Dergiler / Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 3

OSMANLI DEVLETİ’NDE BİR SAVUNMA HAZIRLIĞI OLARAK HENDEK TEMİZLİĞİ

TRENCH CLEARING AS A DEFENSE PREPARATION IN THE OTTOMAN STATE

Serkan Polat(YOZGAT BOZOK ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0637-3345
Sayfa
1695–1730
Yayın Tarihi
2026-09-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Böylece Osmanlı askerî tarih çalışmalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı Devleti, gaza ve cihat ideolojisi doğrultusunda dârülharp olarak gördüğü birçok bölgeye sefer düzenleyerek buraları fethetmek için gayret göstermiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yetkililer, eğer iş gücü ve mali imkânlar el veriyorsa kalelerin ve özelde de hendeklerin bakımını geciktirmeden yapmaya çalışmışlardır.
💡
Sonuç & Katkı:Böylece Osmanlı askerî tarih çalışmalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Devleti · Muharebe · Kale

Özet

Osmanlı Devleti, gaza ve cihat ideolojisi doğrultusunda dârülharp olarak gördüğü birçok bölgeye sefer düzenleyerek buraları fethetmek için gayret göstermiştir. Aynı zamanda yayılma alanı içerisindeki Müslüman beylikleri ya da devletleri hâkimiyet altına almıştır. Bunun neticesinde oldukça geniş bir coğrafyaya hükmetmiştir. Osmanlı yönetimi, seferler sırasında takip edilen hücum planının yanı sıra idaresi altındaki bölgeleri koruyabilmek amacıyla savunmaya da önem vermiştir. Bunun başarılabilmesi düşüncesiyle pek çok yerde kale, hisar ve kuleler inşa ettirerek bu muhkem yapılarda neferler görevlendirmiştir. Söz konusu savunma unsurlarının parçalarından biri olan hendekler, düşman kuvvetlerinin kalelere ulaşmalarını önlemek amacıyla kazılmış derin çukurları teşkil etmektedir. Yetkililer, eğer iş gücü ve mali imkânlar el veriyorsa kalelerin ve özelde de hendeklerin bakımını geciktirmeden yapmaya çalışmışlardır. Ancak hem insan kaynağı hem de bakım onarım faaliyetlerinin yüksek meblağlar gerektirmesi bu sürecin sancılı ilerlemesine yol açmıştır. Bununla birlikte bir savaş emaresi ortaya çıktığında hendeklerin çeşitli nedenlerle zarar görerek kullanışsız hale gelen kısımları ile kirlenen ve dolan yerlerinin temizletilerek bakım onarımının yapılmasına itina göstermişlerdir. Dolayısıyla hazırlanan bu çalışmada hendeklerin zarar görmesine yol açan etkenlerin neler olduğu, hendek temizliği için ne gibi tedbirlerin alındığı ve hendek temizliğinden sorumlu tutulan kişileri kimlerin oluşturduğu hakkında bilgi verilmiştir. Böylece Osmanlı askerî tarih çalışmalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Abstract

In accordance with the ideology of gaza and jihad, the Ottoman State launched campaigns against many regions it regarded as the “dar al-harb” (the abode of war) and strove to conquer them. At the same time, it brought Muslim principalities and states within its sphere of expansion under its control. As a result, it ruled over a vast geographical area. In addition to the offensive strategies employed during these campaigns, the Ottoman administration also placed great importance on defense in order to protect the regions under its control. With the aim of achieving this, they had castles, fortresses, and towers built in many places and stationed soldiers in these fortified structures. Trenches, which were one of the components of these defensive elements, consisted of deep pits dug to prevent enemy forces from reaching the castles. Officials endeavored to carry out maintenance on the castles—and particularly the moats—without delay, provided that labor and financial resources permitted. However, the high costs associated with both human resources and maintenance and repair activities have made this process difficult to carry out. Nevertheless, whenever signs of war emerged, they took great care to clean and perform maintenance and repairs on sections of the trenches that had become unusable due to damage from various causes, as well as on areas that had become contaminated or filled with debris. Consequently, this study provides information on the factors that caused damage to the trenches, the measures taken for trench cleaning, and the individuals held responsible for trench cleaning. The aim is to contribute to research on Ottoman military history.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Polat, S., *, S. P. (2026). OSMANLI DEVLETİ’NDE BİR SAVUNMA HAZIRLIĞI OLARAK HENDEK TEMİZLİĞİ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 3, 1695–1730. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1946165

