Dergiler / Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 3

19. YÜZYIL OSMANLI TAŞRA BÜROKRASİSİ: KOÇANA ÖRNEĞİ (SİCİLL-İ AHVÂL KAYITLARI ÜZERİNDEN BİR İNCELEME)

19TH-CENTURY OTTOMAN PROVINCIAL BUREAUCRACY: THE CASE OF KOÇANA (AN ANALYSIS BASED ON THE SICILL-I AHVÂL RECORDS)

Şenay Atam(OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8672-3063
Ahmet Caner Çatal(OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5112-6170
Sayfa
1442–1465
Yayın Tarihi
2026-09-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çerçevede söz konusu defterler üzerinden yapılan tarama neticesinde Koçana doğumlu memurlar tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:19. yüzyıl, Osmanlı Devleti’nde her alanda olduğu gibi bürokratik işleyiş açısından da köklü dönüşümlerin yaşandığı bir dönemdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Artan yönetimsel ihtiyaçlar doğrultusunda söz konusu kurumların işleyişini sürdürebilmesi amacıyla memur istihdamında belirgin bir artış yaşanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çerçevede söz konusu defterler üzerinden yapılan tarama neticesinde Koçana doğumlu memurlar tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Bürokrasisi · Sicill-i Ahvâl · Koçana

Özet

19. yüzyıl, Osmanlı Devleti’nde her alanda olduğu gibi bürokratik işleyiş açısından da köklü dönüşümlerin yaşandığı bir dönemdir. Bu süreçte merkezî idarenin taşra üzerindeki denetim mekanizmaları güçlenmiş, idarî yapıda önemli düzenlemelere gidilerek yeni kurumlar ihdas edilmiştir. Artan yönetimsel ihtiyaçlar doğrultusunda söz konusu kurumların işleyişini sürdürebilmesi amacıyla memur istihdamında belirgin bir artış yaşanmıştır. Memurların görev, liyakat ve kariyer bilgilerinin düzenli biçimde kaydedilmesi amacıyla II. Abdülhamit döneminde Sicill-i Ahvâl Komisyonu kurulmuş ve memurlara ait biyografik kayıtlar Sicill-i Ahvâl Defterleri’nde toplanmıştır. Bu defterler, Osmanlı bürokratik yapısının işleyişini anlamak ve merkezde gerçekleşen idarî dönüşümlerin taşra üzerindeki yansımalarını incelemek açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu çalışma, Osmanlı modernleşmesinin taşra bürokrasisindeki yansımalarını Koçana (Koçani) kazası doğumlu memurlar örneğinde ele almayı amaçlamaktadır. İncelenen dönemde Koçana, Kosova Vilayeti’ne bağlı Üsküp Sancağı’nın bir kazası konumundadır. Araştırmanın temel veri kaynağını Sicill-i Ahvâl Defterleri oluşturmaktadır. Bu çerçevede söz konusu defterler üzerinden yapılan tarama neticesinde Koçana doğumlu memurlar tespit edilmiştir. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nden temin edilen kayıtlar transkribe edilerek günümüz Türkçesine aktarılmış ve elde edilen veriler doğrultusunda memurların aile kökenleri, eğitim durumları, dil bilgileri, maaşları ve meslekî kariyer süreçleri analiz edilmiştir. Çalışmada, söz konusu veriler ışığında Osmanlı taşra bürokrasisinin yapısal özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Abstract

The nineteenth century saw profound changes in Ottoman bureaucracy and other areas. Central authority over the provinces grew stronger, and new institutions and significant administrative reforms were introduced. To meet rising administrative demands, the government greatly increased the number of civil servants required to run these institutions. To systematically record their duties, merits, and career paths, the Sicill-i Ahvâl Commission was founded during the reign of II. Abdülhamit. The Sicill-i Ahvâl Registers, where civil servants' biographical records were kept, are essential for understanding the workings of the Ottoman bureaucracy and the effects of central reforms on the provinces. This study analyses how Ottoman modernisation shaped the provincial bureaucracy by focusing on civil servants from Koçana (Kočani). At the time, Koçana was a district (kaza) of the Skopje Sanjak in the Kosovo Vilayet. The main source is the Sicill-i Ahvâl Registers. A systematic survey of these records identified civil servants from Koçana. Archival documents from the Ottoman Presidential Archives were transcribed and translated into modern Turkish. Using these data, I analysed the officials’ family backgrounds, education, language skills, salaries, and careers. I evaluate the structural features of the Ottoman provincial bureaucracy in light of these findings.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Atam, Ş., Çatal, A. C., *, Ş. A. (2026). 19. YÜZYIL OSMANLI TAŞRA BÜROKRASİSİ: KOÇANA ÖRNEĞİ (SİCİLL-İ AHVÂL KAYITLARI ÜZERİNDEN BİR İNCELEME). Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 3, 1442–1465. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1902872

