Dergiler / Sanat Tarihi Yıllığı / 2026 / Sayı: 35

Modernist Soyut Sanatın Epistemolojik Sınırlarında Bir Soyutlama Örneği Olarak Hilma af Klint

Hilma af Klint as an Example of Abstraction at the Epistemological Boundaries of Modernist Abstract Art

Sayfa
71–104
Yayın Tarihi
2026-07-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırmanın bulguları, af Klint etrafındaki tartışmanın kronolojik bir öncüllük meselesinden önce modernist kanonun rasyonel, seküler ve özerk bilgi biçimlerini meşru, spiritüel ve kolektif olanı ise marjinal saymasından kaynaklandığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, modernist soyut sanat kuramının epistemolojik sınırlarının Hilma af Klint'in (1862–1944) sanat tarihi kanonu içindeki tartışmalı konumunu nasıl belirlediğini ve sanatçının spiritüel, metafizik ve botanik çıkışlı soyutlama anlayışının hangi bilgi biçimlerini ürettiğini incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmanın bulguları, af Klint etrafındaki tartışmanın kronolojik bir öncüllük meselesinden önce modernist kanonun rasyonel, seküler ve özerk bilgi biçimlerini meşru, spiritüel ve kolektif olanı ise marjinal saymasından kaynaklandığını ortaya koymaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu pratik; iklim krizi, antroposen tartışmaları ve feminist epistemolojinin sanat üretiminde belirleyici hale geldiği günümüz bağlamında disiplinlerarası bir referans noktası olarak güncelliğini korumaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Hilma af Klint · Soyut Sanat · Spiritüalizm

Özet

Bu çalışma, modernist soyut sanat kuramının epistemolojik sınırlarının Hilma af Klint'in (1862–1944) sanat tarihi kanonu içindeki tartışmalı konumunu nasıl belirlediğini ve sanatçının spiritüel, metafizik ve botanik çıkışlı soyutlama anlayışının hangi bilgi biçimlerini ürettiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma desenine dayanan bu çalışmada birincil kaynak olarak Hilma af Klint Vakfı arşivi, sanatçının defterleri ile MoMA, Moderna Museet ve Guggenheim'ın kurumsal yayınları; ikincil kaynak olarak ise modernist sanat kuramına ilişkin temel metinler ve güncel akademik literatür kullanılmıştır. Amaçlı örnekleme yoluyla seçilen Doğa Çalışmaları, Çiçekler Yosunlar ve Likenler, Atom ve On En Büyük serilerinden belirli örnekler ikonografik çözümleme ve epistemolojik bağlamlandırma yöntemleriyle incelenmiştir. Araştırmanın bulguları, af Klint etrafındaki tartışmanın kronolojik bir öncüllük meselesinden önce modernist kanonun rasyonel, seküler ve özerk bilgi biçimlerini meşru, spiritüel ve kolektif olanı ise marjinal saymasından kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Sanatçının pratiği, görünür ile görünmezi, bilimsel gözlemi ve spiritüel araştırmayı tek bir düzlemde buluşturan çok katmanlı bir bilgi üretme biçimi olarak tanımlanmaktadır. Bu pratik; iklim krizi, antroposen tartışmaları ve feminist epistemolojinin sanat üretiminde belirleyici hale geldiği günümüz bağlamında disiplinlerarası bir referans noktası olarak güncelliğini korumaktadır.

Abstract

This study aims to examine how the epistemological limits of modernist abstraction theory have shaped Hilma af Klint’s controversial position within the canon of art history and, what forms of knowledge are produced through her understanding of abstraction rooted in spiritual, metaphysical, and botanical sources. Based on a qualitative research design, the study utilises the archives of the Hilma af Klint Foundation, artist’s notebooks, and institutional publications of the Museum of Modern Art (MoMA), Moderna Museet, and Solomon R. Guggenheim Museum as primary sources; foundational texts on modernist art theory and current academic literature are employed as secondary sources. Selected examples from the series Nature Studies, Flowers, Mosses and Lichens, Atom, and The Ten Largest, chosen through purposive sampling, are analysed through iconographic analysis and epistemological contextualisation methods. The findings of the research reveal that the debate surrounding af Klint stems not merely from a question of chronological precedence but also, from the modernist canon’s tendency to legitimise rational, secular, and autonomous forms of knowledge while marginalising the spiritual and collective. The artist’s practice is defined as a multilayered mode of knowledge production that brings together the visible and the invisible, scientific observation, and spiritual inquiry on a single plane. In the contemporary context where the climate crisis, Anthropocene debates, and feminist epistemology have become increasingly decisive in artistic production, this practice continues to maintain its relevance as an interdisciplinary point of reference.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Shahmiri, B. B. (2026). Modernist Soyut Sanatın Epistemolojik Sınırlarında Bir Soyutlama Örneği Olarak Hilma af Klint. Sanat Tarihi Yıllığı, Sayı: 35, 71–104. https://doi.org/10.26650/sty.2026.1863948

