Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu çalışmada Lügat-i Dânisten ses ve şekil bilgisi açılarından incelenerek eserin söz varlığına yer verilecektir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Selçukluların ilk dönemlerinde Türkmen ve Oğuz boylarıyla Anadolu'ya taşınmış olan Farsça, ilim dili olan Arapçanın 13. yüzyıl sonlarına doğru önemini yitirmesiyle uzun süre yazışma dili olarak kullanılmıştır. Farsça öğrenilmesinin asıl sebebi İslam'ın dili Arapçayı öğrenme ihtiyacıdır. Bu nedenle Arapçanın yerini alan Farsçanın öğretimine ayrı bir önem verilmiştir. Anadolu'da yazılan eserlerin girişlerinde Farsça öğrenilmesinin sebepleri arasında halkın Farsçayı bilmesi ve ilgi göstermesi, zarif kişilerin divanlarının ve meşhur risalelerin Farsça yazılması, Arapçanın öğrenilmesi için önce Farsçanın öğrenilmesi gerektiği gösterilmekte ve bu nedenle de Farsça-Türkçe sözlükler yazıldığı belirtilmektedir. Farsça öğretimiyle daha çok şair, müderris ve ilmiye sınıfındakilerin ilgilendiği bilinmektedir. Dönemin sözlüklerinin ön sözlerinden eğitim çağına gelen çocuklara öğrenim düzeyine uygun sözlükler okutulduğu ve özelikle dil eğitimi alan bireylere önce Farsça daha sonra da Arapça öğretildiği anlaşılmaktadır. Eski Anadolu Türkçesi döneminde küçük yaştakilerin yararlanabileceği seviyede Farsça-Türkçe, Arapça-Türkçe ve Arapça-Farsça-Türkçe pek çok manzum ve mensur sözlüğün hazırlanmış olması, dil eğitimine küçük yaşlarda başlandığının göstergesidir. Bu dönemde dil eğitimi için hazırlanmış sözlüklerden biri de Tuhfetü'l-Hâdiye (Lügat-i Dânisten)dir. Eserin gerek yurt içi gerek yurt dışı kütüphanelerinde birçok nüshası vardır. Çalışmamıza konu olan eser, Saraybosna Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi No: 4107/1 (Kat. br. 4716/1), Cilt: 7'de Tuhfetü'l Hâdiye (Lügat-i Dânisten) adıyla kayıtlı olup giriş, dil bilgisi ve sözlük bölümlerinden oluşmaktadır. Girişte eserin yazılış amacı, bölümler ve bölüm içerikleri hakkında bilgi verilmektedir. Dil bilgisi kısmı kendi arasında on bölümden, sözlük kısmı konularına göre düzenlenmiş dört bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmada Lügat-i Dânisten ses ve şekil bilgisi açılarından incelenerek eserin söz varlığına yer verilecektir.
Abstract
Persian, introduced into Anatolia by the Turkmen and Oghuz tribes during the early Seljuk period, functioned for an extended time as a principal language of correspondence, particularly as Arabic—the dominant language of scholarship—gradually declined in influence toward the end of the thirteenth century. The primary motivation for learning Persian stemmed from the necessity of acquiring access to Arabic, the language of Islam. Consequently, considerable importance was attached to the teaching of Persian, which increasingly came to replace Arabic in various intellectual and administrative contexts. The introductions to works composed in Anatolia indicate several reasons for learning Persian, including a widespread familiarity with and interest in the language, the fact that the divans of distinguished poets and renowned scholarly treatises were written in Persian, and the belief that Persian should be learned prior to the study of Arabic. Consequently, Persian–Turkish dictionaries were compiled to facilitate language instruction and comprehension. It is understood that the teaching of Persian was primarily undertaken by poets, educators, and members of the scholarly class. The prefaces of dictionaries from the period demonstrate that school-age children were provided with dictionaries suited to their educational level and that learners receiving language instruction were first taught Persian, followed by Arabic. Moreover, the preparation of numerous verse and prose dictionaries in Persian–Turkish, Arabic–Turkish, and Arabic–Persian–Turkish during the Old Anatolian Turkish period, designed specifically for young learners, suggests that language education began at an early age. One of the dictionaries prepared for language instruction during this period is Tuhfetü’l-Hâdiye (Lügat-i Dânisten). Numerous manuscript copies of this work are preserved in libraries both in Türkiye and abroad. The manuscript examined in the present study is catalogued in the Sarajevo Gazi Husrev Bey Library under No. 4107/1 (Cat. br. 4716/1), Volume 7, with the title Tuhfetü’l-Hâdiye (Lügat-i Dânisten). The work consists of three main sections: an introduction, a grammar section, and a dictionary section. The introduction provides information regarding the purpose of the work, its organization, and the contents of its sections. The grammar section is divided into ten subsections, while the dictionary section comprises four thematic divisions. In this study, Lügat-i Dânisten will be analyzed in terms of its phonological and morphological features, and its vocabulary will also be examined.