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (18)

  1. Ahbab, Yakup. 2014. “İletişimde Yeni Dönem: Üsküp’te Telgraf.” Recent Period Turkish Studies 13 (25-26): 83-97. (https://izlik.org/JA83EF46AG).
  2. Ahbab, Yakup. 2015. Üsküp Sancağı'nın İdari ve Sosyo-Ekonomik Yapısı (1876-1911). Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  3. Ahbab, Yakup. 2016. “93 Harbi Sonrasında Muhacirlerin Üsküp Sancağı’nda İskanı”. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 3 (5): 1-14. https://izlik.org/JA86ZY23SU.
  4. Acar, Durukan Aysun. 2022. “1572 Yılında Köstendil’de Toprak İdaresi.” ETÜT Dergisi 4: 7-46. (https://izlik.org/JA32RR38LP).
  5. Ağanoğlu, H. Yıldırım, ed. 2000. Kosova Vilayeti Salnamesi (Üsküp, Priştine, Prizren, Yenipazar, Taşlıca). Üsküp: Rumeli Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği.
  6. Akgün, Mehmet. 2017. Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Osmanlı Bürokrasisinde Bosna Doğumlu Memurlar. Yüksek lisans tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.
  7. Akyıldız, Ali. 2004. Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme. İstanbul: İletişim Yayınları.
  8. Akyıldız, Ali. 2017. “İnsanı Yazmak: 19. Yüzyıl Osmanlı Biyografi Yazıcılığı ve Problemleri Üzerine Bir Değerlendirme.” Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies 50: 219-242. (https://izlik.org/JA95MG22B).
  9. Akyüz, Yahya. 2020. Türk Eğitim Tarihi (M.Ö. 1000-M.S. 2020). 33. bs. Ankara: Pegem Akademi.
  10. Atam, Şenay. 2020. “Tanzimat Dönemi (1839–1876) Modernleşme.” Osmanlı Modernleşmesi, ed. Davud Kapucu, 81–117. İstanbul: Kastaş Yayınevi.
  11. Atar, Zafer. 2012. “Balkanlarda Temettuat Tahriri (Tırhala-Üsküp-Drama Sancakları Örneklerinde).” Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi 12, (2): 389-407. https://izlik.org/JA68CW62GC
  12. Cenan, Eren. 2023. “Osmanlı-Türk Anayasacılığının İlk Anayasası: 1876 Tarihli Kanun-i Esasi.” Adalet Dergisi 71: 565-604. https://doi.org/10.57083/adaletdergisi.1391712
  13. Çetin, Atila. 2005. “Sicill-i Ahvâl Defterleri ve Dosyaları Hakkında Bir Araştırma.” Vakıflar Dergisi 29: 87-105. Erişim Adresi: (https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/vakiflardergisi/29.pdf) (Erişim Tarihi 09.02.2026).
  14. Dağ, Mustafa. 2023. “Sicill-i Ahvâl Kayıtlarına Göre Niksar Doğumlu Memurlar (1879–1909).” Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 18 (2): 161-182. (doi.org/10.48145/gopsbad.1240040).
  15. Durdu, Mustafa. 2020. “Rumeli’de Koçana Kazasının Demografik ve Sosyal Yapısı Üzerine Bir İnceleme (1830)”. II. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları Sempozyumu Tam Metin Kitabı. ed. Murat Öztürk, Halit Yabalak, Van: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
  16. Efe, Aydın. 2013. “Sicill-i Ahvâl Kayıtlarına Göre Payaslı Memurlar.” Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 10 (23): 181-194. (https://izlik.org/JA52BF68NX).
  17. Efe, Aydın. 2016. “Sicill-i Ahvâl Kayıtlarına Göre Kalecikli Memurlar.” Journal of History School (Tarih Okulu Dergisi) 9 (25): 79-100. (https://doi.org/10.14225/Joh1364).
  18. Eryılmaz, Bilâl. 2010. Tanzimat ve Yönetimde Modernleşme. İstanbul: İşaret Yayınları.