KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Arkeoloji Dergisi / 2025 / Sayı: 35

Murat Höyük Erken Demir Çağı Seramikleri

MURAT HÖYÜK EARLY IRON AGE CERAMICS

Ayşe Özdemir(FIRAT ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3952-8745
Sayfa
47–70
Yayın Tarihi
2025-10-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yerleşimde yapılan kazı çalışmaları sonucunda elde edilen veriler ve yapılan C14 analizleri sonucunda höyükte 4 kültür katmanı tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Murat Höyük, Doğu Anadolu Bölgesi Yukarı Fırat Havzası’nda, Bingöl İli, Solhan ilçesinde yer almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yerleşimde yapılan kazı çalışmaları sonucunda elde edilen veriler ve yapılan C14 analizleri sonucunda höyükte 4 kültür katmanı tespit edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu nedenle Bingöl’de ilk defa sistemli bir kazı sonucu ortaya çıkarılan Erken Demir Çağı’na ait mimari öğelerin ve bu çalışmaya konu olan seramiklerin, bölge arkeolojisi adına Erken Demir Çağı’nın tanınırlığına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Doğu Anadolu · Bingöl · Murat Höyük

Özet

Murat Höyük, Doğu Anadolu Bölgesi Yukarı Fırat Havzası’nda, Bingöl İli, Solhan ilçesinde yer almaktadır. Yerleşimde yapılan kazı çalışmaları sonucunda elde edilen veriler ve yapılan C14 analizleri sonucunda höyükte 4 kültür katmanı tespit edilmiştir. Bunlardan III. Kültür Katı Erken Demir Çağı’na tarihlenmektedir. Çalışmalarda Erken Tunç Çağı ile birlikte en iyi korunan tabakalarından biri de Erken Demir Çağı’dır. Yerleşimin III. Tabakasında çamur harçlı taş duvarlara sahip mekanlar içerisinden Erken Demir Çağı’na ait seramikler ele geçmiştir. Söz konusu yerleşimden ele geçen bu seramikler Doğu Anadolu Bölgesinin tipik yivli seramik grubunu oluşturmaktadır. Yukarı Fırat Havzası içerisinde görülen dönem seramiklerinin ortak özelliği olan kırmızı ve kahverengi tonlarındaki hamur ve yüzey rengine sahip seramikler ile yivli seramikler Murat Höyük yerleşiminde ortaya çıkarılan örnekler ile benzerdir. Yerleşimden el geçen seramikler dönemin karakteristik özelliğini gösteren malzeme grubuyla benzerdir. Doğu Anadolu Bölgesi’nde Geç Tunç Çağı’ndan Erken Demir Çağı’na geçiş ve Erken Demir Çağı hakkındaki bilgilerimiz diğer dönemlere göre oldukça kısıtlıdır. Ancak son yıllarda bölgede sayısı artan çalışmalar sayesinde bilgilerimiz güncellenmeye devam etmektedir. Bu nedenle Bingöl’de ilk defa sistemli bir kazı sonucu ortaya çıkarılan Erken Demir Çağı’na ait mimari öğelerin ve bu çalışmaya konu olan seramiklerin, bölge arkeolojisi adına Erken Demir Çağı’nın tanınırlığına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract

Murat Höyük is located in the Upper Euphrates Basin of Eastern Anatolia, in the Solhan district of Bingöl Province. As a result of the excavation works carried out at the settlement and the C14 analyses, 4 cultural layers were identified in the mound. Among these, Layer III is dated to the Early Iron Age. Along with the Early Bronze Age, one of the best-preserved layers in the studies is the Early Iron Age. Within the Layer III contexts, ceramics characteristic of the Early Iron Age were discovered within structures featuring mud-mortar stone walls. These ceramic finds from the settlement exhibit the typical grooved ceramic style prevalent in Eastern Anatolia. The ceramics with red and brown tones of paste and surface color, which are common features of the period ceramics seen in the Upper Euphrates Basin, and the grooved ceramics are similar to the examples uncovered in the Murat Höyük settlement. The ceramics found at the settlement are similar to the material group that exhibits the characteristic features of the period. Our knowledge of the transition from the Late Bronze Age to the Early Iron Age and the Early Iron Age in the Eastern Anatolia Region is quite limited compared to other periods. However, our knowledge continues to be updated thanks to the increasing number of studies in the region in recent years. Consequently, it is anticipated that the architectural remains and ceramic artifacts uncovered through systematic excavation at Bingöl, a first for the province, will significantly enhance the recognition of the Early Iron Age within the context of regional archaeology.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özdemir, A. (2025). Murat Höyük Erken Demir Çağı Seramikleri. Arkeoloji Dergisi, Sayı: 35, 47–70. https://doi.org/10.51493/egearkeoloji.1664349

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (65)

  1. Akkan 1964: E. Akkan, Erzincan Ovası ve Çevresinin Jeomorfolojisi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafyası Fakültesi Yayınları, Cilt 153, 38-50.
