Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightSonuçlar, sıcak hava dalgası eğilimlerinin bölgesel ölçeğin yanı sıra yükselti boyutunda da belirgin farklılıklar taşıdığını göstermekte; uyum stratejilerinde yükselti faktörünün de gözetilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışmada Türkiye’de 1980–2023 döneminde sıcak hava dalgalarının (SHD) mekânsal, zamansal ve yükselti bantlarına göre değişimleri araştırılmıştır. 239 meteoroloji istasyonunun günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılmıştır. SHD olayları, TX90p ve TX95p yüzdelik eşik değerleriyle takvim günü bazlı kayan pencere yöntemiyle tanımlanmıştır. Uzun dönemli eğilimler Modifiye Mann-Kendall ve Sen eğim testleriyle; yükselti bantları arası ayrımlar Kruskal-Wallis ve Dunn sınamalarıyla değerlendirilmiştir. TX90p eşiğinde yıllık ortalama olay sayısı 1,27'den 2,29'a (1,8 kat), TX95p'de 0,48'den 0,99'a (2,1 kat) yükselmiştir. 44 yıllık dönemde olay sayısında 1–5 olay, sıklıkta 2– 20 gün/yıl, sürede 2–11 gün ve şiddette 2,1°C'ye varan artış eğilimleri saptanmıştır. Ege, Akdeniz ve Marmara kıyı kuşağındaki iller en yüksek olay sayılarına sahip bölgeler olarak öne çıkmıştır. SHD olaylı günlerde ortalama maksimum sıcaklıklar Güneydoğu Anadolu'da 44,1°C'ye ulaşmıştır. Eğilim artışları 500–1499 m yükselti kuşağında en güçlü düzeye ulaşmış; 1000–1499 m bandında medyan sıklık eğimi 0,237 gün/yıl iken 0–499 m bandında 0,185 gün/yıl düzeyinde kalmıştır. Şiddet değişkeni her iki eşikte de yükseltiyle istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar üretmiştir. Kıyı kesimlerinde denizellik etkisi artışları sınırlarken, orta yükseltilerde belirgin bir ters-U örüntüsü ortaya çıkmıştır. Sonuçlar, sıcak hava dalgası eğilimlerinin bölgesel ölçeğin yanı sıra yükselti boyutunda da belirgin farklılıklar taşıdığını göstermekte; uyum stratejilerinde yükselti faktörünün de gözetilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Abstract
TThis study examines the spatial, temporal, and elevation-dependent changes in heat waves (HW) across Türkiye during the 1980–2023 period. Daily maximum temperature records from 239 meteorological stations were used. HW events were identified through a calendar-day sliding window method using TX90p and TX95p percentile thresholds. Long-term trends were assessed with the Modified Mann-Kendall and Sen's slope tests; differences among elevation bands were evaluated using Kruskal-Wallis and Dunn's tests. Mean annual HW events increased from 1.27 to 2.29 (1.8-fold) for TX90p and from 0.48 to 0.99 (2.1-fold) for TX95p. Over the 44-year period, event counts rose by 1–5 events, frequency by 2–20 days/year, duration by 2–11 days, and magnitude by up to 2.1°C. Provinces along the Aegean, Mediterranean, and Marmara coastal zones recorded the highest event counts. Mean maximum temperatures during HW days reached 44.1°C in southeastern Anatolia. The strongest increasing trends concentrated in the 500–1499 m elevation band; the median frequency slope reached 0.237 days/year in the 1000–1499 m band compared to 0.185 days/year at 0–499 m. The magnitude index yielded statistically significant results under both thresholds. Maritime influence constrained trends along coastal areas, while mid-elevations exhibited a distinct inverted-U pattern. The results indicate that HW trends differ significantly along the elevation gradient as well as regionally, underscoring the need to incorporate elevation as a factor in adaptation strategies.