KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türk Eğitim Bilimleri Dergisi / 2025 / Cilt: 23 Sayı: 3

Ders Kitaplarının Bilimsel İçerik, Görseller ve Kazanımlar Açısından İncelenmesi: 12. Sınıf Biyoloji Kitabı Örneği

The Investigation of Textbooks as Regards to Scientific Content, Visuals and Learning Outcomes: Example of 12th Grade Science Textbook

Ertunç Gündüz(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4957-1261
Mehmet Yılmaz(GAZİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6700-6579
Osman Çimen(GAZİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6651-6849
Ferhat Karakaya(YOZGAT BOZOK ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-5448-2226
Merve Adıgüzel Ulutaş(GAZİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-2462-0231
Sayfa
3169–3193
Yayın Tarihi
2025-12-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Araştırma sonucunda “Genden Proteine” ve “Canlılarda Enerji Dönüşümleri”, “Bitki Biyolojisi” konuları kapsamında verilen bilgilerde bilimsel olarak bazı hatalar olduğu tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ders kitapları, öğretmenler için rehber bir öğretim materyali iken öğrencilerin başlıca bilgi kaynaklarından biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu bağlamda araştırmada 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye’de okutulan 12. sınıf biyoloji ders kitaplarından biri bilimsel içerik ve görsellerin uygunluğu açısından incelenmesi amaçlanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Araştırma sonucunda “Genden Proteine” ve “Canlılarda Enerji Dönüşümleri”, “Bitki Biyolojisi” konuları kapsamında verilen bilgilerde bilimsel olarak bazı hatalar olduğu tespit edilmiştir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2023-2024 Verileri
⚙️Değişkenler:Biyoloji eğitimi · Ders kitapları · Kavram yanılgıları

Özet

Ders kitapları, öğretmenler için rehber bir öğretim materyali iken öğrencilerin başlıca bilgi kaynaklarından biridir. Ders kitaplarının bilimsel doğruluğu ve görsellerin destekleyici niteliği, kazanımlara ve öğretim hedeflerine uygunluğu açısından titizlikle incelenmesi gereken eğitim araçlarıdır. Bu bağlamda araştırmada 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye’de okutulan 12. sınıf biyoloji ders kitaplarından biri bilimsel içerik ve görsellerin uygunluğu açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada betimsel model kullanılmıştır. Ünitelerin ve görsellerin değerlendirilmesinde doküman analizi yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda “Genden Proteine” ve “Canlılarda Enerji Dönüşümleri”, “Bitki Biyolojisi” konuları kapsamında verilen bilgilerde bilimsel olarak bazı hatalar olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca araştırmada ders kitabında öğrencilerde kavram yanılgılarına yol açabilecek bazı ifadeler olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte ders kitabının içeriği, ölçme değerlendirme etkinlikleri 2018 yılında yayımlanan Biyoloji Dersi Öğretim Programı’nda yer alan kazanımlara göre değerlendirilmiştir. Buna göre verilen içeriğin kazanımlara göre genel olarak uygun olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın 12. sınıf biyoloji ders kitabındaki bilimsel yanlışların belirlenmesi ve bunların düzeltilmesi bağlamlarında alanyazına, öğretmenlere ve öğrencilere katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract

Textbooks serve as a guiding instructional material for teachers while being a primary source of knowledge for students. They are educational tools that must be meticulously examined in terms of scientific accuracy, the supportive nature of visual materials, and their alignment with learning outcomes and objectives. The study aims to examine one of the 12th-grade biology textbooks used in Türkiye during the 2023–2024 academic year in terms of the appropriateness of its scientific content, visuals, and learning outcomes. A descriptive research model was employed in the study. The document analysis method was utilized to evaluate the textbook's units and visual elements. The findings revealed that the information provided in the topics “From Gene to Protein”, “Energy Transformations in Living Organisms”, and “Plant Biology” contained some scientific errors. Additionally, certain expressions in the textbook were found to potentially lead to misconceptions among students. Furthermore, the textbook's content and assessment activities were evaluated in relation to the learning outcomes specified in the 2018 Biology Curriculum. The findings indicated that the overall content was generally aligned with the specified learning outcomes. This study is expected to contribute to the field by identifying and correcting scientific inaccuracies in the 12th-grade biology textbook, providing valuable insights for educators, students, and the literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gündüz, E., Yılmaz, M., Çimen, O., Karakaya, F., Ulutaş, M. A. (2025). Ders Kitaplarının Bilimsel İçerik, Görseller ve Kazanımlar Açısından İncelenmesi: 12. Sınıf Biyoloji Kitabı Örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt: 23 Sayı: 3, 3169–3193. https://doi.org/10.37217/tebd.1651918

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (75)

  1. Adams, R. L. P., Knowler, J. T., & Leader, D. P. (1986). The biochemistry of the nucleic acids (10. b.). Chapman and Hall.