  2. Aktüre 2003: S. Aktüre, “Anadolu’da Demir Çağı Kentleri”, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.
  3. Ayaz 2017: G. Ayaz, Doğu Anadolu Bölgesi Erken Demir Çağ Çanak Çömlek Kültür Bölgeleri: Gelişimleri, Sınırları, Çanak Çömlek Grupları ve İlişkileri Çerçevesinde Değerlendirilmesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi.
  4. Ayaz 2020: G. Ayaz, “Doğu Anadolu Erken Demir Çağ Çanak Çömlek Kültür Grupları: Kısa Bir Değerlendirme”, Seramik Araştırmaları Dergisi, Sayı: 2, 54-79.
  5. Bamyacı ve Özdemir 2022: A.O. Bamyacı, A.Özdemir, “Murat Höyük Erken Tunç Çağı Taş Kalıpları”, Arkeoloji Dergisi XXIX/2, 1-16.
  6. Bartl 2001: K. Bartl, “Eastern Anatolia in the Early Iron Age”, R. Eichmann, H. Parzinger (Eds.), Migration und Kulturtransfer: der Wandel vorder - und zentralasiatischer Kulturen im Umbruch vom 2. zum 1. vorchristlichen Jahrtausend: Akten des Internationalen Kolloguiums, Berlin, 23. Bis 26. November 1999, Habelt, Bonn. 383-410.
  7. Belli 2000: O. Belli, “Van Bölgesi’nde Bir Erken Demir Çağ Mezarlığı: Ernis-Evditepe”, Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi, (ed. O. Belli), İstanbul, 175-180.
  8. Belli 2004: O. Belli, Anadolu’da Kalay ve Bronzun Tarihçesi, Antalya.
  9. Belli ve konyar 2003: O. Belli, E. Konyar, “Doğu Anadolu bölgesinde Erken Demir Çağı kale ve nekropolleri, Early Iron Age fortresses and necropolises in East Anatolia”, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
  10. Bilgi 1987, Ö. Bilgi, “Köşkerbaba Höyük Kazısı 1979”, Aşağı Fırat Projesi 1978-1979 Çalışmaları, Ankara, 217-231.
  11. Bilgi 1991: Ö. Bilgi, “Iron Age Pottery from Köşkerbaba Höyük”, Anatolian Iron Age, II, (Eds. A. Çilingiroğlu, D.H. French), Oxford, 11-28.
  12. Çilingiroğlu 1991: A. Çilingiroğlu, “The Early Iron Age at Dilkaya”, Anatolian Iron Ages, II, (Ed. A. Çilingiroğlu and D. H. French), Ankara, 29-38.
  13. Çilingiroğlu 1993: A. Çilingiroğlu, “Van-Dilkaya Höyüğü Kazıları Kapanış Raporu”, Kazı Sonuçları Toplantısı 14-1: 469-491.
  14. Çilingiroğlu 1994: A. Çilingiroğlu, Urartu Tarihi. İzmir.
  15. Çilingiroğlu ve Derin 1992: A. Çilingiroğlu, Z. Derin, “Van-Dilkaya Kazısı, 1990”, XIII. Kazı Sonuçları Toplantısı, I, Ankara, 403-422.
  16. Elıade 2000: M. Eliade, Demirciler ve Simyacılar, İstanbul.
  17. Erdem 2009: A. Ü. Erdem, “Van Gölü Havzası'nda Bulunan Demir Çağ Yivli Çanak Çömleğinin Urartu Kalelerindeki Varlığı”, Altan Çilingiroğlu'na Armağan, Yukarı Denizin Kıyısında Urartu Krallığı’na Adanmış Bir Hayat (ed. H. Sağlamtimur ve diğ.), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 299-308.
