Dergiler / Doğal Afetler ve Çevre Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 2

İç Anadolu’daki Yağış Örüntülerinde Kentleşme Kaynaklı Sinyallerin Ayrıştırılması ve Analizi

Decoupling and Identification of Urbanization-Induced Signals in Precipitation Patterns in Central Türkiye

Emine Esra Gerek(Eskisehir Technical University)0000-0001-5282-9257
Sayfa
411–424
Yayın Tarihi
2026-07-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bölgeler güçlü bir zamansal senkronizasyon sergilese de farklı kentleşme yörüngeleri gözlemlenmiştir: Ankara 2005-2006 civarında önemli bir büyüme atağı yaşarken, komşu şehirler 2013-2015 ve 2019 yıllarında hızlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Büyük ölçekli ormansızlaşma ile hidro-iklim rejimi arasındaki ilişki bilinmesine rağmen, hızlı kentleşme süreçlerinin yerel yağış örüntüleri üzerindeki etkileri yerel ölçekte zorlayıcı bir çalışma alanı olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Zira, büyük ölçekli sinoptik hava olaylarının yarattığı yüksek genlikli değişkenlik (arka plan gürültüsü), yerel kentleşmenin yağış örüntüleri üzerindeki düşük genlikli etkilerini genellikle maskelemektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bölgeler güçlü bir zamansal senkronizasyon sergilese de farklı kentleşme yörüngeleri gözlemlenmiştir: Ankara 2005-2006 civarında önemli bir büyüme atağı yaşarken, komşu şehirler 2013-2015 ve 2019 yıllarında hızlanmıştır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2000-2020 Verileri
⚙️Değişkenler:Kentleşme · Yağış Örüntüleri · İklim Değişimi

Özet

Büyük ölçekli ormansızlaşma ile hidro-iklim rejimi arasındaki ilişki bilinmesine rağmen, hızlı kentleşme süreçlerinin yerel yağış örüntüleri üzerindeki etkileri yerel ölçekte zorlayıcı bir çalışma alanı olmuştur. Zira, büyük ölçekli sinoptik hava olaylarının yarattığı yüksek genlikli değişkenlik (arka plan gürültüsü), yerel kentleşmenin yağış örüntüleri üzerindeki düşük genlikli etkilerini genellikle maskelemektedir. Bu çalışma, İç Anadolu’daki günlük yağış kayıtlarında yer alan antropojenik arazi kullanımı değişim imzasını ayrıştırmayı ve tanımlamayı amaçlamaktadır. 2000-2020 dönemini kapsayan çalışmada; birbirine coğrafi olarak yakın dört ilin (Ankara, Eskişehir, Kütahya ve Afyonkarahisar) günlük yağış veri setleri setleri ve uydu tabanlı gece ışıkları verilerinden elde edilen kentleşme metrikleri incelenmiştir. Bu bölgeler güçlü bir zamansal senkronizasyon sergilese de farklı kentleşme yörüngeleri gözlemlenmiştir: Ankara 2005-2006 civarında önemli bir büyüme atağı yaşarken, komşu şehirler 2013-2015 ve 2019 yıllarında hızlanmıştır. Çok aşamalı bir sinyal işleme yaklaşımıyla, yerel anomalileri belirlemek amacıyla ortak bir çevresel temel çizgiyi temsil eden bir “ortak bölgesel mod” oluşturulmuştur. Analizler, yoğun kentsel büyüme dönemleri ile yerel yağış trendlerindeki sapmalar arasında istatistiksel olarak belirgin bir korelasyon olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, baskın bölgesel iklim trendleri altında bile kentleşme "parmak izinin" izole edilebileceğine işaret etmektedir.

Abstract

While the relationship between large-scale deforestation and regional hydro-climatic regimes is widely acknowledged, identifying the specific impacts of rapid urbanization on local precipitation patterns remains a formidable challenge. This difficulty arises because the high-amplitude variability (background climatic noise) driven by large-scale synoptic systems typically masks the low-amplitude, micro-climatic signatures of urban expansion. This study aims to decouple and identify anthropogenic land-use signatures within daily precipitation records in Central Türkiye. We examined daily rainfall and harmonized nighttime light-derived urbanization metrics for four geographically proximate provinces—Ankara, Eskişehir, Kütahya, and Afyonkarahisar—from 2000 to 2020. Despite strong regional synchronization, distinct urbanization trajectories were identified: Ankara peaked around 2005–2006, while neighboring cities accelerated during 2013–2015 and 2019. By employing a multi-phase signal processing approach, we established a “common regional mode” as a shared environmental baseline to extract residual local anomalies for each city. The analysis reveals a statistically discernible correlation between periods of intense urban expansion and local precipitation deviations, distinguishing Ankara’s early onset of anomalies from later shifts in surrounding provinces. These findings demonstrate that urbanization fingerprints can be isolated even amidst dominant regional climate trends.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gerek, E. E. (2026). İç Anadolu’daki Yağış Örüntülerinde Kentleşme Kaynaklı Sinyallerin Ayrıştırılması ve Analizi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 2, 411–424. https://doi.org/10.21324/dacd.1888711

