noy deyatel’nost’yu v Rossii v 1832-1864 gg.” Izvestiya vysshikh uchebnykh zavedeniy. Stroitel’stvo 11 (2007): 84–91. google scholar
  34. Zolotareva, Milena V. “Reformy upravleniya stroitel’stvom v XIX veka v Rossii.” Vestnik Belgorodskogo gosudarstvennogo tekhnologicheskogo universiteta im. VG Shukhova 11(2021): 78-88, https://doi.org/10.34031/2071-7318-2021-6-11-78-88. google scholar
  35. Zolotareva, Milena V. “Zakonodatel’nyye osnovy arkhitekturno-stroitel’noy deyatel’nosti v pervoy polovine XIX v.” Izvestiya vuzov. Investitsii. Stroitel’stvo. Nedvizhimost’ 11, no. 1 (2021): 144-153. https://doi.org/10.21285/2227-2917-2021-1-144-153. google scholar
  36. National Archives of Georgia (Sakartvelos Erovnuli Arkivi) google scholar
  37. Central Historical Archive (Saist’orio Tsent’raluri Arkivi) google scholar
  38. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 15. google scholar
  39. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 36. google scholar
  40. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 94. google scholar
  41. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 252. google scholar
  42. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 356. google scholar
  43. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 358 google scholar
  44. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 421 google scholar
  45. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 496. google scholar
  46. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 499. google scholar
  47. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 557 google scholar
  48. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 779 google scholar
  49. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 205, op. 1, d. 1774, 10. google scholar
  50. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 208, op. 1, d. 91. google scholar
  51. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 208, op. 1, d. 112. google scholar
  52. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 8, 1. google scholar
  53. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 27. google scholar
  54. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 44. google scholar
  55. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 45, 1. google scholar
  56. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 55. google scholar
  57. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 60. google scholar
  58. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 63. google scholar
  59. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 88, 3. google scholar
  60. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 123, 2. google scholar
  61. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 187, L: 8. google scholar
  62. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 193, 1. google scholar
  63. Sakartvelos Erovnuli Arkivi. Saist’orio Tsent’raluri Arkivi, f. 209, op. 1, d. 453. google scholar