  2. Adıgüzel, M. & Yılmaz, M. (2020). Biyoloji öğretmen adaylarının kavram yanılgılarının belirlenmesi ve giderilmesi üzerine bir eylem araştırması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(1), 69–82. https://doi.org/10.17244/eku.691760
  3. Bakken, A. S. (2019). Questions of autonomy in English teachers’ discursive practices. Educational Research, 61(1), 105–122. https://doi.org/10.1080/00131881.2018.1561202
  4. Barrass, R. (1984). Some misconceptions and misunderstandings perpetuated by teachers and textbooks of biology. Journal of Biological Education, 18(3), 201–206. https://doi.org/10.1080/00219266.1984.9654636
  5. Brooker, R. J., Widmaier, E. P., Graham, L. E., & Stiling, P. D. (2017). Biology (4. b.). McGraw-Hill Education.
  6. Caspary, R. (1864). Bemerkungen über die Schutzscheide und die Bildung des Stammes und der Wurzel. Jahrbücher für wissenschaftliche Botanik, 4, 101–124.
  7. Chou, P. I. (2021). The representation of global issues in Taiwanese elementary school science textbooks. International Journal of Science and Mathematics Education, 19(4), 727-745. https://doi.org/10.1007/s10763-020-10083-9
  8. Clifford, P. (2002). The pressure-flow hypothesisof phloem transport: misconceptions in the A-level textbooks. Journal of Biological Education, 36(3), 110-112. https://doi.org/10.1080/00219266.2002.9655814
  9. Curtis, H. & Barnes, N. S. (1989). Biology (5. b.). Worth.
  10. Cole, M. H. (2020). The effect of adding relevant and irrelevant visual images to an animation of an oxidation-reduction reaction on students’ conceptual understanding. (Doktora Tezi). https://jewlscholar.mtsu.edu/items/0778e05b-6c37-4d39-af5c-6454ea554b42 sayfasından erişilmiştir.
  11. Davidson, J. N. & Waymouth, C. (1944). Ribonucleic acids and nucleotides in embryonic and adult tissue. Biochemical Journal, 38(1), 39–50.
  12. Delice, A., Aydın, E., & Kardeş, D. (2009). Öğretmen adayı gözüyle matematik ders kitaplarında görsel öğelerin kullanımı. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 8(16), 75-92.
  13. Dogan, O. K. (2021). Methodological? or dialectical? Reflections of scientific inquiry in biology textbooks. International Journal of Science and Mathematics Education, 19(8), 1563-1585. https://doi.org/10.1007/s10763-020-10120-7
  14. Eilam, B. & Gilbert, J. K. (2014). The significance of visual representations in the teaching of science. B. Eilam & J. Gilbert (Ed.), Science teachers’ use of visual representations içinde (s. 3–28). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-06526-7_1
  15. Evagorou, M., Erduran, S., & Mäntylä, T. (2015). The role of visual representations in scientific practices: From conceptual understanding and knowledge generation to ‘seeing’ how science works. International Journal of STEM Education, 2(1), 1-13. https://doi.org/10.1186/s40594-015-0024-x
  16. Evert, R. F. & Eichhorn, S. E. (2016). Raven bitki biyolojisi (İ. Türkan, Çev. Ed.). Palme.
  17. Freeman, S., Quillin, K., Allison, L. A., Black, M., Podgorski, G., Taylor, E., & Carmichael, J. (2020). Biological science. Pearson Education.
