KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türk Eğitim Bilimleri Dergisi / 2025 / Cilt: 23 Sayı: 3

Öğretmen Adaylarının Plastik Kirliliğine İlişkin Farkındalıklarının İncelenmesi

Exploring Pre-service Teachers’ Awareness of Plastic Pollution

Mehmet Furkan Çelebi(Adalet Bakanlığı)0009-0005-2202-4964
Ahmet Gökmen(Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi)0000-0001-9268-7812
Sayfa
2721–2744
Yayın Tarihi
2025-12-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Katılımcılara uygulanan ölçekten elde edilen sonuçlara göre ölçeğin tüm boyutlarında öğretmen adaylarının plastik kirliliğine yönelik farkındalıklarının yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Günümüzde birçok alanda kullanılan plastiklerin doğal çevrede yol açtığı kirlilik endişe verici boyutlara ulaşmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Plastik kirliliğiyle mücadele noktasında bireylerin farkındalıkları problemlerin çözümünde kritik önem taşımaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Katılımcılara uygulanan ölçekten elde edilen sonuçlara göre ölçeğin tüm boyutlarında öğretmen adaylarının plastik kirliliğine yönelik farkındalıklarının yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Plastik kirliliği · Farkındalık · Öğretmen adayları

Özet

Günümüzde birçok alanda kullanılan plastiklerin doğal çevrede yol açtığı kirlilik endişe verici boyutlara ulaşmıştır. Plastik kirliliğiyle mücadele noktasında bireylerin farkındalıkları problemlerin çözümünde kritik önem taşımaktadır. Bu araştırmada öğretmen adaylarının plastik kirliliğine ilişkin farkındalıklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla öğretmen adaylarının konuya ilişkin derinlemesine görüşleri ve genel farkındalıklarını belirlemek için karma yöntem kullanılmıştır. Araştırma verileri katılımcılar ile gerçekleştirilen görüşmeler ve “Plastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği” ile elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu uygun örnekleme ile belirlenmiş olup Ankara’da bir devlet üniversitenin eğitim fakültesinde öğrenimlerine devam eden öğretmen adaylarından oluşmaktadır. Araştırmanın nitel boyutunda 25, nicel boyutunda ise 80 öğretmen adayı araştırmaya katkı sağlamıştır. Öğretmen adaylarının görüşlerinin plastiklerin yapı ve özellikleri, çevresel etkileri ve plastik kirliliğini önleme ve azaltma faaliyetleri olmak üzere üç ana temada toplandığı belirlenmiştir. Katılımcılara uygulanan ölçekten elde edilen sonuçlara göre ölçeğin tüm boyutlarında öğretmen adaylarının plastik kirliliğine yönelik farkındalıklarının yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarının plastik kirliliğine ilişkin farkındalıklarının cinsiyet değişkenlerine göre anlamlı bir fark göstermediği, sınıf düzeyi değişkenine göre ise alt boyut düzeyinde farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda öğretmen adaylarının yüksek farkındalıklarının eyleme dönüştürülmesine yönelik öneriler sunularak araştırma tamamlanmıştır.

Abstract

Plastics, widely used in many areas today, have caused environmental pollution to reach alarming levels. Individuals’ awareness of plastic pollution plays a critical role in solving related problems. This study aimed to determine pre-service teachers’ awareness of plastic pollution. For this purpose, a mixed methods design was employed to reveal both their in-depth views and general awareness levels. Data were collected through interviews conducted with participants and the “Plastic Pollution Awareness Scale.” The study group was determined using purposeful sampling and consisted of pre-service teachers studying at the faculty of education of a state university in Ankara. The qualitative phase included 25 participants, while the quantitative phase involved 80 participants. Analysis of the qualitative data revealed three main themes: the structure and properties of plastics, their environmental impacts, and activities for preventing and reducing plastic pollution. According to the results obtained from the scale, pre-service teachers’ awareness of plastic pollution was found to be high across all dimensions. Awareness levels did not significantly differ by gender but varied at the subscale level by year of study. Based on these findings, recommendations were presented to transform pre-service teachers’ high awareness into concrete actions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çelebi, M. F., Gökmen, A. (2025). Öğretmen Adaylarının Plastik Kirliliğine İlişkin Farkındalıklarının İncelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt: 23 Sayı: 3, 2721–2744. https://doi.org/10.37217/tebd.1761525