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (64)

  1. Almqvist, Kurt, ve Louise Belfrage, hazırlayanlar. Hilma af Klint: The Art of Seeing the Invisible. Stockholm: Axel and Margaret Ax:son Johnson Foundation, 2015. google scholar
  2. Almqvist, Kurt, ve Louise Belfrage, hazırlayanlar. Hilma af Klint: Seeing Is Believing. Stockholm: Bokförlaget Stolpe, 2020. google scholar
  3. Barr, Alfred H. Jr., Cubism and Abstract Art. New York: Museum of Modern Art, 1936. Erişim 15 Aralık 2025 https://www.moma.org/documents/moma_catalogue_2748_300086869.pdf. google scholar
  4. Barasch, Moshe, Modern Theories of Art 2: From Impressionism to Kandinsky. New York: New York University Press, 1998. google scholar
  5. Bashkoff, Tracey, "Temples for Painting." Hilma Af Klint: Paintings for the Future, hazırlayan Tracey Bashkoff içinde 17–30. New York: Guggenheim Museum Publications, 2018. google scholar
  6. Bauduin, Tessel M, "Modern Art Revisited: A Fascination for the Occult: Review of the exhibition L'Europe des esprits ou la fascination de l'occulte 1750–1950”. ALL-OVER Magazine für Kunst und Asthetik, 2017:2. Erişim 28 Ekim 2025 http://allover-magazin.com/?p=810. google scholar
  7. Besant, Annie, ve C. W. Leadbeater, Thought-Forms. Adyar, Madras, India: The Vasanta Press, 1901. google scholar
  8. Blavatsky, Helena Petrovna, The Secret Doctrine: The Synthesis of Science, Religion and Philosophy. Vol. 2, Anthropogenesis. London: The Theosophical Publishing House, 1888. google scholar
  9. Blotkamp, Carel. Mondrian: The Art of Destruction. London: Reaktion Books, 1994. google scholar
  10. Burgin, Christine, Hilma af Klint: Notes and Methods, hazırlayan Christine Burgin. Chicago: University of Chicago Press, 2018. google scholar
  11. Cézanne, Paul, Paul Cézanne Letters, hazırlayan John Rewald. 4th ed. London: Bruno Cassirer, 1946. google scholar
  12. Cianciolo, Hilary, "Hilma af Klint's Divine Commission, Paintings for the Temple: Modern Western Esotericism Embodied and Art Historical Norms Redefined." Yüksek Lisans tezi, Sotheby's Institute of Art, 2020. Erişim 2 Ocak 2026 https://digitalcommons.sia.edu/stu_theses/66. google scholar
  13. Danalov, İlker, "The Esoteric Painting of Hilma af Klint." Visual Studies 6 (3), 285–297, 2022. google scholar
  14. Doesburg, Theo van, "The Basis of Concrete Painting." Documents of Contemporary Art: Abstraction, hazırlayan Maria Lind içinde 47. London: Whitechapel Gallery, 2013. google scholar
  15. Dorfles, Gillo, Kitsch: An Anthology of Bad Taste. London: Studio Vista Limited, 1970. google scholar
  16. Driesch, Hans, The Science and Philosophy of the Organism. London: Adam and Charles Black, 1908. google scholar
  17. Dyrschka, Halina, “Beyond the Visible: Hilma af Klint”, belgesel, Cuyamungue Institute, 2023, 2 saat 5 dakika, Erişim 12 Ocak 2026 https://www.youtube.com/watch?v=q7CcwrLU2VE. google scholar
  18. Eroğlu, Özkan, Görsel Sanatların Kuramsal Gelişimi. İstanbul: İzlekler Yayınları, 2021. google scholar
  19. Finch, Elizabeth, "Making Pictures Belong: Hilma af Klint's Order of Transcendence." 3 X Abstraction: New Methods of Drawing: Hilma af Klint, Emma Kunz, Agnes Martin hazırlayanlar Catherine de Zegher ve Hendel Teicher içinde 95-107. New York: The Drawing Center, 2006. google scholar
  20. Foster, Hall, “The “Primitive” Unconscious of Modern Art”. October 34 (1985): 45–70. google scholar
  21. Furió, Vicenç, "Fame and Prestige: Necessary and Decisive Accomplices in The Case of Hilma Af Klint." Espacio, Tiempo y Forma. Serie VII, Historia del Arte 1 (2013): 147–65. google scholar
