KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 1

Türkiye’de Dijital Finansal Kullanımın Belirleyicileri: Mikro Düzeyde Bir Analiz

Determinants of Digital Financial Usage in Türkiye: A Micro Analysis

Melik Ertuğrul(GALATASARAY ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2068-2080
Sayfa
1–22
Yayın Tarihi
2026-06-19
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgularımız, yaş ve cinsiyetin dijital finansal kullanım üzerinde belirgin bir etkisinin bulunmadığını ve dijital finansal kullanımın eğitim düzeyi ve gelir düzeyi (özellikle orta ve üstü gelir seviyeleri) ile arttığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çalışmamızda Türkiye’ye ilişkin dijital finansal kullanımın belirleyicileri, Dünya Bankası tarafından sağlanan en güncel veri seti olan Global Findex Veritabanının 2024 yılına ait mikro (bireysel) düzeydeki verileri kullanılarak ele alınmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmamızda, öncelikli olarak, dijital hesap etkileşimi, dijital ödeme kullanımı ve dijital para transferi boyutlarını kapsayan sekiz gösterge kullanılarak Temel Bileşenler Analizi ile dijital finansal kullanım endeksi elde edilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgularımız, yaş ve cinsiyetin dijital finansal kullanım üzerinde belirgin bir etkisinin bulunmadığını ve dijital finansal kullanımın eğitim düzeyi ve gelir düzeyi (özellikle orta ve üstü gelir seviyeleri) ile arttığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Dijital Finansal Kapsayıcılık · Hanehalkı Finansmanı · Sosyoekonomik Belirleyiciler

Özet

Çalışmamızda Türkiye’ye ilişkin dijital finansal kullanımın belirleyicileri, Dünya Bankası tarafından sağlanan en güncel veri seti olan Global Findex Veritabanının 2024 yılına ait mikro (bireysel) düzeydeki verileri kullanılarak ele alınmaktadır. Çalışmamızda, öncelikli olarak, dijital hesap etkileşimi, dijital ödeme kullanımı ve dijital para transferi boyutlarını kapsayan sekiz gösterge kullanılarak Temel Bileşenler Analizi ile dijital finansal kullanım endeksi elde edilmektedir. Akabinde, bu endeksi belirleyen demografik ve sosyoekonomik unsurlar hem doğrusal regresyon hem de dağılım temelli kantil regresyon yöntemleriyle incelenmektedir. Bulgularımız, yaş ve cinsiyetin dijital finansal kullanım üzerinde belirgin bir etkisinin bulunmadığını ve dijital finansal kullanımın eğitim düzeyi ve gelir düzeyi (özellikle orta ve üstü gelir seviyeleri) ile arttığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, kentte yaşama, işgücüne katılım ve akıllı telefon sahipliği dijital finansal kullanımı artıran unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Bulgularımız, dijital finansal kullanımın artırılmasına yönelik politikaların bütüncül bir çerçeveden çok boyutlu bir şekilde tasarlanması gerektiğine işaret etmektedir.

Abstract

In our study, we analyse the determinants of digital financial usage in Türkiye by employing the most recent micro (individual) level data, belonging to 2024, provided by the Global Findex Database of the World Bank. Our digital financial usage index is obtained by using the Principal Components Analysis with eight indicators covering digital account interaction, digital payment usage, and digital money transfer dimensions. Then, the demographic and socioeconomic determinants of our index are examined by using ordinary least squares regression and quantile regression methods. We show that gender and age have no significant impact on digital financial usage. Moreover, we reveal that digital financial usage increases with education level and income level (especially for middle, high-middle and high levels). Lastly, we conclude that urban residence, having a smartphone, and laborforce participation positively affects digital financial usage. Overall, our outcomes indicate that policies aiming to improve and increase digital financial usage should follow a thorough and multidimensional approach.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ertuğrul, M. (2026). Türkiye’de Dijital Finansal Kullanımın Belirleyicileri: Mikro Düzeyde Bir Analiz. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, Cilt: 20 Sayı: 1, 1–22. https://doi.org/10.46520/bddkdergisi.1972868

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (93)

