Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightÇalışma, soydaş devlet bağlamlarında diaspora kimliğinin “öteki olma”ya değil “aidiyet çoğulluğu”na dayalı proaktif bir süreçle inşa edildiği sonucuna ulaşmakta ve bu bulgunun mevcut diaspora literatürüne özgün bir teorik katkı sunduğunu savunmaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, Türkiye’deki Azerbaycanlı diasporasının politik-kültürel işlevini, soydaş devlet-soydaş toplum ilişkisi ekseninde Brubaker’ın diaspora pratiği yaklaşımı ve Sheffer’ın örgütsel diaspora tipolojisi üzerinden incelemektedir. Çalışmanın temel motivasyonu, mevcut diaspora teorilerinin ev sahibi devlet ile anavatanın etnik ve dilsel açıdan son derece yakın olduğu bağlamları yeterince kavrayamamasından kaynaklanan teorik bir boşluğu doldurmaktır. Bu amaçla “görünmezlik paradoksu” kavramı geliştirilerek, soydaş devlet ilişkisinin yarattığı yapısal görünmezliğin diaspora kimliğini zayıflatmadığı, aksine onu dolaylı kanallar üzerinden yeniden ürettiği öne sürülmektedir. Çalışma, 1920 AHC muhaceretinden başlayarak 1990’lar Karabağ Savaşı kaynaklı zorunlu göçü ve 2000 sonrası eğitim, ticaret ve karma evlilik temelli gönüllü göç dalgalarını kapsayan üç dönemli bir tarihsel-demografik çerçeve sunmaktadır. Kimlik müzakeresi bölümünde, Azerbaycan Türkçesi ile Türkiye Türkçesi arasındaki yapısal yakınlığın hem entegrasyonu kolaylaştıran hem de diaspora kimliğinin kamusal görünürlüğünü kısıtlayan ikircikli bir işlev gördüğü; birinci kuşağın deneyime dayalı “yaşayan hafıza”sının ikinci kuşakta Gans’ın “sembolik etnisite” kavramıyla örtüşen seçici bir kimliğe dönüştüğü gösterilmektedir. Örgütsel analiz, AKD, ESAZDER, İSTAD, BAİDD ve TADEF gibi sivil toplum yapıları ile Azerbaycan Kültür Merkezi’nin devlet destekli faaliyetlerinin tamamlayıcı bir işlev üstlendiğini ortaya koymaktadır. 2020 Karabağ Savaşı, diasporanın latent mobilizasyon kapasitesinin lobicilik ve kamu diplomasisi biçiminde somutlaştığı en açıklayıcı alan olarak değerlendirilmekte; mutfak kültürü ise halktan halka diplomasi pratiği olarak ele alınmaktadır. Çalışma, soydaş devlet bağlamlarında diaspora kimliğinin “öteki olma”ya değil “aidiyet çoğulluğu”na dayalı proaktif bir süreçle inşa edildiği sonucuna ulaşmakta ve bu bulgunun mevcut diaspora literatürüne özgün bir teorik katkı sunduğunu savunmaktadır.
Abstract
This study examines the political-cultural function of the Azerbaijani diaspora in Türkiye through the lens of the kin-state-kin-society relationship, drawing on Brubaker's conceptualization of diaspora as practice and Sheffer's typology of organized diaspora. The central motivation of the study stems from a theoretical gap in existing diaspora literature, which has largely failed to adequately account for contexts in which the host state and the homeland share profound ethnic and linguistic proximity. To address this gap, the study develops the concept of the "invisibility paradox," arguing that the structural invisibility generated by the kin-state relationship does not weaken diaspora identity but rather reproduces it through indirect channels. The study presents a three-period historical-demographic framework spanning the 1920 exodus following the collapse of the Azerbaijan Democratic Republic, the forced migration triggered by the First Karabakh War in the 1990s, and the voluntary migration waves driven by education, trade, and intermarriage from the 2000s onward. In the section on identity negotiation, the study demonstrates that the structural proximity between Azerbaijani Turkish and Türkiye Turkish performs an ambivalent function, simultaneously facilitating integration and constraining the public visibility of diaspora identity; it further shows that the experience-based "living memory" of the first generation is transformed, in the second generation, into a selective identity that aligns with Gans's concept of "symbolic ethnicity." The organizational analysis reveals that civil society structures, including AKD, ESAZDER, İSTAD, BAİDD and TADEF, function in a complementary relationship with the state-supported activities of the Azerbaijani Cultural Center. The 2020 Karabakh War is assessed as the most illustrative case in which the diaspora's latent mobilization capacity materialized in the form of lobbying and public diplomacy, while culinary culture is examined as a practice of people-to-people diplomacy. The study concludes that, in kin-state contexts, diaspora identity is constructed through a proactive process grounded in "plural belonging" rather than a reactive process grounded in "otherness," and argues that this finding constitutes an original theoretical contribution to the existing diaspora literature.