KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Doğuş Üniversitesi Dergisi / 2026 / Cilt: 27 Sayı: 1

TİCARET VE DOLAR ENDEKSİ İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR NEDENSELLİK ANALİZİ: TÜRKİYE VE KEİ ÜLKELERİ DIŞ TİCARETİ ÖRNEĞİ

A CAUSALITY ANALYSIS ON THE RELATIONSHIP BETWEEN TRADE AND THE DOLLAR INDEX: THE SAMPLE OF FOREIGN TRADE IN TURKEY AND THE BSEC COUNTRIES

Kenan Çelik(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2414-8486
Mertcan Turgut(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1045-5047
Aslı Ahlat(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9274-547X
Sayfa
1034–1050
Yayın Tarihi
2026-03-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuçlar, Arnavutluk hariç tüm ülkeler için Türkiye’nin KEİ ülkelerine ihracatı ile dolar endeksi arasında tek yönlü Granger nedensellik olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) ülkeleriyle ikili ticaret akımları ve dolar endeksi arasındaki nedensellik ilişkisinin varlığını incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:KEİ ülkelerinin benzer ekonomik yapıları entegrasyonu güçlendirmekte ve kaynakların etkin kullanımını sağlamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuçlar, Arnavutluk hariç tüm ülkeler için Türkiye’nin KEİ ülkelerine ihracatı ile dolar endeksi arasında tek yönlü Granger nedensellik olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2002 Verileri
⚙️Değişkenler:Dolar Endeksi · Dış Ticaret · Granger Nedensellik

Özet

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’nin Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) ülkeleriyle ikili ticaret akımları ve dolar endeksi arasındaki nedensellik ilişkisinin varlığını incelemektir. Türkiye’nin KEİ bölgesine coğrafi yakınlığı, bu bölgedeki ülkelerle ticaretinin artmasına olanak tanımaktadır. KEİ ülkelerinin benzer ekonomik yapıları entegrasyonu güçlendirmekte ve kaynakların etkin kullanımını sağlamaktadır. Bu süreçte dolar endeksinin hareketleri büyük rol oynamaktadır. Doların değeri, ticaret maliyetlerini etkileyerek karşılıklı ilişkilerin gelişimini şekillendirmekte ve ekonomik entegrasyonun başarısını doğrudan etkilemektedir. Bu doğrultuda çalışmada, 2002:1-2023:9 dönemi için aylık veriler kullanılarak nedenselliğin yönünün belirlenmesi için Granger Nedensellik testi uygulanmıştır. Sonuçlar, Arnavutluk hariç tüm ülkeler için Türkiye’nin KEİ ülkelerine ihracatı ile dolar endeksi arasında tek yönlü Granger nedensellik olduğunu göstermektedir. Öte yandan, ithalat ile dolar endeksi arasındaki Granger nedensellik ilişkisi Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan için çift yönlü, diğer ülkeler için tek yönlüdür. Azerbaycan ve Gürcistan için ise Granger nedensellik ilişkisinin olmadığı saptanmıştır. Dolayısıyla Türkiye ile KEİ arasındaki dış ticaretin dolar endeksi ile etkileşimi KEİ’nin ekonomik yapısına göre farklılık gösterebilmektedir.

Abstract

The purpose of this study is to examine the existence of a causal relationship between Turkey’s bilateral trade flows with Black Sea Economic Cooperation (BSEC) countries and the dollar index. Turkey’s geographical proximity to the BSEC region facilitates increased trade with countries in this region. The similar economic structures of BSEC countries strengthen integration and ensure the efficient use of resources. The movements of the dollar index play a major role in this process. The value of the dollar shapes the development of mutual relations by affecting trade costs and directly influences the success of economic integration. Accordingly, the Granger Causality test was applied using monthly data for the period 2002:1-2023:9 to determine the direction of causality. The results show that for all countries except Albania, there is a unidirectional Granger causality between Turkey’s exports to the BSEC countries and the dollar index. On the other hand, the Granger causality relationship between imports and the dollar index is bidirectional for Bulgaria, North Macedonia, and Serbia, and unidirectional for other countries. No Granger causality relationship was found for Azerbaijan and Georgia. Therefore, the interaction between Turkey’s foreign trade with the BSEC and the dollar index may vary depending on the economic structure of the BSEC countries.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çelik, K., Turgut, M., Ahlat, A. (2026). TİCARET VE DOLAR ENDEKSİ İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR NEDENSELLİK ANALİZİ: TÜRKİYE VE KEİ ÜLKELERİ DIŞ TİCARETİ ÖRNEĞİ. Doğuş Üniversitesi Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 1, 1034–1050. https://doi.org/10.31671/doujournal.1724140

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (53)