  1. Akanfe, O., Valecha, R. ve Rao, H. R. (2020). Design of an inclusive financial privacy index (INF-PIE): A financial privacy and digital financial inclusion perspective. ACM Transactions on Management Information Systems. 12(1): 1-21.
  2. Ali, J. ve Ghildiyal, A.K. (2023). Socio-economic characteristics, mobile phone ownership and banking behaviour of individuals as determinants of digital financial inclusion in India. International Journal of Social Economics. 50(10): 1375-1392.
  3. Arner, D. W., Buckley, R. P., Zetzsche, D. A. ve Veidt, R. (2020). Sustainability, FinTech and financial inclusion. European Business Organization Law Review. 21(1): 7-35.
  4. Ba, K. ve Dieng, S. A. (2025). Digital financial inclusion: Socioeconomic and demographic factors of access and usage in Senegal. African Development Review. 37(2): e70015.
  5. Barton, M. A., Lall, M. D., Johnston, M. M., Lu, D. W., Nelson, L. S., Bilimoria, K. Y. ve Reisdorff, E. J. (2022). Reliability and validity support for an abbreviated Copenhagen burnout inventory using exploratory and confirmatory factor analysis. JACEP Open. 3(4): e12797.
  6. Bathula, S. ve Gupta, A. (2021). The determinants of financial inclusion and digital financial inclusion in India: A comparative study. The Review of Finance and Banking. 13(2): 109-120.
  7. Beck, T., Demirgüç-Kunt, A., ve Levine, R. (2007a). Finance, inequality and the poor. Journal of Economic Growth. 12(1): 27-49.
  8. Beck, T., Demirguc-Kunt, A., ve Peria, M. S. M. (2007b). Reaching out: Access to and use of banking services across countries. Journal of Financial Economics. 85(1): 234-266.
  9. Canatan, B., Caner, A. A. ve Özbilge, G. (2024). Dynamics of digital financial inclusion in Türkiye. Istanbul Business Research. 53(2): 185-200.
  10. Chowdhury, M. A. M., Labib, T., Hossain, A., Hossain, M. B., Rengasamy, D. ve Atiullah, M. (2026). Socio-economic determinants of digital financial inclusion in SAARC countries. International Journal of Sociology and Social Policy. 46(13-14): 1-19.
  11. Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L. ve Singer, D. (2017). Financial inclusion and inclusive growth: A review of recent empirical evidence. World Bank Policy Research Working Paper, No: 8040.
  12. Demirguc-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., Ansar, S., ve Hess, J. (2018). The Global Findex Database 2017: Measuring financial inclusion and the fintech revolution. World Bank Publications.
  13. Didenko, I. V., Petrenko, K. ve Pudlo, T. (2023). The role of financial literacy in ensuring financial inclusion of the population. Financial Markets, Institutions and Risks. 7(2): 72-79.
  14. Dluhopolskyi, O., Pakhnenko, O., Lyeonov, S., Semenog, A., Artyukhova, N., Cholewa-Wiktor, M. ve Jastrzębski, W. (2023). Digital financial inclusion: COVID-19 impacts and opportunities. Sustainability. 15(3): 2383.
  15. Dünya Bankası. (t.y.). Digital financial inclusion. https://www.worldbank.org/en/topic/financialinclusion/publication/digital-financial-inclusion.
  16. Dünya Bankası. (2025). The Global Findex Database 2025: Connectivity and Financial Inclusion in the Digital Economy. https://microdata.worldbank.org/catalog/7860/get-microdata.
  17. Eken, M. H. (2008). Tüketicilerin aşırı borçluluk ve finansal dışlanma nedenleri. Maliye ve Finans Yazıları. 1(79): 61-80.
  18. Ekmen, İ. (2024). Finansal kapsayıcılık ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Türkiye Bankalar Birliği, Yayın No: 357.
  19. Ergün, H. O. ve Ergün, T. (2021). Türkiye’de finansal erişimin belirleyici faktörleri üzerine bir araştirma. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi. 13(24): 111-128.
  20. Global Partnership for Financial Inclusion. (2015). Innovative digital payment mechanisms supporting financial inclusion: Stocktaking report. G20 Global Partnership for Financial Inclusion. https://www.g20.utoronto.ca/2015/Stocktaking-of-Innovative-Digital-Payment-Mechanisms-Supporting.%20(1).pdf.
  21. Güz, T. ve Poyraz, G. (2024). Digital financial inclusion and its determinants: Evidence from Türkiye. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi. 9(4): 700-714.
  22. Habesoglu, O. (2021). Financial inclusion case study: Case of Turkey. BİLTÜRK Ekonomi ve İlişkili Çalışmalar Dergisi. 3(1): 40-50.