  18. Futuyma, D. J. & Kirkpatrick, M. (2017). Evolution (4. b.). Sinauer Associates.
  19. Gudyanga, E. & Madambi, T. (2014). Pedagogics of chemical bonding in chemistry; perspectives and potential for progress: The case of Zimbabwe secondary education. International Journal of Secondary Education, 2(1), 11–19. https://doi.org/10.11648/j.ijsedu.20140201.13
  20. Gündüz, E., Yılmaz, M., & Çimen, O. (2016). MEB ortaöğretim 10. sınıf biyoloji ders kitabının bilimsel içerik bakımından incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 414-429.
  21. Gündüz, E., Yılmaz, M., Çimen, O., & Karakaya, F. (2019). 11. sınıf biyoloji ders kitabındaki konuların bilimsel içerik bakımından incelenmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 999–1015. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.49440-559869
  22. Gündüz, E., Yılmaz, M., Çimen, O., & Şen, U. (2017). MEB ortaöğretim 11. sınıf biyoloji ders kitabının bilimsel içerik bakımından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(3), 1115-1140. https://doi.org/10.17152/gefad.305916
  23. Haulle, E. & Kabelege, E. (2021). Relevance and quality of textbooks used in primary education in Tanzania: A case of social studies textbooks. Contemporary Education Dialogue, 18(1), 12-28. https://doi.org/10.1177/0973184920962702
  24. Herron, J. C. & Freeman, S. (2014). Evolutionary analysis (5. b.). Pearson Education.
  25. Hillis, D. M., Heller, H. C., Hacker, S. D., Hall, D. W., Sadava, D. E., & Laskowski, M. J. (2020). Life: The science of biology (12. b.). Sinauer Associates/Macmillan.
  26. Kadirhanogullari, M. & Ozay-Kose, E. (2024). Misconceptions in biology education: A bibliometric analysis. International Journal on Studies in Education (IJonSE), 6(2), 272–297. https://doi.org/10.46328/ijonse.211
  27. Karakaya, F., Bilgili, C., Soysal, N., & Yılmaz, M. (2023). Investigation of secondary school students’ learning about the fungi kingdom. Turkish Journal of Education, 12(4), 227–242. https://doi.org/10.19128/turje.1334348
  28. Karakaya, F., Bozkurt, S., & Yilmaz, M. (2022). Developing preschool students’ awareness of living things: Fungi in nature. Pedagogical Research, 7(1), em0116. https://doi.org/10.29333/pr/11552
  29. Kavşut, G. (2010). Investigation of science and technology textbook in terms of the factors that may lead to misconceptions. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2(2), 2088–2091. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.286
  30. Kim, B. H. & Gadd, G. M. (2019). Prokaryotic metabolism and physiology (2. b.). Cambridge University.
  31. King, C. J. H. (2010). An analysis of misconceptions in science textbooks: Earth science in England and Wales. International Journal of Science Education, 32(5), 565–601. https://doi.org/10.1080/09500690902721681
  32. Klug, W. S., Cummings, M. R., Spencer, C. A., Palladino, M. A., & Killian, D. (2019). Concepts of genetics (12. b.). Pearson Education.
  33. Korsager, M., Fiskum, K., Reitan, B., & Erduran, S. (2024). Nature of science in science textbooks for vocational training in Norway. Research in Science & Technological Education, 42(3), 768–783. https://doi.org/10.1080/02635143.2022.2135498
  34. Köse, E. O., Pekel, O., & Hasenekoglu, I. (2009). Misconceptions and alternative concepts in biology textbooks: Photosynthesis and respiration. Online Submission, 10(2), 91–93.
  35. Koyuncu, İ. & Kılıç, A. F. (2019). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanımı: Bir doküman incelemesi. Eğitim ve Bilim, 44(198), 361–388. https://doi.org/10.15390/EB.2019.7665
  36. Kuru, M. (2020). Omurgalı hayvanlar. Palme.
  37. Li, L. (2013). The complexity of language teachers' beliefs and practice: One EFL teacher's theories. The Language Learning Journal, 41(2), 175–191. https://doi.org/10.1080/09571736.2013.790132
  38. Machová, M. & Ehler, E. (2021). Secondary school students’ misconceptions in genetics: Origins and solutions. Journal of Biological Education, 57(3), 633–646. https://doi.org/10.1080/00219266.2021.1933136
  39. Mader, S. S. & Windelspecht, M. (2018). Essentials of biology (5. b.). McGraw-Hill Education.
  40. Madigan, M. T., Martinko, J. M., Stahl, D. A., & Clark, D. P. (2012). Brock biology of microorganisms (13. b.). Benjamin Cummings.