  1. Ahlat, A., & Çelik, K. (2024). Measuring competitiveness through SITC technology classification: the case of BSEC. UBAK 2, https://www.ubakyayinevi.org/_files/ugd/614b1f_727d7e5eb5f14ada9718a92715c51d39.pdf
  2. Altın, H. (2024). Revisiting the importance of the organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC) in a changing regional and international geopolitical landscape. Journal of Political Administrative and Local Studies, 7(1), 14-32.
  3. Ariu, A. (2016). Crisis-proof services: Why trade in services did not suffer during the 2008-2009 collapse. Journal of International Economics, 98, 138-149.
  4. Ateş, H., & Şen, A. (2024). 2008 küresel finansal krizinin Türkiye dış ticaretine etkileri üzerine bir inceleme. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(1), 1-25.
  5. Aytekin, İ. & Uçan, O. (2022). Döviz kuru enflasyon ve dış ticaret arasındaki ilişkinin ekonometrik bir analizi: Türkiye örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 460-475.
  6. Bahmani-Oskooee, M., & Ratha, A. (2004). The J-curve: A literature review. Applied Economics, 36(13), 1377-1398.
  7. Bari, B., & Togba, E. D. (2017). The effect of foreign exchange and real exchange rate on foreign trade in Liberia: An application of Autoregressive Distributed Lag (ARDL) approach, Paris Proceedings, 1-23.
  8. Baumeister, C., & Kilian, L. (2016). Understanding the decline in the price of oil since June 2014. Journal of the Association of Environmental and Resource Economists, 3(1), 131-158.
  9. Bhat, S. A., & Bhat, J. A. (2021). Impact of exchange rate changes on the trade balance of India: an asymmetric nonlinear cointegration approach. Foreign Trade Review, 56(1), 71-88.
  10. Bickerdike, C. (1920). The instability of foreign exchange. The Economic Journal, 30(117), 118-122.
  11. Branson, W. H. (1977). Asset markets and exchange rate determination. Princeton Studies in International Finance, 5, Princeton University.
  12. Caldara, D., Cavallo, M., & Iacoviello, M. (2016). Oil price elasticities and geopolitical risk. Journal of International Economics, 102, 1-21.
  13. Canton, H. (2021). Organization of the Black Sea Economic Cooperation -BSEC. In Europa publications (Ed.), The Europa Directory of International Organizations, Routledge.
  14. Chaudhary, G. M., Hashmı, S. H., & Khan, M. A. (2016). Exchange rate and foreign trade: a comparative study of major South Asian and South-East Asian countries. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 230, 85-93.
  15. Chen, James (2024). What is the U.S. dollar index (USDX) and how to trade it, https://www.investopedia.com/terms/u/usdx.asp.
  16. Chugaiev, O. А. (2020). Foreign trade strength of countries under the COVID-19 pandemic. Actual Problems of International Relations, 45-56.
  17. Değer, O., & Demir, M. (2015). Reel efektif döviz kuru ve dış ticaret hacmi arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 52(604), 7-21.
  18. Demirtaş, G. (2014). Türkiye ve Almanya arasındaki dış ticaret dengesinin sınır testi yaklaşımıyla incelenmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (43), 83-106.
  19. Dornbusch, R. (1976). Expectations and exchange rate dynamics. Journal of Political Economy, 84(6), 1161-1176.
  20. Ercan, S., & Demirbaş, B. (2020). ABD dolar endeksi ile VIX korku endeksi arasındaki ilişki: ARDL sınır testi yaklaşımı. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 15(2), 115-129.
  21. Fogarasi, J. (2011). The effect of exchange rate volatility upon foreign trade of Hungarian agricultural products. Studies in Agricultural Economics, 113(1), 85-96.
  22. Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37, 424-438.
  23. Gupta, R., Gozgor, G., Kaya, H., & Demir, E. (2019). Effects of geopolitical risks on trade flows: Evidence from the gravity model. Eurasian Economic Review, 9(4), 515-530.
  24. Hacker, R. S., & Hatemi-J., A. (2004). The effect of exchange rate changes on trade balances in the short and long run: Evidence from Swedish data. Economics Letters, 83(2), 279-285.
  25. Ibrahim, K. H., Handoyo, R. D., Kristianto, F. D., Kusumawardani, D., Ogawa, K., Zaidi, M. A. S., & Sarmidi, T. (2024). Exchange rate volatility and COVID-19 effects on Indonesia’s food products’ trade: Symmetric and asymmetric approach. Heliyon, 10(12).
  26. Karagöz, M. & Doğan, Ç. (2005). Döviz kuru dış ticaret ilişkisi: Türkiye örneği. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 219-228.