  18. Erdem 2011: A. Ü. Erdem, “Doğu Anadolu Demir Çağı Aşiretleri, TÜBA AR 14, 59-68.
  19. Erdem 2012: A. Ü. Erdem, “Regional variations in Iron Age grooved pottery in Eastern Anatolia,” Anatolian Iron Ages 7: The Proceedings of the Seventh Anatolian Iron Ages Colloquium Held at Edirne, 19–24 April 2010 (Ancient Near Eastern Studies supplement 39), (Eds. A. Çilingiroğlu-A. Sagona, Leuven: Peeters, 113–130.
  20. Esin 1970: U. Esin, “Tepecik Kazısı 1968 Yılı Ön Raporu”, 1968 Yaz Çalışmaları, Seri I, Yayın: 1, Ankara, 147–158. Esin 1971: U. Esin, “Tepecik Kazısı 1969 Yılı Ön Raporu”, Keban Projesi 1969 Çalışmaları, Seri I, No.2, Ankara, 107–115. Esin 1972: U. Esin, Tepecik Kazısı, 1970”, Keban Projesi 1970 Çalışmaları, Ankara, 139-147.
  21. Esin 1987: U. Esin, “Değirmentepe Kazısı, 1979- Değirmentepe Excavations, 1979”, Aşağı Fırat Projesi 1978-1979 Çalışmaları-Lower Euphrates Project 1978-1979 Activities, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Aşağı Fırat Projesi Yayınları- Middle East Technical University Lower Euphrates Project Publications, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 89-130.
  22. Duru 1979: R. Duru, Keban Projesi Değirmentepe Kazısı 1973, Ankara.
  23. Güneri 1988: S. Güneri, “Erzurum Çevresindeki Höyüklerin Araştırılması”, V. Araştırma Sonuçları Toplantısı 2, Ankara, 45-76.
  24. Güneri 2002: S. Güneri, “1987 Erzurum-Sos Höyük Kazıları ve 1985-1997 Yılları Arasında Erzurum Çevresinde Yapılan Arkeolojik Çalışmalar Işığında Son Tunç- Erken Demir Çağında Doğu Anadolu- Kafkasya- Orta Asya Arasındaki Kültürel İlişkiler” Olba V, Mersin, 1-92.
  25. Güneri 2005: S. Güneri, “Erzurum Bulamaç Höyük Kazıları 2001-2002 Yılı Çalışmalarına Ait Rapor”, Arkeoloji, Anadolu & Avrasya 1, (ed. S. Güneri), 99-139.
  26. Hauptmann 1970: H. Hauptmann, “Norşuntepe 1968 Kazıları Ön Raporu”, ODTÜ Keban Projesi Yayınları, Seri I, Yayın I, Ankara, 103-130.
  27. Hauptmann 1971: H. Hauptmann, “Norşun Tepe Kazıları 1969”, Keban Projesi 1969 Çalışmaları, Seri I, No: 2, Ankara, ODTÜ Keban Projesi Yayınları, 71-79.
  28. Hauptmann 1972: H. Hauptmann, “Norşun Tepe Kazıları 1970”, Keban Projesi 1970 Çalışmaları, Seri I, No: 3, Ankara, ODTÜ Keban Projesi Yayınları, 87-101.
  29. Hauptmann 1974: H. Hauptmann, “Norşun Tepe Kazıları, 1971”, Keban Projesi 1971 Çalışmaları, Seri I, No: 4, Ankara, ODTÜ Keban Projesi Yayınları, 71-82.
  30. Hauptmann 1976: H. Hauptmann, “Norşun Tepe Kazıları, 1972”, Keban Projesi 1972 Çalışmaları, Seri I, No: 5, Ankara, ODTÜ Keban Projesi Yayınları, 41-59.
  31. Hauptmann 1982: H. Hauptmann, “Norşuntepe Kazıları, 1974”, Keban Projesi 1974-1975 Çalışmaları, Seri I, No: 7, Ankara, ODTÜ Keban Projesi Yayınları, 13-40.
