Dergiler / Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 2

BİR MİZAH UNSURU OLARAK DİNİN ALIMLANMASI: İLAHİYAT VE İLETİŞİM ÖĞRENCİLERİNİN “DOĞU” DİZİSİNİ OKUMA BİÇİMLERİ

THE RECEPTION OF RELIGION AS A HUMOR ELEMENT: THE READING PRACTICES OF THEOLOGY AND COMMUNICATION STUDENTS OF THE TV SERIES ‘DOĞU’

Yakup Toktay(BANDIRMA ONYEDİ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ, ÖMER SEYFETTİN UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ, YENİ MEDYA VE İLETİŞİM BÖLÜMÜ, MEDYA VE İLETİŞİM PR.)0000-0003-3253-9898
Sayfa
1972–2007
Yayın Tarihi
2026-10-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yapılan analiz neticesinde ilahiyat öğrencilerine ilişkin varsayımın doğru olduğu görülürken iletişim fakültesi öğrencilerinin bir kısmının egemen okuma yaptığı bir kısmının ise ilahiyat öğrencileri gibi muhalif okuma yaptıkları görülmüştür.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Son yıllarda ortaya çıkan “yeraltı stand-up” hareketi, alternatif ve sert mizah anlayışıyla dikkat çekmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ofansif mizah olarak adlandırılan bu stand-up gösterilerinde siyaset, cinsellik, milli-manevi değerler ve din gibi hassas konular mizah malzemesi olarak kullanılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Yapılan analiz neticesinde ilahiyat öğrencilerine ilişkin varsayımın doğru olduğu görülürken iletişim fakültesi öğrencilerinin bir kısmının egemen okuma yaptığı bir kısmının ise ilahiyat öğrencileri gibi muhalif okuma yaptıkları görülmüştür.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Din · Mizah anlayışı · Stuart Hall

Özet

Son yıllarda ortaya çıkan “yeraltı stand-up” hareketi, alternatif ve sert mizah anlayışıyla dikkat çekmektedir. Ofansif mizah olarak adlandırılan bu stand-up gösterilerinde siyaset, cinsellik, milli-manevi değerler ve din gibi hassas konular mizah malzemesi olarak kullanılmaktadır. Bu çevrelerde gösteriler yaparak ünlenen Doğu Demirkol’un kendi hayatını anlattığı “Doğu” isimli dizi araştırma konusu olarak belirlenmiştir. Çalışmanın sorunsalı, bir mizah unsuru olarak ele alınan dini konuların farklı toplum kesimleri tarafından ne şekilde alımlandıklarına ilişkindir. Bu çerçevede çalışma, “Doğu” dizisindeki dini mizahın muhafazakar ve seküler kesimler tarafından nasıl alımlandığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dizide tespit edilen din ve inanç ile ilişkili kesitler, ilahiyat ve iletişim fakültesinden toplam 12 öğrenciye izletildikten sonra yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakat uygulanmıştır. Stuart Hall'un muhalif, baskın ve müzakereli okuma kategorizasyonu bağlamında alımlama analizi yapılarak farklı kültürel ve ideolojik geçmişlere sahip olduğu varsayılan gençlerin dinle ilgili mizahı nasıl algıladıkları araştırılmıştır. İlahiyat fakültesi öğrencilerinin dine ilişkin mizahı olumsuz olarak alımladığı ve diziye muhalif bir okuma yaptığı varsayılırken, iletişim fakültesi öğrencilerinin kesitlerdeki mizahın dinin uygulanışını eleştirdiği, diziyi olumlu olarak alımlandığı ve diziye egemen bir okuma yaptıkları varsayılmıştır. Yapılan analiz neticesinde ilahiyat öğrencilerine ilişkin varsayımın doğru olduğu görülürken iletişim fakültesi öğrencilerinin bir kısmının egemen okuma yaptığı bir kısmının ise ilahiyat öğrencileri gibi muhalif okuma yaptıkları görülmüştür.