  27. Karaş, G. & Karaş, E. (2017). Reel efektif döviz kuru, ihracat ve ithalat arasındaki ilişki: Türkiye özelinde ekonometrik bir değerlendirme. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (Iasos Özel Sayısı), 27-46.
  28. Kızıldere, C., Kabadayı, B., & Emsen, Ö. S. (2013). Dış ticaretin döviz kuru değişmelerine duyarlılığı: Seçilmiş gelişmekte olan ülkeler üzerine inceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(3), 41-54.
  29. Kutlar, A. & Çabukoğlu, M. (2022). Dış ticaret açığı, ara malı ithalatı, imalat sanayi ihracatı ve reel döviz kuru arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Sakarya İktisat Dergisi, 11(3), 303-319.
  30. Lee, J. & Strazicich M. C. (2003). Minimum lagrange multiplier unit root test with two structural breaks. The Review of Economics and Statistics, 85(4), 1082-1089.
  31. Lee, J., & Strazicich, M. C. (2013). Minimum LM unit root test with one structural break. Economics Bulletin, 33(4), 2483-2492.
  32. Lin, C. A. (1997). The trade balance and the real exchange rate: The U.S. Evidence From 1973:03-1994:09. Applied Economics Letters, 4, 517-520.
  33. Loretan, M. (2005). Indexes of the foreign exchange value of the dollar. Fed. Res. Bull., 91, 1.
  34. Meade, J. E. (1988). Exchange rates, adjustment, and the J-curve. Journal of Political Economy, 96(3), 635–643.
  35. Metzler, L. A. (1948). The theory of international trade. In H. S. Ellis (Ed.), A Survey of Contemporary Economics, 226–266, Philadelphia: Blakiston.
  36. Moshiri, S., & Kheirandish, E. (2024). Global impacts of oil price shocks: the trade effect. Journal of Economic Studies, 51(1), 126-144.
  37. Obstfeld, M., Shambaugh, J. C., & Taylor, A. M. (2010). Financial stability, the trilemma, and international reserves. American Economic Journal: Macroeconomics, 2(2), 57-94.
  38. Olimov, U., & Sirajiddinov, N. (2008). The effects of the real exchange rate volatility and misalignments on foreign trade flows in Uzbekistan.
  39. Öncel, A. & İnal, V. (2016). Türkiye’de reel döviz kuru ile dış ticaret dengesi arasındaki ilişki: 2000-2015 dönemi için ARDL modeli ile ampirik bir analiz. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 786-799.
  40. Pavliuk, O. (1999). The Black Sea economic cooperation: will hopes become reality?. In: Cottey, Subregional Cooperation in the New Europe, 128-150, Palgrave Macmillan, London.
  41. Perron, P. (1989). The great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Econometrica, 57(6), 1361-1401.
  42. Robinson, J. (1947). Essays in the theory of employment. Oxford: Blackwell.
  43. Rose, A. K. (1990). Exchange rates and the trade balance: Some evidence from developing countries. Economics Letters, 34(3), 271-275.
  44. Serenis, D., & Tsounis, N. (2013). Exchange rate volatility and foreign trade: The case for Cyprus and Croatia. Procedia Economics and Finance, 5, 677-685.
  45. Sünbül, E. (2021). Dış ticaret hacmi ve döviz kuru ilişkisinin ARDL sınır testi ile analizi. Journal of Banking and Financial Research, 8(1), 1-16.
  46. Thuy, V. N. T., & Thuy, D. T. T. (2019). The impact of exchange rate volatility on exports in Vietnam: A bounds testing approach. Journal of Risk and Financial Management, 12(1), 6.
  47. Trademap. https://www.trademap.org/index.aspx, Erişim Tarihi: 12 Aralık 2024.
  48. Uryan, B. İ. (2019). 2000’li yıllarda Türkiye’de döviz kuru dalgalanmasının dış ticaret üzerindeki etkileri: bir ekonometrik analiz (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi (Türkiye).
  49. Uslu, H. (2018). Türkiye’de döviz kuru ve faiz oranının dış ticaret dış ticaret üzerine etkileri: yapısal kırılmalı bir analiz. Ekonomi, Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 3(3), 311-334.
  50. Uysal, Ö. (2020). Reel döviz kurları ile dış ticaret arasındaki ilişki: Çin örneği. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 243-250.
  51. Vidya, C. T., & Prabheesh, K. P. (2021). Implications of COVID-19 pandemic on the global trade networks. In Research on Pandemics, 276-289, Routledge.
  52. Yaman, H. (2018). Türkiye’de döviz kurunun dış ticaret üzerine etkileri (2005-2015). Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(1), 45-69.
  53. Yıldız, H. & Özdamar, G. (2014). Reel döviz kuru - dış ticaret ilişkisi: Türkiye’nin imalat sanayisi sektörleri üzerine bir inceleme (2005-2012). Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 187-204.