  23. Independent Evaluation Group. (2023). Financial inclusion: Lessons from World Bank Group experience, fiscal years 2014–22. World Bank Group.
  24. Jallow, I. A. ve Tajmouati, S. (2025). Determinants of financial and digital inclusion in West and Central Africa: Evidence from binary models with cross-validation. arXiv preprint. arXiv:2511.12179.
  25. Karakuş, R. (2020). Türkiye’de finansal tabana yayılma düzeyi ve belirleyicileri. Business and Economics Research Journal. 11(1): 147–160.
  26. Khera, P., Ng, M. S. Y., Ogawa, M. S. ve Sahay, M. R. (2021). Is digital financial inclusion unlocking growth?. International Monetary Fund Working Paper, No: 2021/167.
  27. Khera, P., Ng, S., Ogawa, S. ve Sahay, R. (2022). Measuring digital financial inclusion in emerging market and developing economies: A new index. Asian Economic Policy Review, 17(2): 213-230.
  28. Kılıç, A. F. (2022). Açımlayıcı faktör analizinde boyut sayısına karar verme: Yöntemlere kısa bir bakış. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (51): 305-318.
  29. Klapper, L., Singer, D., Starita, L. ve Norris, A. (2025). The Global Findex Database 2025: Connectivity and financial inclusion in the digital economy. World Bank.
  30. Korkmaz, Ş. (2016). Finansal içerme: Türkiye’de finansal erişim üzerine bir model uygulaması [Yayınlanmamış doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 55719).
  31. Leyshon, A. ve Thrift, N. (1995). Geographies of financial exclusion: Financial abandonment in Britain and the United States. Transactions of the Institute of British Geographers. 20(3): 312–341.
  32. Liu, G., Huang, Y. ve Huang, Z. (2021). Determinants and mechanisms of digital financial inclusion development: Based on urban-rural differences. Agronomy. 11(9): 1833.
  33. Meli, S. D., Kamga, B. F. ve Meli, C. N. (2024). Analysis of the determinants of mobile money adoption and use: Evidence from Togo with simple and multivariate probit approaches. Journal of the Knowledge Economy. 15(4): 16156-16186.
  34. Milana, C. ve Ashta, A. (2012). Developing microfinance: A survey of the literature. Strategic Change. 21(7‐8): 299-330.
  35. Nandru, P., Chendragiri, M. ve Velayutham, A. (2021). Determinants of digital financial inclusion in India: Evidence from the World Bank’s global Findex database. Research Square. Preprint: 1-18.
  36. Özşuca, E. A. (2019). Financial inclusion in Turkey: Evidence from individual level data. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. 74(4): 1377-1400.
  37. Sarıgül, H. (2021). Bölgelere ve illere göre Türkiye finansal kapsayıcılık endeksi. Muhasebe ve Finansman Dergisi. (90): 79-100.
  38. Sarkar, K.K. ve Chavan, P. (2025). Digital financial inclusion: The Indian case in the global context. Economic and Political Weekly. 60(16): 72-81.
  39. Sarma, M. (2008). Index of financial inclusion. Indian Council for Research on International Economic Relations (ICRIER) Working Paper, No: 215.
  40. Sarma, M. (2012). Index of financial inclusion: A measure of financial sector inclusiveness. Berlin Working Papers on Money, Finance, Trade and Development, No: 07/2012.
  41. Takmaz, S., Sarı, E. ve Alataş, S. (2022). Financial inclusion in Turkey: Unpacking the provincial inequality and its determinants. Applied Economics Letters. 31(7): 1-9.
  42. Thathsarani, U. S., Wei, J. ve Samaraweera, G. R. (2021). Financial inclusion’s role in economic growth and human capital in South Asia: An econometric approach. Sustainability. 13(8): 4303.
  43. United Nations Secretary-General’s Special Advocate for Financial Health. (t.y.). Financial health. United Nations. https://www.unsgsa.org/financial-health.
  44. Widyastuti, U., Respati, D. K., Dewi, V. I. ve Soma, A. M. (2024). The nexus of digital financial inclusion, digital financial literacy and demographic factors: Lesson from Indonesia. Cogent Business & Management. 11(1): 2322778.
  45. Wirba, E. L., Akem, F. A. ve Tingum, E. N. (2025). Implication of mobile money adoption for financial behaviour in Cameroon: A gendered analysis. Review of Behavioral Finance. 17(6): 1064-1081.
  46. Yaşar, M. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri dersine yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması: Geçerlik ve güvenirlik. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 4(2): 109-129.