  41. Mauseth, J. D. (2012). Botanik: Bitki biyolojisine giriş (H. Ç. Özen & M. Biricik, Çev.). Nobel.
  42. McDonald, C. V. (2016). Evaluating junior secondary science textbook usage in Australian schools. Research in Science Education, 46, 481–509. https://doi.org/10.1007/s11165-015-9468-8
  43. MEB. (2018). Ortaöğretim Biyoloji Dersi (9, 10, 11, 12. Sınıflar) Öğretim Programı. Millî Eğitim Bakanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20182215535566-Biyoloji%20d%C3%B6p.pdf sayfasından erişilmiştir.
  44. MEB. (2022). Ortaöğretim biyoloji 12. sınıf ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı.
  45. Nelson, D. L. & Cox, M. M. (2020). Lehninger biyokimyanın ilkeleri (Y. M. Elçin, Çev.). Palme.
  46. Özbaş, S. & Soran, H. (2012). Biyoloji öğretmenlerinin 9. sınıf biyoloji ders kitabı hakkındaki görüşleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(43), 362–372.
  47. Pedrera, O., Barrutia, O., & Díez, J. R. (2024). Do textbooks provide opportunities to develop meaningful botanical literacy? A case study of the scientific model of plant nutrition. Journal of Biological Education, 59(4), 561-587. https://doi.org/10.1080/00219266.2024.2365679
  48. Raven, P., Johnson, G., Mason, K., Losos, J., & Singer, S. (2013). Biology [E-book]. McGraw Hill.
  49. Raven, P., Johnson, G., Mason, K., Losos, J., & Duncan, T. (2023). Biology (13. b.). McGraw Hill.
  50. Rico, N. & Ruiz-Hidalgo, J. F. (2022). Errors concerning statistics and probability in Spanish secondary school textbooks. Applied Sciences, 12(24), 12719. https://doi.org/10.3390/app122412719
  51. Sadava, D., Hillis, M. D., Heller, H. C., & Berenbaum, M. R. (2014). Yaşam bilimi biyoloji (E. Gündüz & İ. Türkan, Çev.). Palme.
  52. Sanders, M. & Makotsa, D. (2016). The possible influence of curriculum statements and textbooks on misconceptions: The case of evolution. Education as Change, 20(1), 1-23. https://doi.org/10.17159/1947-9417/2015/555
  53. Sebsibe, A. S., Dorra, B. T., & Beressa, B. W. (2019). Students’ difficulties and misconceptions of the function concept. International Journal of Research-Granthaalayah, 7(8), 181–196. https://doi.org/10.29121/granthaalayah.v7.i8.2019.656
  54. Seely, R. R., Stephens, T. D., & Tate, P. (1992). Anatomy and physiology (2. b.). Mosby Year.
  55. Sevinç, Ö. S., Zeynoğlu, E., & İmert, M. N. (2022). Ortaöğretim 11. sınıf biyoloji ders kitaplarındaki dolaşım sistemine ait görsellerin bilimsel içerik bağlamında incelenmesi. Asian Journal of Instruction, 10(2), 21-40. https://doi.org/10.47215/aji.1153086
  56. Simon, E. J., Dickey, J. L., & Reece, J. B. (2020). Campbell essential biology with physiology. Pearson Education.
  57. Snustad, D. P. & Simmons, M. J. (2015). Principles of genetics (7. b.). John Wiley & Sons.
  58. Stuvland, R. A. C. (2016). Approaches to English as a foreign language (EFL) reading instruction in Norwegian primary schools. (Doktora Tezi). https://jewlscholar.mtsu.edu/items/0778e05b-6c37-4d39-af5c-6454ea554b42 sayfasından erişilmiştir.