Abstract

In recent years, the “underground stand-up” movement has gained attention with its alternative and offensive humour, often addressing sensitive issues such as politics, sexuality, national and spiritual values, and religion. Within this context, the series Doğu, in which comedian Doğu Demirkol narrates his own life story, was chosen as the subject of this study. The research examines how humour involving religion is perceived by different social groups, particularly conservative and secular segments. For this purpose, selected scenes related to religion and belief were shown to 12 students from the faculties of theology and communication, followed by semi-structured in-depth interviews. Reception analysis was conducted using Stuart Hall’s model of dominant, negotiated, and oppositional readings to explore how young people from different cultural and ideological backgrounds interpret religious humour. It was hypothesised that theology students would adopt an oppositional reading by evaluating religious humour negatively, whereas communication students would view it as a critique of religious practice and adopt a dominant reading. The findings confirmed the assumption for theology students, who largely engaged in oppositional readings. However, communication students demonstrated a more varied response, with some adopting dominant readings while others, similar to theology students, adopted oppositional interpretations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Toktay, Y. (2026). BİR MİZAH UNSURU OLARAK DİNİN ALIMLANMASI: İLAHİYAT VE İLETİŞİM ÖĞRENCİLERİNİN “DOĞU” DİZİSİNİ OKUMA BİÇİMLERİ. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 2, 1972–2007. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1870679

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (34)