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Ágoston, Gábor. 2015. Osmanlı’da Strateji ve Askeri Güç. İstanbul: Timaş Yayınları.
  2. Altuğ, Uğur. 2023. “Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Niğbolu Kalesi”. History Studies 15(4): 847-874. https://doi.org/10.9737/historystudies.1344543
  3. Aydın, Mahir. 1986. “Faş Kalesi”. Osmanlı Araştırmaları 6: 67-138. https://izlik.org/JA42WN33HG
  4. Aydın, Mahir. 2015. Vidin Kalesi Tuna Boyu’ndaki İnci. İstanbul: Ötüken Yayınları.
  5. Aydın, Meltem. 2021. “Kars Kalesi’nin Yeniden İnşası ve Kars Beylerbeyliği’nin Kurulması (1578-1580)”. International Social Sciences Studies Journal 7(89): 4680-4695. http://dx.doi.org/10.26449/sssj.3559
  6. Barutoğlu, Harun. 2025. “XVIII. Yüzyılda Doğu Avrupa Serhaddinde Bir Osmanlı Garnizonunun Teşkili: Hotin Kalesi”. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi 35(2): 141-164. https://doi.org/10.54078/savsad.1684196
  7. Başer, Alper, Kemal Gurulkan. 2021. “Anonim Bir Kırım Hanlığı Tarihi (1475-1778)”. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 8(2): 402-462. https://doi.org/10.16985/mtad.1029219
  8. Boran, Ali. 1999. “Osmanlı Dönemi Kale Mimarisi”. ss. 347-363 içinde Osmanlı. C. 10. Ed. Güler Eren. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
  9. Bostan, İdris. 1992. Osmanlı Bahriye Teşkilâtı: XVII. Yüzyılda Tersâne-i Âmire. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  10. Cengiz, Hasan Ali. 2024. “Bosna Serhaddindeki Kalelerde Yapılan Onarımlar (1760-1775)”. Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi 11(29): 225-242. https://doi.org/10.17822/omad.1436470
  11. Çakır, İbrahim Etem. 2024. “Osmanlı-Rus Savaşı’nda (1768-1774) Rusçuk Kazası’nın Lojistik ve Sefer Organizasyonuna Katkısı”. Selçuk Türkiyat (61): 23-46. https://doi.org/10.21563/sutad.1474161
  12. Defterdar Sarı Mehmet Paşa. 1969. Devlet Adamlarına Öğütler Osmanlılarda Devlet Düzeni. Sadeleştiren Hüseyin Ragıp Uğural. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  13. Demlikoğlu, Uğur. 2024. “18. Yüzyılda Kars Kalesi’nin Tamir ve Tahkimatı”. Karadeniz İncelemeleri Dergisi 18(37): 113-144. https://doi.org/10.18220/kid.1584882
  14. Durdu, Mustafa. 2022. “Bosna’da Bihke (Bihaç) Kalesi’nin Tamir ve Tahkim Edilmesine Yönelik Faaliyetler (1780-1878)”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10(1): 21-40. https://doi.org/10.53586/susbid.1110440
  15. Engin, Hakan. 2025. “Keşif ve Tamirat Defterleri Işığında Akkirman Kalesi’nin Tahkimi (XVIII. Yüzyıl)”. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi 8(15): 75-115. https://doi.org/10.32953/abad.1649641
  16. Erdoğru, M. Akif. 2008. “Kıbrıs Adası’nın Fethinde Konya ve Çevresinin Rolü”. Türk-İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi Konya Özel Sayısı (5): 131-140.
  17. Erkal, Mehmet. 1991. “Arşın”. ss. 411-413 içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 3. İstanbul: TDV Yayınları.