  59. Suwono, H., Prasetyo, T. I., Lestari, U., Lukiati, B., Fachrunnisa, R., Kusairi, S., …, & Atho’Illah, M. F. (2021). Cell Biology Diagnostic Test (CBD-Test) portrays pre-service teacher misconceptions about biology cell. Journal of Biological Education, 55(1), 82–105. https://doi.org/10.1080/00219266.2019.1643765
  60. Taiz, L., Zeiger, E., Møller, I. M., & Murphy, A. (2015). Plant physiology and development (6. b.). Oxford University.
  61. Tokmak, A. & Aktaş, V. (2022). Değerler eğitimi üzerine ders kitabı görsellerinin incelenmesi: Sosyal bilgiler dersi 5. sınıf örneği. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi (IJOTEM), 5(2), 70–90.
  62. Tshuma, T. & Sanders, M. (2014). Textbooks as a possible influence on unscientific ideas about evolution. Journal of Biological Education, 49(4), 354–369. https://doi.org/10.1080/00219266.2014.967274
  63. Ulu, M. & Akar, C. (2016). The effect of visuals on non-routine problem solving success and kinds of errors made when using visuals. Educational Research and Reviews, 11(20), 1871-1888. https://doi.org/10.5897/ERR2016.2980
  64. Urry, L. A., Cain, M. L., Wasserman, S. A., Minorsky, P. V., & Orr, R. B. (2022). Campbell biyoloji (E. Gündüz & İ. Türkan, Çev.). Palme.
  65. Ünsal, Y. & Güneş, B. (2002). Bir kitap inceleme çalışması örneği olarak MEB ilköğretim 4. sınıf fen bilgisi ders kitabına fizik konuları yönünden eleştirel bir bakış. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(3), 110–120.
  66. Vojíř, K. & Rusek, M. (2021). Preferred chemistry curriculum perspective: Teachers’ perception of lower-secondary school textbooks. Journal of Baltic Science Education, 20(2), 316.-331. https://doi.org/10.33225/jbse/21.20.316
  67. Vojíř, K. & Svobodová, S. (2024). Environmental literacy curriculum: an analysis of science textbooks for lower secondary education. Journal of Biological Education, 59(5), 799-817. https://doi.org/10.1080/00219266.2024.2386275
  68. Yahalomi, D., Atkinson, S. D., Neuhof, M., Chang, E. S., Philippe, H., Cartwright, P., …, & Huchon, D. (2020). A cnidarian parasite of salmon (Myxozoa: Henneguya) lacks a mitochondrial genome. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(10), 5358–5363.
  69. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. b.). Seçkin.
  70. Yılmaz, M., Gündüz, E., Çimen, O., & Karakaya, F. (2017). Examining biology subjects in the science textbook for grade 7 regarding scientific content. Turkish Journal of Education, 6(3), 128–142. https://doi.org/10.19128/turje.318064
  71. Yılmaz, M., Gündüz, E., Çimen, O., Karakaya, F., & Aslan, İ. (2021). 6. sınıf fen bilimleri ders kitaplarının bilimsel içerik ve kazanımlar açısından incelenmesi. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8, 101–122. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.947938
  72. Yılmaz, M., Gündüz, E., Çimen, O., Karakaya, F., & Adıgüzel-Ulutaş, M. (2023). Ders kitaplarının bilimsel içerik bakımından incelenmesi: 5. sınıf fen bilimleri ders kitabı örneği. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(3), 1561-1585. https://doi.org/10.17152/gefad.1331962
  73. Yılmaz, M., Gündüz, E., Diken, E. H., & Çimen, O. (2017). 8. sınıf fen bilimleri ders kitabındaki biyoloji konularının bilimsel içerik açısından incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 17–35. https://doi.org/10.17556/erziefd.330600
  74. Yu, J., Li, C., & Li, G. (2022). Alignment between biology curriculum standards and five textbook editions: a content analysis. International Journal of Science Education, 44(14), 1-20. https://doi.org/10.1080/09500693.2022.2119621
  75. Zajkov, O., Gegovska-Zajkova, S., & Mitrevski, B. (2017). Textbook-caused misconceptions, inconsistencies, and experimental safety risks of a grade 8 physics textbook. International Journal of Science and Mathematics Education, 15, 837-852. https://doi.org/10.1007/s10763-016-9715-0