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Argüeso D., Evans J.P., Fita L., & Bormann K.J. (2014). Temperature response to future urbanization and climate change. Climate Dynamics, 42(7-8), 2183-2199. https://doi.org/10.1007/s00382-013-1789-6
  2. Bai X., Dawson R.J., Ürge-Vorsatz D., Delgado G.C., Barau A.S., Dhakal S., Dodman D., Leonardsen L., Masson-Delmotte V., Roberts D.C., Schultz S. (2018) Six research priorities for cities and climate change. Nature, 555, 23-25. https://doi.org/10.1038/d41586-018-02409-z
  3. Cao Q., Jiang B., Shen X., Lin W., & Chen J. (2021) Microphysics effects of anthropogenic aerosols on urban heavy precipitation over the pearl river delta, china. Atmospheric Research, 253,105478. https://doi.org/10.1016/j.atmosres.2021.105478
  4. Chen T., Li M., Luo L., Deng S., Zhou R., & Chen D. (2020). Simulating the effects of land urbanization on regional meteorology and air quality in Yangtze River Delta, China. Applied Geography, 120,102228. https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2020.102228
  5. Çiçek İ., & Doğan U. (2006). Detection of urban heat island in Ankara, Turkey. Il Nuovo Cimento C, 29(4), 399–409. https://doi.org/10.1393/ncc/i2005-10028-2
  6. Demir U.S., & Koc A.C. (2021) Investigation of the North Atlantic Oscillation and Indian Ocean Dipole Influence on Precipitation in Turkey with Cross-Spectral Analysis. Atmosphere, 12(1), 99. https://doi.org/10.3390/ATMOS12010099
  7. Erdogan S., Ulukavak M., & Yilmaz M. (2022) Precipitation trends in Turkey (1969–2018): A spatiotemporal analysis. Idojaras, 126(3), 301–328. https://doi.org/10.28974/ idojaras.2022.3.4
  8. Falga R., & Wang C. (2024). Impact of urban land use on mean and heavy rainfall during the Indian summer monsoon. Atmospheric Chemistry and Physics, 24(1), 631–647. https://doi.org/10.5194/acp-24-631-2024
  9. Giorgi F. (2006). Climate change hot-spots. Geophysical Research Letters, 33(8). https://doi.org/10.1029/2006GL025734
  10. Gokmen M. (2016). Spatio-temporal trends in the hydroclimate of Turkey for the last decades based on two reanalysis datasets. Hydrology and Earth System Sciences, 20, 3777–3788. https://doi.org/10.5194/HESS-20-3777-2016
  11. Grimm N.B., Faeth S.H., Golubiewski N.E., Redman C.L, Wu J., Bai X., Briggs J.M. (2008). Global change and the ecology of cities. Science, 319(5864). https://doi.org/ 10.1126/science.1150195
  12. Hu Q., Zhang J., Wang Y., Huang Y., Liu Y., Li L. (2018). A review of urbanization impact on precipitation. Shuikexue Jinzhan. Advances in Water Science, 29, 138–150. https://doi.org/10.14042/j.cnki.32.1309.2018.01.016
  13. Huang X, Wang D, Ziegler A.D., Liu X., Zeng H., Xu Z., Zeng Z. (2022). Influence of urbanization on hourly extreme precipitation over China. Environmental Research Letters, 17(4), 044010. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ac59a6
  14. Ivanovska M., & Aniagu C. (2022). Model study on the influence of aerosol-cloud interaction processes on precipitation in urban areas. In: EMS Annual Meeting, https://doi.org/10.5194/ems2022-506
  15. Kimura R., Moriyama M.S.¸ & Aylan L. (2023). Monitoring of recent aridification in Türkiye using MODIS satellite data from 2000 to 2021. SOLA, 19, 98–104. https://doi.org/10.2151/sola.2023-013
  16. Komuscu A.U., Aksoy M. (2024). Characterizing variability of spatial patterns of annual and seasonal precipitation of turkey and identifying the probable driving factors including teleconnection patterns. Journal of Water and Climate Change, 15, 1392–1416. https://doi.org/10.2166/wcc.2024.665
  17. Li Y., Fowler H.J., Argüeso D, Blenkinsop S., Evans J.P., Lenderink G., Yan X., Guerreiro D.B., Lewis E., Li X-F. (2020) Strong intensification of hourly rainfall extremes by urbanization. Geophysical Research Letters, 47(14), e2020GL088758. https://doi.org/10.1029/2020GL088758
  18. Li Z., & xi Gao Y. (2022). Impact of Interaction between Metropolitan Area and Shallow Lake on Daily Extreme Precipitation over Eastern China. Atmosphere, 13(2), 306. https://doi.org/10.3390/atmos13020306
  19. Lon Y. (2015). Advances in research of urban modification on rainfall over Beijing metropolitan region. Journal of Hydroelectric Engineering, 1(34), 37–44
  20. Ma X, Yang B, Dai G, Lin H., Yang X., Qian Y., Zhang Y., Huang A. (2024) Contrasting Effects of Urban Land Cover Change and Anthropogenic Heat on Summer Precipitation Over the Yangtze River Delta of China. JGR: Atmospheres, 129(10), 1-18. https://doi.org/10.1029/2023jd039430
  21. Miao S, Chen F, Li Q, Fan S. (2011) Impacts of Urban Processes and Urbanization on Summer Precipitation: A Case Study of Heavy Rainfall in Beijing on 1 August 2006. Journal of Applied Meteorology and Climatology, 50(4), 902–918. https://doi.org/10.1175/2010JAMC2513.1
  22. Nacar S. (2023). Trends of high and low values of annual and seasonal precipitation in Turkey. Sustainability, 15(23). https://doi.org/10.3390/su152316523
  23. Oke T.R. (1982). Boundary layer climates, 2nd Ed. Taylor and Francis: Routledge, London, https://doi.org/10.4324/9780203407219