  1. Adekunle, I. J. (2022). Humour of religious satire and linguistic dexterity of Nigerian stand-up comedy. The European Journal of Humour Research, 10(1), 76-87. https://doi.org/10.7592/ejhr2022.10.1.611
  2. Avcı, A. (2003, Şubat). Toplumsal Eleştiri Söylemi Olarak Mizah ve Gülmece. Birikim, (166). https://birikimdergisi.com/dergiler/birikim/1/sayi-166-subat-2003/2354/toplumsal-elestiri-soylemi-olarak-mizah-ve-gulmece/3891
  3. Bahçekapılı, A. (2023, Ağustos 23). Genç komedyenler. İBB - Kültür A.Ş. https://www.istdergi.com/roportaj/genc-komedyenler
  4. Bahtin, M. (2005). Rabelais ve Dünyası. Ayrıntı.
  5. Berger, P. L. (2014). Redeeming Laughter: The Comic Dimension of Human Experience. De Gruyter.
  6. Beyazkılınç, E. (2022). Din ve Mizah. Marifetname, 9(1), 305-309. https://doi.org/10.47425/marifetname.v9i70363.1115816
  7. Çayır, C., & Emhan, A. (2017). MİZAH BECERİSİ, POLİTİK ALGI, KİŞİLERARASI ÇATIŞMA VE DİNDARLIK DÜZEYİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: EĞİTİM SEKTÖRÜNDE BİR UYGULAMA. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(1), 52-73. https://dergipark.org.tr/en/pub/asead/article/458828
  8. Dervişoğlu, M. (2018). Mizah-Tasavvuf İlişkisi Bağlamında Nasreddin Hoca Latifelerinin İşlevselliği: Burhaniye Tercümesi Örneği. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 479-495. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.421972
  9. Emrah Aguş, & Doğu Demirkol (Direktörler). (2021). Doğu [Video recording]. Gain.
  10. Emre, Y., & Özgen, G. (2017). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin mizah anlayışlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 17(1), 277-298. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/321905
  11. Erden, K. (2025). Gassal Dizisinde Din, Ölüm, Yalnızlık ve Mizah Temsillerinin İletişimsel İnşası ve Alımlanması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(3), 1107-1122. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1671096
  12. Fırat, T. E. (2019). Postmodern Bağlamda Parodi, İroni ve Absürd’ün Zaytung Örneğinde Yeniden Üretimine İlişkin Bir İçerik Analizi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 426-438.
  13. Freud, S. (2022). Espriler ve Bilinç Dışı ile İlişkileri. Olimpos Yayınları.
  14. Gürler, G. (2020). Ofansif Mizah, Toplumsal Eşitsizlikler ve Politik Doğruculuk: Stand-Up Komedileri Üzerine Eleştirel Bir Analiz. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 7(1), 137-166. https://doi.org/10.24955/ilef.736032
  15. Habermas, J. (1997). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü. İletişim.
  16. Hall, S. (1973, Eylül). Encoding and Decoding in the television discourse [Monograph]. University of Birmingham. http://epapers.bham.ac.uk/2962/
  17. Hall, S. (Ed.). (1997a). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. Sage Publications & Open University.
  18. Hall, S. (1997b). The spectacle of the other. Representation: Cultural representations and signifying practices, 7, 223-290.
  19. Hall, S. (2020). The work of representation. Içinde T. Prentki & N. Abraham (Ed.), The Applied Theatre Reader (2. bs, ss. 74-76). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429355363-15
  20. Hobbes, T. (2010). Leviathan: Bir Din ve Dünya Devletinin İçeriği, Biçimi ve Kudreti. Yapı Kredi Yayınları.
  21. Kant, I. (2006). Yargı Yetisinin Eleştirisi. İdea.
  22. Kaplan, İ. (2024). Religious Communication in Digital Culture: A Study on Islamic Memes on Reddit. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, (Special Issue 1), 53-68. https://doi.org/10.47951/mediad.1525654
  23. Kutlu, M. (2022). Religious Humor Digitalized by New Media. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (39), 135-157. https://doi.org/10.31123/akil.1169648
  24. Martin, P. S., Graham, N., & Hempelmann, C. F. (2024). Introduction to the special issue: Humour and religion, ‘you must be joking?!’ HUMOR, 37(2), 169-179. https://doi.org/10.1515/humor-2024-0018
  25. Ott, K.-H., & Schweizer, B. (2018). Does religion shape people’s sense of humour? A comparative study of humour appreciation among members of different religions and nonbelievers. The European Journal of Humour Research, 6(1), 12-35. https://doi.org/10.7592/ejhr2018.6.1.ott
  26. Özpinar, A. (2022). Mizah, Sosyoloji ve Toplumsal Gündem. Sosyoloji Notları, 6(1), 2-23.
  27. Richter, L. (2021). Laughing about Religious Authority—But Not Too Loud. Religions, 12(2), 73. https://doi.org/10.3390/rel12020073
  28. Romain, J. (2013). Speaking on behalf of God …. içinde Religion and the News. Routledge. Rose, P., Beeby, J., & Parker, D. (1995). Academic rigour in the lived experience of researchers using phenomenological methods in nursing. Journal of Advanced Nursing, 21(6), 1123-1129. https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.1995.21061123.x
  29. Schopenhauer, A. (2005). İsteme ve Tasarım Olarak Dünya (L. Özşar, Çev.). Biblos Kitabevi Yayınları.
  30. Turner, G. (2016). İngiliz Kültürel Çalışmaları (D. Özçetin & B. Özçetin, Çev.). Heretik Yayıncılık.
  31. Uygun, E., & Akbulut, D. (2018a). Karnavalesk Kuramı ve Instagram Ortamına Yansımaları. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 2(2), 73-89. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2018.2/2.73-89
  32. Uygun, E., & Akbulut, D. (2018b). Yeni Medya Karnaval Ortamı: Karnavalesk Özellikleri İle Instagram İncelemesi. Electronic Journal of New Media, 2(2), 73-89. https://doi.org/10.17932/iau.ejnm.25480200.2018.2/2.73-89
  33. Ülper Oktar, S. (2018). Laughter as a Form of Social Opposition. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 8(1), 303-317. https://doi.org/10.18491/beytulhikme.446508
  34. Yağar, A. S. (2022). Mikhail Bakhtin’in karnaval kuramı ışığında Oğuz Atay’ın Tehlikeli Oyunlar romanı: Son Yemek. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (30), Article 30. https://doi.org/10.29000/rumelide.1192638