  32. Işıklı ve Erdem 2009: M. Işıklı, A.Ü. Erdem “A group of Early Iron Age pottery from the Erzurum Region”, Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan 41, 249-268.
  33. Konyar 2004: E. Konyar, Doğu Anadolu Erken Demir Çağı Kültürü: Arkeoloji Kazı ve Yüzey Araştırmaları Bulgularının Değerlendirilmesi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
  34. Konyar 2005: E. Konyar, “Grooved Pottery of the Lake Van Basin: A Stratigraphical and Chronological Assessment”, Colloquium Anatolicum, Sayı: 4, 105-127.
  35. Konyar 2022: E. Konyar, Urartu: Aşiretten Devlete, İstanbul.
  36. Koçyiğit vd. 2024: O. Koçyiğit, A. Özdemir, A. Özdemir, “Murat Höyük: A medieval rural settlement on the upper Euphrates”, MAA, 24(2), 56–85.
  37. Köroğlu 2009: K. Köroğlu, “Urartu Dönemi Bey Konakları, Urartu Dönemi Bey Konakları”, Altan Çilingiroğlu’na Armağan/ Yukarı Denizin Kıyısında Urartu Krallığı’na Adanmış Bir Hayat, İstanbul.
  38. Luckenbıll 1968, Ancient Records of Assyria and Babilonya, Vol. I, Chicago.
  39. Milton 1980: M. W. “The Earl y Iron Age Pottery”, M.N. van Loon (Ed.), Korucutepe 3, Final Report on the Excavations of the Universities of Chicago, California (Los Angeles) and Amsterdam in the Keban Reservoir, Eastern Anatolia (1968–1970), North-Holland Publishing Company - Amsterdam/New York/Oxford. 155-175. Ökse 1992: A. T. Ökse, “İmamoğlu in der Eisenzeit Keramik”, İstanbuler Mitteilungen 42, 31-66.
  40. Ökse vd. 2021: T. Ökse, R. Czichon, M. A. Yılmaz, Cultural Borders at the Northern and Eastern Edge of the Central Anatolian Plateau in the Second and Pre-Classical First Millennia BCE”, Part IV: Borders in an Age of Transition: Anatolia and the South Caucasus at the Turn of the 2nd-1st Millennia BCE (eds. L. D'Alfonso ve K. S. Rubinson), Borders in Archaeology: Anatolia and the South Caucasus ca. 3500-500 BCE. Ancient Near Eastern Studies, Supplement 58, Leuven: Peeters, 233-283.
  41. Özdemir 2020: A. Özdemir, “Murat Höyük 2019 Excavation: A Preliminary Report”, SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 51, 272-287.
  42. Özdemir 2021: A. Özdemir.”Murat Höyük Erken Tunç Çağı III: Yerleşim Yapısı, Mimari ve Seramik”. A. Özdemir, Z. Kılınç, & E. Demir (Eds.), Erken Tunç Çağı'nda Murat Höyük, 45-72, İstanbul.
  43. Özdemir ve Özdemir 2021a: A. Özdemir, A. Özdemir, “Murat Höyük: Kazı Çalışmaları ve Tabakalanması”. A. Özdemir, Z. Kılınç, & E. Demir (Eds.), Erken Tunç Çağı’nda Murat Höyük, 27-44, Ege Yayınları, İstanbul.
  44. Özdemir ve Özdemir 2021b: A. Özdemir, A. Özdemir, “Murat Höyük’ten Bir Çeç Damga Mühür”, TÜBA- KED 22, 131-139.
  45. Özdemir ve Danişmaz 2021: A. Özdemir, H. Danışmaz, “Murat Höyük’te Yeni Assur İzleri: Amulet Parmak Baskılı Bir Kadeh”, TÜBA- AR 28, 57-65.
  46. Özfırat 2001: A. Özfırat, Doğu Anadolu Yayla Kültürleri, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
  47. Özfırat 2009: A. Özfırat, “Van, Ağrı, Iğdır İlleri Yüzey Araştırması, 2007”, 26. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 1, (Ankara, 26-30 Mayıs 2008), Ankara, 345-365.