  47. Yunus, M. (1999). Yoksulluğun bulunmadığı bir dünyaya doğru. (G. Şen, Trans.) İstanbul: Doğan Yayıncılık.
  48. Zygmont, C. ve Smith, M. R. (2014). Robust factor analysis in the presence of normality violations, missing data, and outliers: Empirical questions and possible solutions. The Quantitative Methods for Psychology. 10(1): 40–55.
  49. Akanfe, O., Valecha, R. ve Rao, H. R. (2020). Design of an inclusive financial privacy index (INF-PIE): A financial privacy and digital financial inclusion perspective. ACM Transactions on Management Information Systems. 12(1): 1-21.
  50. Ali, J. ve Ghildiyal, A.K. (2023). Socio-economic characteristics, mobile phone ownership and banking behaviour of individuals as determinants of digital financial inclusion in India. International Journal of Social Economics. 50(10): 1375-1392.
  51. Arner, D. W., Buckley, R. P., Zetzsche, D. A. ve Veidt, R. (2020). Sustainability, FinTech and financial inclusion. European Business Organization Law Review. 21(1): 7-35.
  52. Ba, K. ve Dieng, S. A. (2025). Digital financial inclusion: Socioeconomic and demographic factors of access and usage in Senegal. African Development Review. 37(2): e70015.
  53. Barton, M. A., Lall, M. D., Johnston, M. M., Lu, D. W., Nelson, L. S., Bilimoria, K. Y. ve Reisdorff, E. J. (2022). Reliability and validity support for an abbreviated Copenhagen burnout inventory using exploratory and confirmatory factor analysis. JACEP Open. 3(4): e12797.
  54. Bathula, S. ve Gupta, A. (2021). The determinants of financial inclusion and digital financial inclusion in India: A comparative study. The Review of Finance and Banking. 13(2): 109-120.
  55. Beck, T., Demirgüç-Kunt, A., ve Levine, R. (2007a). Finance, inequality and the poor. Journal of Economic Growth. 12(1): 27-49.
  56. Beck, T., Demirguc-Kunt, A., ve Peria, M. S. M. (2007b). Reaching out: Access to and use of banking services across countries. Journal of Financial Economics. 85(1): 234-266.
  57. Canatan, B., Caner, A. A. ve Özbilge, G. (2024). Dynamics of digital financial inclusion in Türkiye. Istanbul Business Research. 53(2): 185-200.
  58. Chowdhury, M. A. M., Labib, T., Hossain, A., Hossain, M. B., Rengasamy, D. ve Atiullah, M. (2026). Socio-economic determinants of digital financial inclusion in SAARC countries. International Journal of Sociology and Social Policy. 46(13-14): 1-19.
  59. Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L. ve Singer, D. (2017). Financial inclusion and inclusive growth: A review of recent empirical evidence. World Bank Policy Research Working Paper, No: 8040.
  60. Demirguc-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., Ansar, S., ve Hess, J. (2018). The Global Findex Database 2017: Measuring financial inclusion and the fintech revolution. World Bank Publications.
  61. Didenko, I. V., Petrenko, K. ve Pudlo, T. (2023). The role of financial literacy in ensuring financial inclusion of the population. Financial Markets, Institutions and Risks. 7(2): 72-79.
  62. Dluhopolskyi, O., Pakhnenko, O., Lyeonov, S., Semenog, A., Artyukhova, N., Cholewa-Wiktor, M. ve Jastrzębski, W. (2023). Digital financial inclusion: COVID-19 impacts and opportunities. Sustainability. 15(3): 2383.
  63. Dünya Bankası. (t.y.). Digital financial inclusion. https://www.worldbank.org/en/topic/financialinclusion/publication/digital-financial-inclusion.
  64. Dünya Bankası. (2025). The Global Findex Database 2025: Connectivity and Financial Inclusion in the Digital Economy. https://microdata.worldbank.org/catalog/7860/get-microdata.
  65. Eken, M. H. (2008). Tüketicilerin aşırı borçluluk ve finansal dışlanma nedenleri. Maliye ve Finans Yazıları. 1(79): 61-80.
  66. Ekmen, İ. (2024). Finansal kapsayıcılık ve ekonomik büyüme ilişkisi: Türkiye örneği. Türkiye Bankalar Birliği, Yayın No: 357.
  67. Ergün, H. O. ve Ergün, T. (2021). Türkiye’de finansal erişimin belirleyici faktörleri üzerine bir araştirma. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi. 13(24): 111-128.
  68. Global Partnership for Financial Inclusion. (2015). Innovative digital payment mechanisms supporting financial inclusion: Stocktaking report. G20 Global Partnership for Financial Inclusion. https://www.g20.utoronto.ca/2015/Stocktaking-of-Innovative-Digital-Payment-Mechanisms-Supporting.%20(1).pdf.
