Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu külli kaideleri çerçevesinde -diğer pek çok hükmüyle beraber- Mecelle, hukuk ve toplum ilişkisini açık biçimde ortaya koyan tarihi bir kodifikasyon örneği olarak önemini korumaya devam etmektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Sosyal bir kurum ve olgu olarak hukuk, ana kaynağı ne kabul edilirse edilsin toplumsal nitelik taşımaktadır. Bu nedenle her hukuk sisteminin temel ilkeleri arasında onun toplumsal temelini ve yönünü ortaya koyan prensipler bulunmaktadır. Tüm çağlarda ve toplumlarda insanların ihtiyaçlarını gidermek ve sorunlarını çözmek vaadini dile getiren İslam hukuku özellikle bu vaadinin sonucu olarak toplumsal gerçekliği hep dikkate alagelmiştir. İslam hukuk geleneği ve birikiminin bir özeti mahiyetinde olan Mecelle-i Ahkam-ı Adliye de hukukun toplumsal karakterini yansıtan normlar vaz etmiştir. Meydana çıkışı ve hazırlanışı esasen değişen toplumsal koşullar sonucu olan Mecelle, içeriğiyle de hukuk ve toplum ilişkisine dair çok şey söyler. Özellikle Mukaddeme kısmındaki külli kaideler olarak anılan maddeler hukuk ve toplum ilişkisi konusunda doğrudan ve dolaylı hükümler içermektedir. Çalışmamızda ele aldığımız 36 ila 45’nci maddeler bilhassa örf, adet, teamül, değişim, yaygınlık, süreklilik gibi kavramlar üzerinden hukuk ve toplum ilişkisini açık biçimde gözler önüne sermektedir. Bu maddelerde; belli koşullara bağlı olarak, örf ve adet kurallarının gerek somut hukuki anlaşmazlıklarda gerek soyut norm üretiminde gerekse sözleşmesel ilişkilerde hakem ve hakim rollerini üstlenebileceği, insanların yerleşik uygulamalarının bağlayıcı olabileceği, çağların veya toplumların değişimiyle bunlara bağlı hükümlerin de değişebileceği, hukuki ilişki ve olaylarda bir şeyin gerçek varlık veya anlamının örf ve adet kurallarına göre belirlenebileceği, örf ve adet kurallarının yaygınlık ve süreklilik gibi niteliklerle geniş toplumsal kabul görmelerinin gerektiği, örf ve adet kurallarının hukuki iş ve işlemler ile sözleşmelerde zikredilmeseler bile şart kılınmış gibi sayılabilecekleri, gerekli şartlar altında örfün İslam hukukunun iki ana kaynağı olan Kur’an ve hadislere benzer biçimde belirleyici bir kaynak olabileceği gibi hususlar yer almaktadır. Bu külli kaideleri çerçevesinde -diğer pek çok hükmüyle beraber- Mecelle, hukuk ve toplum ilişkisini açık biçimde ortaya koyan tarihi bir kodifikasyon örneği olarak önemini korumaya devam etmektedir.
Abstract
Law, as a social institution and phenomenon, possesses a social nature regardless of what is considered to be its primary source. For this reason, among the fundamental principles of every legal system are those that reveal its social foundation and orientation. Islamic law, which in all eras and societies has expressed the promise of meeting human needs and resolving their problems, has consistently taken social reality into account, particularly as a result of this promise. The Majalla-i Ahkam-ı Adliyya, which represents a summary of the tradition and heritage of Islamic legal thought, has also established norms reflecting the social character of law. The advent and drafting of the Majalla, which were essentially the result of changing social conditions, provide significant insights into the relationship between law and society through its content. In particular, the articles known as legal maxims in its introduction contain both direct and indirect provisions regarding the relationship between law and society. The articles numbered 36 to 45, which are examined in this study, clearly demonstrate the relationship between law and society, especially through concepts such as custom, tradition, practice, change, prevalence, and continuity. In these articles, it is established that, under certain conditions, customary rules may assume the roles of arbitrator and judge in both concrete legal disputes and the formation of abstract norms, as well as in contractual relations; that established practices of people may be binding; that, with changes in eras or societies, the rulings dependent on them may also change; that the true existence or meaning of something in legal relations and events may be determined according to rules of custom and usage; that such rules must gain broad social acceptance through qualities such as prevalence and continuity; that even if not explicitly mentioned in legal acts, transactions, or contracts, they may be regarded as if stipulated; and that, under necessary conditions, custom may serve as a decisive source similar to the Qur’an and Hadith, the two main sources of Islamic law. Within the framework of these legal maxims—and together with many of its other provisions—the Mecelle remains a landmark codification that clearly illustrates the relationship between law and society.