Dergiler / Gazi Akademik Bakış / 2024 / Cilt: 18 Sayı: 35

Osmanlı Ekonomik Düzeninde Vakıflar

Mustafa Alkan(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ)0000-0002-6722-8697
Sayfa
1–14
Yayın Tarihi
2024-12-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu temel soru bu çalışmanın ana konusunu oluşturacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı Devleti, “Osmanlı klasik çağında” üç temel kurumun üzerine oturtulmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Dolayısıyla vakıflar, Ömer Lütfi Barkan’ın 1527-1528 yıllarına ait tahrirler üzerinde yaptığı hesaplamaya göre Anadolu, Suriye ve Irak eyaletlerinin toplam gelirlerinin % 14,103’ne, Rumeli eyaletlerinin ise % 5,492’sine sahipti.
💡
Sonuç & Katkı:Bu temel soru bu çalışmanın ana konusunu oluşturacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı · Vakıflar · Ekonomik Zihniyet ve Mehmet Genç

Özet

Osmanlı Devleti, “Osmanlı klasik çağında” üç temel kurumun üzerine oturtulmuştur. Bunlar; dirlik, devşirme ve vakıf müesseseleridir. Bu üç kurumun üzerinde de “Hanedân-ı Âl-i Osman”ın bir numaralı üyesi padişah oturmuştur. Bu sistem içinde padişah, Osmanlı Devleti’nin en temel idari birimi olan her sancakta teorik olarak “en büyük has” sahibi, devşirme sisteminin merkezinde “kapı kullarının [yâni yeniçeriler, süvariler ve enderunluların] efendisi”, nihayet ülkenin imâr ve iskânının dayandığı vakıf -imâret sitesinde de “en büyük vakıf kurucusu”dur. Osmanlı sisteminde “devlet aygıtı” bu üç kurum üzerinde dönüyordu. Dolayısıyla vakıflar, Ömer Lütfi Barkan’ın 1527-1528 yıllarına ait tahrirler üzerinde yaptığı hesaplamaya göre Anadolu, Suriye ve Irak eyaletlerinin toplam gelirlerinin % 14,103’ne, Rumeli eyaletlerinin ise % 5,492’sine sahipti. Bu gelirlerin oranı İstanbul, Edirne ve Bursa gibi pâyitahtlarda % 36’ya kadar çıkmaktaydı. Vakıflar, Osmanlı ekonomik düzenini Avrupa merkezli merkantilist üretimden ayıran ana etmenlerdendi. O halde Osmanlı ekonomik düzeninde vakıfların yeri neydi? Bu temel soru bu çalışmanın ana konusunu oluşturacaktır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Alkan, M. (2024). Osmanlı Ekonomik Düzeninde Vakıflar. Gazi Akademik Bakış, Cilt: 18 Sayı: 35, 1–14. https://doi.org/10.19060/gav.1598371

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (8)

  1. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA); BOA, (1152/ 1739) EV. 3341, 16.
  2. Milli Kütüphane Adana Şer’iyye Sicilleri (AŞS): Safiye binti Abdullah, 1722, MA 607, s. 117: 3
  3. Akça; Aişe binti Mustafa,1760, AŞS 33, s. 231: 5 Akça;
  4. Mader-zâde Ali Beşe bin Hüseyin,1760, AŞS 33, s. 235: 10 Akça; Rabia binti Veli, 1760, ŞS 33, s. 146: 5 Akça; Tillioğlu zevcesi Rabi’a hatun ibneti Süleyman, 1761, ŞS1/10: 5 Akça; İmam İbrahim Efendi bin Süleyman Süleyman bin Mehmed, 1762, AŞS 34, s. 72: 5 Akça; Ser-Mahsaran es-Seyyid Hüseyin Ağa, 1762, AŞS 34, s. 82: 15 Akça Fatıma binti Mustafa, 1762, AŞS 34, 39: 3 Akça; Cemile ibneti el-Hac Murad, 1765, AŞS 36, 87: 3 Akça; Şerife Safiye Hatun ibneti Habib es-Seyyid Mustafa Efendi, 1765, AŞS 36, s. 81. Samurcu Usta Mehmed bin Beşir, 1767, AŞS 50, s. 164: 5 Akça; es-Seyyid İshak Efendi bin Ömer Ağa, 1774, AŞS 47, s. 71: 5 Akça; Toplam: 74 Akça Kamile Hatun ibneti Mestan-zâde Mahmud Ağa Vakfiyesi, 1125/1714, AŞS 47, s. 65. Arnavud Talib Ağa ibni Abdullah bin Salih Vakfiyesi, 1291/1875, AŞS 81, s. 176.
  5. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi (VGMA): Ramazanoğlu Halil Bey ve Piri Mehmet Paşa Vakfiyesi, (Ramazanoğlu Vakfiyesi), VGMA, Müstakil Vakfiye Defteri (MV), nu: 646/12; Tercüme Defteri, nu. 1961/413-314. Mahmud Paşa Hanı (Suhte Mahmud Paşa Vakfiyesi, VGMA, 1651, MA 615, s. 188), Şücaüddin Efendi bin Sahibhan bin Abdullah Vakfiyesi, 1291/1875, VGMA, MA 587, s. 85. Alioğlu Halil bin Mustafa bin Hasan Vakfiyesi, VGMA, MA 600, s. 70; Bekir Ağa ibni Halil Vakfiyesi, 1300/1883, VGMA, MA 588, s. 115; Hacı Mustafa Efendi İbni Hacı Ahmed Talhi Vakfiyesi, VGMA, MA 594, s. 247.
  6. Tapu Arşiv (TK.KKA.): TK. KKA, Adana Evkaf Defteri, nu. 538 (1540).
  7. ACUN, Hakkı, Manisa’da Türk Devri Yapıları, TTK, Ankara 1999.
  8. AKGÜNDÜZ, Ahmet, İslam Hukukunda Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi, 2. Baskı, OSAV Yayını, İstanbul 1996.