Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBaşta Müntecebüddîn Bedî‘’nin ʿAtebetü’l-ketebe isimli münşeat mecmuasındaki menşurlara ve mektuplarıyla Seyyid Ali Müeyyed Sâbitî tarafından derlenerek Esnâd ve Nâmehâ-yi Târîhî, ez-Evâil-i Devrehâyi İslâmî tâ Evâhir-i Ahd-i Şâh İsmâîl-i Safevî ismiyle yayımlanan mecmuaların Büyük Selçuklu dönemine ait kadı atama menşurlarına, araştırma eserler ve makalelere dayanarak kadının görevleri, vali-şahne-reis gibi idarî görevlilerle ilişkisi ele alınmıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Büyük Selçuklu Devleti’nde adil yönetim ve adaletin sağlanması devletin meşruiyetinin ve bekasının temini olarak görülmüştür. Bütün siyasî ve adlî kurumların başı ve koruyucusu olarak sultan, yargı hakkını kadılara tevcih etmiştir. Kadılar bu anlamda sultanın adlî nâibleri, şeriatın ve hükmün kaynağı olarak görülmüşlerdir. Büyük Selçuklu Devleti’nde kadılık makamının salt bir yargı ve hukukî işlemleri icra organı olmanın ötesinde; adlî, siyasî, idarî, askerî, dinî, içtimaî yetki ve sorumlulukları bulunmaktaydı. Bu geniş yetki alanı içerisinde kadı, devlet ve toplum arasında hukukî ve dinî bir köprü vazifesi de üstlenmiştir. Bu makalede, Büyük Selçuklu Devleti’nin adalet anlayışı çerçevesinde kadılık kurumunun idarî, toplumsal ve meşrûiyet boyutları incelenmiştir. Başta Müntecebüddîn Bedî‘’nin ʿAtebetü’l-ketebe isimli münşeat mecmuasındaki menşurlara ve mektuplarıyla Seyyid Ali Müeyyed Sâbitî tarafından derlenerek Esnâd ve Nâmehâ-yi Târîhî, ez-Evâil-i Devrehâyi İslâmî tâ Evâhir-i Ahd-i Şâh İsmâîl-i Safevî ismiyle yayımlanan mecmuaların Büyük Selçuklu dönemine ait kadı atama menşurlarına, araştırma eserler ve makalelere dayanarak kadının görevleri, vali-şahne-reis gibi idarî görevlilerle ilişkisi ele alınmıştır.
Abstract
In the Great Seljuk State, the maintenance of justice (ʿadl) and the provision of an equitable administration were regarded as the fundamental prerequisites for the state’s legitimacy (mashrūʿiyya) and its endurance. In this framework, the Sultan, as the ultimate head and guardian of all political and judicial institutions, delegated his judicial authority to the ḳāḍīs. Thus, the ḳāḍīs functioned as the judicial deputies (nāʾibs) of the Sultan, ensuring the application of sharʿī rulings and legal decisions (ḥukm). The office of the ḳāḍī in the Great Seljuk era functioned far beyond a strictly litigious and legal framework; it encompassed a broad spectrum of judicial, political, administrative, military, religious, and social competencies. Within this extensive sphere of authority, the ḳāḍī constituted a juridico-religious bridge between the state and society. This article investigates the administrative, social, and legitimacy-related dimensions of the institution of the ḳāḍī within the framework of the Great Seljuk State’s conception of justice. By drawing on the manshūrs and correspondence found in Muntajab al-Dīn Badīʿ’s inshāʾ collection, ʿAtabat al-kataba, as well as other primary Seljuk sources and modern historiography, this article examines the administrative, social, and legitimizing dimensions of the ḳāḍī’s office. Furthermore, it analyzes the specific duties of the ḳāḍī and his functional relationship with other administrative officials, such as the wālī, the shiḥna, the raʾīs.