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (46)

  1. Akçay, S., Törnük, F., & Yetim, H. (2020). Mikroplastikler: Gıdalarda bulunuşu ve sağlık üzerine etkileri. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (20), 530-538.
  2. Alım, M. (2006). Avrupa Birliği üyelik sürecinde Türkiye’de çevre ve ilköğretimde çevre eğitimi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(2), 599-616.
  3. Bakar, F. (2013). Bilim ve sanat merkezi öğrencilerinin plastik atıkların geri dönüşümü ve çevreye etkileri konusundaki tutumlarının belirlenmesi (Batı Karadeniz bölgesi örneklemi). (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
  4. Baydemir, T. (2020). Plastikten dost olur mu? Biyoplastikler ve yeni eğilimler. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, (627), 28-39.
  5. Boca, G. D., Ișitan, A., Çağlarer, E., & Saraçli, S. (2023). A cross-cultural analysis of plastic waste perception of students from Romania and Turkey. Sustainability, 15(24), 1-24. https://doi.org/10.3390/su152416594
  6. Bulat, F. N. & Kılınç, B. (2020). Plastik ve mikroplastiklerin su canlıları ve insan sağlığı üzerindeki etkileri. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 37(4), 437-443.
  7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, S., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
  8. Charitou, A., Aga-Spyridopoulou, R., Mylona, Z., Beck, R., McLellan, F., & Addamo, M. (2021). Investigating the knowledge and attitude of the Greek public towards marine plastic pollution and the EU Single-Use Plastics Directive. Marine Pollution Bulletin, 166, 112182.
  9. Creswell, J. W. & Plano-Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3. b.). Sage. Dilkes-Hoffman, L. S., Pratt, S., Laycock, B., Ashworth, P., & Lant, P. A. (2019). Public attitudes towards plastics. Resources, Conservation and Recycling, 147, 227-235.
  10. Dowarah, K., Duarah, H., & Devipriya, S. P. (2022). A preliminary survey to assess the awareness, attitudes/behaviours, and opinions pertaining to plastic and microplastic pollution among students in India. Marine Policy, 144, 1-10.
  11. Esmeray, E. & Armutcu, C. (2020). Mikroplastikler, çevre-insan sağlığı üzerine etkileri ve analiz yöntemleri. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 8(1), 839-868.
  12. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5. b.). Sage.
  13. Fonseca, M. M. A., Gamarro, E. G., Toppe, J., Bahri, T., & Barg, U. (2017). The impact of microplastics on food safety: the Case of fishery and aquaculture products. FAO Aquaculture Newsletter, (57), 43-45.
  14. Geyer, R., Jambeck, J. R., & Law, K. L. (2017). Production, use, and fate of all plastics ever made. Science Advances, 3(7), 1-5.
  15. Gökmen, A. (2021). The effect of gender on environmental attitude: A meta-analysis study. Journal of Pedagogical Research, 5(1), 243-257.
  16. Gülçiçek-Uysal, O. (2021). Nehirlerde mikroplastik kirliliği ve hidrodinamik modellenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (28), 1410-1414.
  17. Güleşir, T. (2021). Fen bilgisi ve biyoloji öğretmen adaylarına yönelik mikroplastik kirliliği farkındalık ölçeği geliştirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
  18. Güven, E. (2013). Çevre sorunlarına yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi ve öğretmen adaylarının tutumlarının belirlenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 411-430.
  19. Hammami, M. B. A., Mohammed, E. Q., Hashem, A. M., Al-Khafaji, M. A., Alqahtani, F., Alzaabi, S., & Dash, N. (2017). Survey on awareness and attitudes of secondary school students regarding plastic pollution: implications for environmental education and public health in Sharjah city, UAE. Environmental Science and Pollution Research, 24, 20626-20633.
  20. Irmak-Kazazoğlu, T. & Erkal, S. (2022). Üniversite öğrencilerinin çevre farkındalık düzeylerinin ve çevre sorunlarına yönelik davranışlarının incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(81), 21-42.
  21. Kadıoğlu-Ateş, H. & Işık-Öner, A. (2020). Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık düzeyinin incelenmesi. Kesit Akademi Dergisi, 6(24), 126-144.
  22. Karadağ, Y. & Acar, F. (2020). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalıklarının incelenmesi. International Journal of New Approaches in Social Studies, 4(1), 62-78.
