Dergiler / BELGİ DERGİSİ / 2026 / Cilt: 2 Sayı: 15

MÜTAREKE DÖNEMİNDE “MİLLİYET” VE “ANÂSIR” KAVRAMI ÜZERİNE TARTIŞMALAR

Sayfa
694–727
Yayın Tarihi
2018-01-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Maddesi Osmanlı hâkimiyeti altında kalan unsurlara kendi kaderlerini tayin hakkını da tanımıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yüzyılın başından itibaren Fransız İhtilali’nin doğurduğu ulusçuluk akımının etkisinde kalmış bunun sonucunda bağımsız devletlerin kuruluşuna sahne olmuştur. “Ulus Çağının” ruhuna uymayan imparatorluk yapısı bir taraftan büyük sarsıntı geçirirken diğer taraftan da bu sarsıntıyla başa çıkabilecek çözüm yollarını aramış ve bu kapsamda da “millet”, “milliyet”, “milliyetçilik” ve “anâsır” gibi kavramlar etrafında dönen tartışmalar başlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu ilke, zaten 19. yüzyıl boyunca kan kaybeden ve 20. yüzyılın başında Balkan Savaşları ile bu kaybı hat safhaya ulaşmış olan Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Arap toprakları üzerinde yaşayan Türk olmayan unsurlarına imparatorluktan ayrılmak için büyük bir fırsat vermiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Maddesi Osmanlı hâkimiyeti altında kalan unsurlara kendi kaderlerini tayin hakkını da tanımıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Millet · Milliyet · İttihâd-ı Anâsır

Özet

Osmanlı Devleti, 19. Yüzyılın başından itibaren Fransız İhtilali’nin doğurduğu ulusçuluk akımının etkisinde kalmış bunun sonucunda bağımsız devletlerin kuruluşuna sahne olmuştur. “Ulus Çağının” ruhuna uymayan imparatorluk yapısı bir taraftan büyük sarsıntı geçirirken diğer taraftan da bu sarsıntıyla başa çıkabilecek çözüm yollarını aramış ve bu kapsamda da “millet”, “milliyet”, “milliyetçilik” ve “anâsır” gibi kavramlar etrafında dönen tartışmalar başlamıştır. Bu tartışmalar I. Dünya Savaşı sonrasında Mondros Müterakesi günlerinde yoğunluk kazandığı görülmektedir. Savaş sonrasında imparatorluklar dağılmış ve Wilson Prensipleri doğrultusunda ulusların kendi kaderini kendi tayin hakkı anlamına gelen self-determinasyon ilkesi ön plana çıkmıştır. Bu ilke, zaten 19. yüzyıl boyunca kan kaybeden ve 20. yüzyılın başında Balkan Savaşları ile bu kaybı hat safhaya ulaşmış olan Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Arap toprakları üzerinde yaşayan Türk olmayan unsurlarına imparatorluktan ayrılmak için büyük bir fırsat vermiştir. Ayrıca prensiplerin 12. Maddesi Osmanlı hâkimiyeti altında kalan unsurlara kendi kaderlerini tayin hakkını da tanımıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özkan, K. (2018). MÜTAREKE DÖNEMİNDE “MİLLİYET” VE “ANÂSIR” KAVRAMI ÜZERİNE TARTIŞMALAR. BELGİ DERGİSİ, Cilt: 2 Sayı: 15, 694–727. https://ajindex.com/articles/1194167

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (34)

  1. Arşiv Kaynakları ve Belgesel Kaynaklar Başbakanlık Osmanlı Arşivi
  2. Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi
  3. Akşam
  4. Alemdar
  5. Hadisat
  6. İslam
  7. Sabah
  8. Takvim-i Vakayi
  9. Tanin
  10. Vakit
  11. Yeni Gün
  12. Yeni Mecmua
  13. Kitap ve Makaleler Ahmet Refik, İki Komite, İki Kıtal, İstanbul, Matbaa-yı Orhaniye, 1919.
  14. Akşin, Sina, İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele, (Mutlakiyete Dönüş 1918-1919)-I, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2004
  15. Anderson, Matthew Smith, Doğu Sorunu 1774-1923, Uluslararası İlişkiler Üzerine Bir Deneme, Çev. İdil Eser, 1. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2001
  16. Arai, Masami, Jön Türk Dönemi Türk Milliyetçiliği, 4. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2008
  17. Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, 6. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2004
  18. Bozarslan, Hamit, “Türkiye’de Kürt Milliyetçiliği: Zımnî Sözleşmeden Ayaklanmaya (1919-1925)”, İmparatorluktan Cumhuriyete Türkiye’de Etnik Çatışma, Der. Erik Jan Zürcher, 6. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2011
  19. Davison, Roderic, Osmanlı İmparatorluğu’nda Reform 1856-1876, 2. Baskı, Agora Kitaplığı, İstanbul, 2005
  20. Heyd, Uriel, Türk Ulusçuluğunun Temelleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1979
  21. Kushner, David, Türk Milliyetçiliği’nin Doğuşu 1876-1908, 2. Baskı, Kesit Yayınları, İstanbul, 2009
  22. Lewis, Bernard, Modern Türkiye’nin Doğuşu, 8. Baskı, TTK. Yayınları, Ankara, 2000
  23. Özkan, Kenan, Türkiye – ABD İlişkileri 1918-1923, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2016
  24. Sarınay, Yusuf, “İmparatorluktan Cumhuriyete Türk Milliyetçiliğinin Doğuşu ve Gelişimi”, Türkler Ansiklopedisi, C. 14, Yeni Türkiye Yayınları, 2002, s. 1484.
  25. Somel, Selçuk Akşin, “Osmanlı Reform Çağında Osmanlıcılık Düşüncesi (1839-1913)”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, C.1 Cumhuriyete Devreden Düşünce Mirası, Tanzimat ve Meşrutiyetin Birikimi, 2. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2001
  26. Şeker, Nesim, “Türklük ve Osmanlılık Arasında: Birinci Dünya Savaşı Sonrası Türkiye’de “Milliyet” Arayışları ya da “Anâsır Meselesi”, İmparatorluktan Cumhuriyete Türkiye’de Etnik Çatışma, Der. Erik Jan Zürcher, 6. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 2011
  27. Tevetoğlu, Fethi, Millî Mücadele Yıllarındaki Kuruluşlar, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1998
  28. Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye’de Siyasal Gelişmeler (1873-1938), 1. Kitap, Kanun-i Esasi ve Meşrutiyet Dönemi (1876-1918), 1. Baskı, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2001
  29. Tunaya, Tarık Zafer, Türkiye’de Siyasi Partiler 1859-1952, 2. Baskı, Arba Yayınları, İstanbul, 1995
  30. Ülken, Hilmi Ziya, Millet ve Tarih Şuuru, Seçme Eserler – II, Gözden Geçirilmiş 1. Baskı, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2008
  31. Üstel, Füsun, İmparatorluktan Ulus- Devlete Türk Milliyetçiliği: Türk Ocakları (1912-1931), 1. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul, 1997
  32. Yetim, Fahri, “II. Meşrutiyet Döneminde Türkçülüğe Geçişte Kapsayıcı Formül: “Millet-i Hakime” Düşüncesi ve Etkileri”, Süleyman
  33. Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 18, Aralık, 2008
  34. II. Meşrutiyeti Yeniden Düşünmek, Der. Ferdan Ergut, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2009