  22. Gioni, Massimiliano, "Introduction." The Encyclopedic Palace. 55th International Art Exhibition, La Biennale di Venezia, 2013. Erişim 28 Aralık 2025 https://www.labiennale.org/en/art/2013/introduction-massimiliano-gioni. google scholar
  23. Goethe, Johann Wolfgang von. Theory of Colours. çev. Charles Lock Eastlake. London: William Clowes and Sons, 1840. google scholar
  24. Hauptman, Jodi, “Hilma af Klint’s Flora”, Hilma af Klint: What Stands Behind the Flowers hazırlayan Jodi Hauptman içinde. New York: Museum of Modern Art, 2025, 133–66 google scholar
  25. Hauptman, Jodi. 2025. "A Bouquet from Hilma af Klint." Museum of Modern Art, New York, May 8, 2025. Erişim 12 Ocak 2026 https://www.moma.org/magazine/articles/1218. google scholar
  26. Haraway, Donna, “Situated Knowledges: The Science Question in Feminism and the Priviledge of Partial Perspective”. Feminist Studies 14 (3) (1988): 575–599 google scholar
  27. Hilma af Klint Foundation (Hilma af Klint Vakfı). 2025. "About Hilma af Klint." Erişim 13 Ocak 2026 https://hilmaafklint.se/about-hilma-af-klint/. google scholar
  28. Hodén, Tintin, "Skilled Painter Turned Abstract Pioneer: The Gendered Press Reporting on Hilma af Klint 1890–2013." Konsthistorisk tidskrift/Journal of Art History 93 (4) (2024): 237–55. google scholar
  29. Isenberg, Sarah, "The Future Is Now: Hilma af Klint and the Esoteric Imagination". Bowdoin Journal of Art 16 (7) (2020): 2–45. google scholar
  30. Joseph, Branden W, "Knowledge, Painting, Abstraction and Desire." Hilma af Klint: Seeing Is Believing, hazırlayanlar Kurt Almqvist ve Louise Belfrage içinde 117-123. Stockholm: Bokförlaget Stolpe, 2020. google scholar
  31. Kandinsky, Wassily, Sanatta Zihinsellik Üstüne. Çev. Tevfik Turan. Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1993. google scholar
  32. Kant, Immanuel. Critique of Judgement. Çev. Werner S. Pluhar. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1987. google scholar
  33. Klee, Paul. Notebooks: The Thinking Eye. Vol. 1. Hazırlayan Jürg Spiller. London: Percy Lund, Humphries & Co., 1969. google scholar
  34. Kramer, Hilton, "On the 'Spiritual in Art' in Los Angeles." The New Criterion, Nisan 1987. Erişim 11 Ekim 2025 https://newcriterion.com/issues/1987/4/on-the-aoespiritual-in-arta-in-los-angeles. google scholar
  35. Leon, Emily Virginia, "Analyzing the Crisis of Hilma af Klint: The Digital and Analog Analysis of Spirituality, Abstraction, and Art." Yüksek Lisans tezi, Duke University, 2018. google scholar
  36. Lomas, David, "The Botanical Roots of Hilma af Klint's Abstraction." Hilma af Klint: A Pioneer of Abstraction, hazırlayan Iris Müller-Westermann ve Jo Widoff. Stockholm: Moderna Museet, 2013. google scholar
  37. Loreck, Hanne, "Spiritual Alphabetisation." Hilma af Klint: The Art of Seeing the Invisible, hazırlayanlar Kurt Almqvist ve Louise Belfrage. Stockholm: Axel and Margaret Ax:son Johnson Foundation, 2015. google scholar
  38. Loreck, Hanne, “Critical Knowledge Practices from the Margins: Plants and the Like.” The Cultures of Entanglement: On Nonhuman Life Forms in Contemporary Art, hazırlayanlar Suzanne Anker ve Sabine Flach. Bielefeld: Transcript Verlag, 2024. google scholar
  39. Loos, Adolf, Ornament and Crime. California: Ariadne Press, 1998. google scholar
  40. Moderna Museet. Hilma af Klint: A Pioneer of Abstraction, 2013. Erişim 13 Ocak 2026 https://www.modernamuseet.se/stockholm/en/exhibitions/hilma-af-klint-2013/ google scholar
  41. "Hilma af Klint: The Ten Largest." Exhibition, September 22, 2022–January 8, 2023. Erişim 13 Ocak 2026 https://www.modernamuseet.se/stockholm/en/exhibitions/hilma-af-klint-de-tio-storsta-2022/. google scholar