  23. Karakaş, H., Taş-Divrik, M., & Divrik, B. (2018). Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin plastik atıklar ve geri dönüşüm kavramına yönelik tutumları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 21(2), 448-470.
  24. Karasar, N. (2006). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel.
  25. Karlsson, T. M. (2019). Sources and fate of plastic particles in Northern European coastal waters. (Doktora Tezi). https://scholar.google.com/ sayfasından erişilmiştir.
  26. Keskin, B. & Koçoğlu, Ş. (2022). Ambalaj sektörünün sürdürülebilirliği ve petrol bazlı plastik: Plastik ambalaj sektörünün petrole olan bağımlılığının analizi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (35), 252-258.
  27. Liu, K., Wang, X., Fang, T., Xu, P., Zhu, L., & Li, D. (2019). Source and potential risk assessment of suspended atmospheric microplastics in Shanghai. Science of the Total Environment, 675, 462-541.
  28. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. b.). Sage. Ocak, M. E. (2021). Plastik kirliliği. TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, (639), 25-39.
  29. Oguge, N., Oremo, F., & Adhiambo, S. (2021). Investigating the knowledge and attitudes towards plastic pollution among the youth in Nairobi, Kenya. Social Sciences, 10(11), 1-13.
  30. Polat, S. & Kırpık, C. (2013). Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik tutumları. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 205-227.
  31. Punch, K. F. (2009). Introduction to research methods in education. Sage.
  32. Ravitch, S. M. & Carl, N. M. (2019). Qualitative research: Bridging the conceptual, theoretical, and methodological. Sage.
  33. Rhodes, C. J. (2018). Plastic pollution and potential solutions. Science Progress, 101(3), 207–260.
  34. Sandu, C., Takacs, E., Suaria, G., Borgogno, F., Laforsch, C., Löder, M. M., & Florea, L. (2020). Society role in the reduction of plastic pollution. F. Stock, G. Reifferscheid, N. Brennholt, & E. Kostianaia (Ed.), Plastics in the aquatic environment – Part II: Stakeholders' role against pollution içinde (s. 39–65). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-38965-1_
  35. Selamoğlu-Çağlayan, H. & Aytan, Ü. (2020). Mikroplastiklerin deniz çevresinde neden olduğu etkiler. Doğanın Sesi, (6), 44-56.
  36. Sevim, S. & Tan, Ö. (2020). Plastik atıkların doğaya verdiği zararın sanattaki yansımaları ve seramik uygulamalar. Journal of Arts, 3(3), 159-178.
  37. Sharma, S. & Chatterjee, S. (2017). Microplastic pollution, a threat to marine ecosystem and human health: a short review. Environmental Science and Pollution Research, 24(27), 21530-21547.
  38. Srinivasacharlu, A. (2019). A study of the awareness about plastic pollution among student-teachers of the B. Ed. Colleges in Bangalore City. Journal of Akce, 2(2), 10-16.
  39. Situmorang, R. O. P., Liang, T. C., & Chang, S. C. (2020). The difference of knowledge and behavior of college students on plastic waste problems. Sustainability, 12(19), 1-11. https://doi.org/10.3390/su12197851
  40. UNEP. (2021). From pollution to solution: A global assessment of marine litter and plastic pollution. https://malaysia.un.org/sites/default/files/2022-02/POLSOLSum_1.pdf sayfasından erişilmiştir.
  41. Yakışık, H. (2023). Plastik atıklar ve sürdürülebilirlik: Türkiye’de plastik atık yönetimi. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(2), 36-55.
  42. Yapıcı, E. (2009). Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık ve ilgi düzeylerinin karşılaştırılması. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
  43. Yeşilbaş-Özenç, Y. (2022). Eğitim araştırmalarında durum çalışması deseni nasıl kullanılır? Uluslararası Eğitimde Nitel Araştırmalarda Mükemmellik Arayışı Dergisi (UEMAD), 1(2), 57-67.
  44. Yıldırım, A. & Şimşek, A. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
  45. Yurtsever, M. (2019). Nano ve mikroplastiklerin insan sağlığı ve ekosistem üzerindeki olası etkileri. Menba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 17-24.
  46. Yüce, E. & Kılıç, M. (2016). PVC ve PET atıkların seçimli flotasyonu Bölüm 1: Plastikler; çevresel etkileri, geri dönüşümü. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 29(2), 79-94.