  69. Güz, T. ve Poyraz, G. (2024). Digital financial inclusion and its determinants: Evidence from Türkiye. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi. 9(4): 700-714.
  70. Habesoglu, O. (2021). Financial inclusion case study: Case of Turkey. BİLTÜRK Ekonomi ve İlişkili Çalışmalar Dergisi. 3(1): 40-50.
  71. Independent Evaluation Group. (2023). Financial inclusion: Lessons from World Bank Group experience, fiscal years 2014–22. World Bank Group.
  72. Jallow, I. A. ve Tajmouati, S. (2025). Determinants of financial and digital inclusion in West and Central Africa: Evidence from binary models with cross-validation. arXiv preprint. arXiv:2511.12179.
  73. Karakuş, R. (2020). Türkiye’de finansal tabana yayılma düzeyi ve belirleyicileri. Business and Economics Research Journal. 11(1): 147–160.
  74. Khera, P., Ng, M. S. Y., Ogawa, M. S. ve Sahay, M. R. (2021). Is digital financial inclusion unlocking growth?. International Monetary Fund Working Paper, No: 2021/167.
  75. Khera, P., Ng, S., Ogawa, S. ve Sahay, R. (2022). Measuring digital financial inclusion in emerging market and developing economies: A new index. Asian Economic Policy Review, 17(2): 213-230.
  76. Klapper, L., Singer, D., Starita, L. ve Norris, A. (2025). The Global Findex Database 2025: Connectivity and financial inclusion in the digital economy. World Bank.
  77. Korkmaz, Ş. (2016). Finansal içerme: Türkiye’de finansal erişim üzerine bir model uygulaması [Yayınlanmamış doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (Tez No. 55719).
  78. Leyshon, A. ve Thrift, N. (1995). Geographies of financial exclusion: Financial abandonment in Britain and the United States. Transactions of the Institute of British Geographers. 20(3): 312–341.
  79. Liu, G., Huang, Y. ve Huang, Z. (2021). Determinants and mechanisms of digital financial inclusion development: Based on urban-rural differences. Agronomy. 11(9): 1833.
  80. Meli, S. D., Kamga, B. F. ve Meli, C. N. (2024). Analysis of the determinants of mobile money adoption and use: Evidence from Togo with simple and multivariate probit approaches. Journal of the Knowledge Economy. 15(4): 16156-16186.
  81. Milana, C. ve Ashta, A. (2012). Developing microfinance: A survey of the literature. Strategic Change. 21(7‐8): 299-330.
  82. Nandru, P., Chendragiri, M. ve Velayutham, A. (2021). Determinants of digital financial inclusion in India: Evidence from the World Bank’s global Findex database. Research Square. Preprint: 1-18.
  83. Özşuca, E. A. (2019). Financial inclusion in Turkey: Evidence from individual level data. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. 74(4): 1377-1400.
  84. Sarıgül, H. (2021). Bölgelere ve illere göre Türkiye finansal kapsayıcılık endeksi. Muhasebe ve Finansman Dergisi. (90): 79-100.
  85. Sarkar, K.K. ve Chavan, P. (2025). Digital financial inclusion: The Indian case in the global context. Economic and Political Weekly. 60(16): 72-81.
  86. Sarma, M. (2008). Index of financial inclusion. Indian Council for Research on International Economic Relations (ICRIER) Working Paper, No: 215.
  87. Sarma, M. (2012). Index of financial inclusion: A measure of financial sector inclusiveness. Berlin Working Papers on Money, Finance, Trade and Development, No: 07/2012.
  88. Takmaz, S., Sarı, E. ve Alataş, S. (2022). Financial inclusion in Turkey: Unpacking the provincial inequality and its determinants. Applied Economics Letters. 31(7): 1-9.
  89. Thathsarani, U. S., Wei, J. ve Samaraweera, G. R. (2021). Financial inclusion’s role in economic growth and human capital in South Asia: An econometric approach. Sustainability. 13(8): 4303.
  90. United Nations Secretary-General’s Special Advocate for Financial Health. (t.y.). Financial health. United Nations. https://www.unsgsa.org/financial-health.
  91. Widyastuti, U., Respati, D. K., Dewi, V. I. ve Soma, A. M. (2024). The nexus of digital financial inclusion, digital financial literacy and demographic factors: Lesson from Indonesia. Cogent Business & Management. 11(1): 2322778.
  92. Wirba, E. L., Akem, F. A. ve Tingum, E. N. (2025). Implication of mobile money adoption for financial behaviour in Cameroon: A gendered analysis. Review of Behavioral Finance. 17(6): 1064-1081.
  93. Yunus, M. (1999). Yoksulluğun bulunmadığı bir dünyaya doğru. (G. Şen, Trans.) İstanbul: Doğan Yayıncılık.