  42. The Museum of Modern Art (MoMA), Inventing Abstraction, 1910–1925, 2013. Erişim 1 Ocak 2026 https://www.moma.org/interactives/exhibitions/2012/inventingabstraction/?page=connections google scholar
  43. Mondrian, Piet, Mondrian. Hazırlayanlar M.L. Jaffé ve A. Busignani. London: Hamlyn Publishing Group, 1970. google scholar
  44. The New Art–The New Life: The Collected Writings of Piet Mondrian. Hazırlayanlar Harry Holtzman ve Martin S. James. London: Thames and Hudson, 1987. google scholar
  45. Müller-Westermann, Iris, "Paintings for the Future: Hilma af Klint: A Pioneer of Abstraction in Seclusion." Hilma af Klint: A Pioneer of Abstraction, hazırlayan Iris Müller-Westermann ve Jo Widoff içinde 33-51. Stockholm: Moderna Museet, 2013. google scholar
  46. Pareti, Germana, “Hans Driesch’s Interest in the Psychical Research: A Historical Study”. Medicina Historica 1 (3) 2017: 156–162. google scholar
  47. Pasi, Marco, "Hilma af Klint, Western Esotericism and the Problem of Modern Artistic Creativity." Hilma af Klint: The Art of Seeing the Invisible, hazırlayanlar Kurt Almqvist ve Louise Belfrage içinde 101-117. Stockholm: Axel and Margaret Ax:son Johnson Foundation, 2015. google scholar
  48. Promey, Sally M., “The “Return” of Religion in the Scholarship of American Art”, The Art Bulletin, 85(3) 2003: 581–603. google scholar
  49. Read, Herbert. Modern Sanatın Felsefesi. Çev. Elif Kök ve Hazal Orgun. İstanbul: Hayalperest Yayınları, 2020. google scholar
  50. Ringbom, Sixten, The Sounding Cosmos: A Study in the Spiritualism of Kandinsky and the Genesis of Abstract Painting. Helsingfors: Abo Akademi, 1970. google scholar
  51. Ryle, Jadranke, "Modern Woman: Hilma af Klint and the Emergence of Abstraction." Doktora tezi, University of Manchester, 2022. google scholar
  52. Schapiro, Meyer, "Nature of Abstract Art." Marxist Quarterly 1 (1) 1937: 77–98. google scholar
  53. Solomon R. Guggenheim Museum, "Hilma af Klint: Paintings for the Future Most-Visited Exhibition in Solomon R. Guggenheim Museum's History." Basın bülteni, October 15, 2019. Erişim 1 Ocak 2026 https://www.guggenheim.org/press-release/hilma-af-klint-paintings-for-the-future-most-visited-exhibition-in-solomon-r-guggenheim-museums-history. google scholar
  54. Taylor, Brandon, The Life Forms in Art: Modernism, Organism, Vitality. London: Bloomsbury Publishing, 2020. google scholar
  55. Tuchman, Maurice, Judi Freeman, Carel Blotkamp, ve Edward Weisberger, The Spiritual in Art: Abstract Painting 1890–1985. New York: Abbeville Press, 1986 google scholar
  56. Tunalı, İsmail, Felsefenin Işığında Modern Resim. 9. Baskı İstanbul: Remzi Kitabevi, 2008. google scholar
  57. "Soyut Sanatta Realite Kavrayışı." Felsefe Arşivi 17 Temmuz, 2013: 3–18. google scholar
  58. Voss, Julia, Hilma af Klint: A Biography. Çev. Anne Posten. Chicago: University of Chicago Press, 2022. google scholar
  59. Welsh, Robert P., Piet Mondrian: The Early Years, 1905–1908. New York: Allan Frumkin Gallery, 1964. google scholar
  60. Welsh, Robert P., ve Margriet de Roever, hazırlayanlar. Piet Mondrian: The Amsterdam Years 1892/1912. Amsterdam: Thoth Publishers, 1994. google scholar
  61. Worringer, Wilhelm, Abstraction and Empathy. Çev. Michael Bullock. Chicago: Elephant Paperbacks, 1997. google scholar
  62. Soyutlama ve Özdeşleyim. Çev. İsmail Tunalı. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1985. google scholar
  63. Wünsche, Isabel, "Nature Philosophy, the Life Sciences and Abstract Art." Meanings of Abstract Art: Between Nature and Theory, hazırlayanlar Paul Crowther ve Isabel Wünsche. New York: Routledge, 2012. google scholar
  64. Zimmer, Heinrich, Myths and Symbols in Indian Art and Civilization. New York: Pantheon Books, 1946. google scholar