  48. Özfırat 2022: A. Özfırat, “Pre-Urartian (Early Iron Age) Grooved Pottery of the Local Communities of Eastern and Southeastern Anatolia (Naırı-Uruatrı Lands) And Its Influence in the Urartian Pottery. Seramik Araştırmaları Dergisi (4), 1-35.
  49. Özfırat ve Marro 2004: A. Özfırat, C. Marro, “2002 Yılı Van, Ağrı ve Iğdır İlleri Yüzey Araştırması”, 21. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 1, Ankara, 15-32.
  50. Roaf ve Schachener 2005: M. Roaf, A. Schachener, “The Bronze Age Iron Age transition in the upper Tigris region: new information from Ziyaret Tepe and Giricano”, A. Çilingiroğlu, G. Darbyshire (Ed.), Anatolian Iron Ages 5, 115-123.
  51. Russell 1980: H. F. Russell, Pre-Classical Pottery of Eastern Anatolia. Based on a survey by Charles Burney of sites along the Euphrates and around Lake Van, British Institute of Archaeology at Ankara, Monograph No. 2, BAR International Series 85, Oxford.
  52. Sagona ve Zımansky 2015: A. Sagona, P. Zımansky, Arkeolojik Veriler Işığında Türkiye’nin En Eski Kültürleri, MÖ 1.000.000-550, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
  53. Sevin 1987: V. Sevin, “Elazığ-Bingöl İlleri Yüzey Araştırması, 1986”, V. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 1-44.
  54. Sevin 1995: V. Sevin, İmikuşağı I (6.- 1. Yapı Katları), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
  55. Sevin 1996: V. Sevin, “Van/Ernis (Ünseli) Nekropolü Erken Demir Çağ Çanak Çömlekleri”, Anadolu Araştırmaları XIV: 439-467.
  56. Sevin 2004: V. Sevin, “Doğu Anadolu Orta ve Son Tunç Çağı”, Arkeo Atlas, 3, 104- 129.
  57. Sevin 2004: V. Sevin, “Son Tunç/Erken Demir Çağı Van Bölgesi Kronolojisi. Kökeni Aranan Bir Devlet: Urartu”, Belleten LXVIII, 355-386.
  58. Sevin ve Kavaklı 1996: V. Sevin, E. Kavaklı, “Karagündüz Höyüğü ve Nekropolü 1994 Yılı Kurtarma Kazıları”, XVII. Kazı Sonuçları Toplantısı, I, 337- 361.
  59. Tekin 2015: H. Tekin, Eski Anadolu Madeniliği, Arkeolojik Verilerin Işığı Altında Başlangıcından Demir Çağı’na Kadar, Bilgin Kültür Sanat Yayınları, Ankara.
  60. Wınn 1980: M. M. Winn, “The Early Iron Age” M. N. van Loon (ed.) Korucutepe: Final Report on the Excavations of the Universities of Chicago, California (Los Angeles) and Amsterdam in the Keban Reservoir, Eastern Anatolia 1968-1970, Vol. 3, North-Holland Publishing Company-Amsterdam, New York, Oxford.
  61. Van loon 1971: M, Van Loon, Korucutepe Kazısı, 1969, Mimari ve Genel Buluntular. Keban Projesi 1969 Çalışmaları, Ankara, 47-56.
  62. Van loon 1978: M, Van Loon, “Architecture and Stratigraphy”, Korucutepe 2. Final Report on the Excavations of the Universities of Chicago, California (Los Angeles) and Amsterdam in the Keban Reservoir, Easlem Anatolia 1968-1970 (Ed. M.N. van Loon), Studies in Ancient Civilisations, North-Holland Publishing Company, Amsterdam, 3-45.
  63. Yalçın 2004: Ü. Yalçın, “Anadolu’da Demir”, Arkeoatlas 3: 94-101.
  64. Yalçın 2013: Ü. Yalçın, Anadolu Madenciliği (Mining in Anatolia). III. ODTÜ Arkeometri Çalıştayı, Ankara, 17-28.
  65. Özdemir 2021: A. Özdemir.”Murat Höyük Erken Tunç Çağı III: Yerleşim Yapısı, Mimari ve Seramik”. A. Özdemir, Z. Kılınç, & E. Demir (Eds.), Erken Tunç Çağı'nda Murat Höyük, 45-72, İstanbul.