KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Afet ve Risk Dergisi / 2026 / Sayı: 23

Bilişsel Esneklik ve Temel Psikolojik İhtiyaçların Ruh Sağlığı ile İlişkisinde Travma Sonrası Büyümenin Rolü: 6 Şubat 2023 Depremi

The Role of Posttraumatic Growth in the Relationship of Cognitive Flexibility and Basic Psychological Needs with Mental Health: 6 February 2023 Earthquake

Ayşe Hazal Dündar(USAK UNIVERSITY)0000-0001-8974-9680
Aslı Kürdo0009-0004-2290-7938
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-10-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma bulguları, artan bilişsel esneklik ve temel psikolojik ihtiyaç doyumunun, düşük ruhsal bozukluk belirti düzeyleri ile anlamlı ilişki gösterdiğini ve travma sonrası büyümenin bu ilişkide aracı bir rol üstlendiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Araştırma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremleri afet bölgesinde doğrudan deneyimleyen bireylerin ruh sağlığını ve ruh sağlığı ile ilişkili psikolojik faktörleri incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın temel amacı, temel psikolojik ihtiyaç doyumu ve bilişsel esnekliğin, ruh sağlığı ile ilişkisini ve söz konusu ilişkide travma sonrası büyümenin aracılık rolünü değerlendirmektir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma bulguları, artan bilişsel esneklik ve temel psikolojik ihtiyaç doyumunun, düşük ruhsal bozukluk belirti düzeyleri ile anlamlı ilişki gösterdiğini ve travma sonrası büyümenin bu ilişkide aracı bir rol üstlendiğini göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Bilişsel Esneklik · Deprem · Psikolojik İhtiyaçlar

Özet

Araştırma, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremleri afet bölgesinde doğrudan deneyimleyen bireylerin ruh sağlığını ve ruh sağlığı ile ilişkili psikolojik faktörleri incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, temel psikolojik ihtiyaç doyumu ve bilişsel esnekliğin, ruh sağlığı ile ilişkisini ve söz konusu ilişkide travma sonrası büyümenin aracılık rolünü değerlendirmektir. Araştırmanın örneklemi, 230 kadın ve 126 erkek olmak üzere toplam 356 gönüllü katılımcıdan oluşmaktadır. Veriler yüz yüze anket yöntemleriyle toplanmış olup veri toplama aracı olarak Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmini ve Engellenmesi Ölçeği, Genel Sağlık Anketi-28, Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği, Travma Sonrası Büyüme Envanteri ile sosyodemografik bilgi formu kullanılmıştır. Çalışma bulguları, artan bilişsel esneklik ve temel psikolojik ihtiyaç doyumunun, düşük ruhsal bozukluk belirti düzeyleri ile anlamlı ilişki gösterdiğini ve travma sonrası büyümenin bu ilişkide aracı bir rol üstlendiğini göstermektedir. Bu sonuçlar, kitlesel travmatik olayların bireyler üzerindeki etkisinin heterojen yapısını ortaya koymaktadır. Bulgular, afet sonrası dönemde bireylerin psikolojik ihtiyaç doyumu ile bilişsel esneklik düzeylerinin, travma sonrası büyüme ve daha olumlu ruh sağlığı göstergeleriyle ilişkili olabileceğine işaret etmektedir. Çalışmanın bulguları gelecek çalışmalara ışık tutması açısından ilgili literatür bulgularıyla tartışılmıştır.

Abstract

This research investigates the mental health and mental health-related psychological factors of individuals who directly experienced the February 6, 2023, earthquakes centered in Kahramanmaraş. The main purpose of the study is to assess the relationship between the satisfaction of basic psychological needs and cognitive flexibility with mental health, as well as the mediating role of post-traumatic growth in this relationship. The study sample consists of a total of 356 volunteer participants, including 230 women and 126 men. Data were collected using face-to-face survey methods, with the following instruments used: Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale, the General Health Questionnaire-28, the Cognitive Control and Flexibility Scale, the Post-Traumatic Growth Inventory, and a sociodemographic information form. The study findings indicate that increased cognitive flexibility and the satisfaction of basic psychological needs are significantly associated with lower psychological symptoms, and that post-traumatic growth mediated this relationship. These results highlight the heterogeneous nature of the impact of mass traumatic events on individuals. The findings suggest that, in the post-disaster period, individuals’ psychological need satisfaction and levels of cognitive flexibility may be associated with post-traumatic growth and more favorable mental health indicators. The study’s findings have been discussed in light of relevant literature to provide insights for future research.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dündar, A. H., Kürdo, A. (2026). Bilişsel Esneklik ve Temel Psikolojik İhtiyaçların Ruh Sağlığı ile İlişkisinde Travma Sonrası Büyümenin Rolü: 6 Şubat 2023 Depremi. Afet ve Risk Dergisi, Sayı: 23. https://doi.org/10.35341/afet.1759168

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (51)

  1. AFAD (2014). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. TC Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Deprem Dairesi Başkanlığı, Ankara.
  2. AFAD (2023). Pazarcık (Kahramanmaraş) Mw 7.7 Elbistan (Kahramanmaraş) Mw 7.6 Depremlerine İlişkin Ön Değerlendirme Raporu. T. C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Deprem Dairesi Başkanlığı, Ankara.
  3. Akcan, G. (2018). Travma sonrası büyüme: Bir gözden geçirme. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(3), 61-70. https://izlik.org/JA58ZU84RY
  4. Akpınar, F., Akiş, B. (2025). Karmaşık travma ve travma sonrası büyüme arasındaki ilişkide bilişsel esneklik ve öz şefkatin Aracı rolü. Batı Avrupa Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (1), 246-258. https://www.jowess.com/article/view/49
  5. Aslan, S., Türk, F. (2022). Bilişsel esneklik ve psikolojik esneklik kavramlarının karşılaştırılması. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(1), 119–130. https://doi.org/10.18863/pgy.917360
  6. Auclair-Pilote, J. (2021). Satisfaction of basic psychological needs following a mild traumatic brain injury and relationships with post-concussion symptoms, anxiety, and depression. Disability and Rehabilitation, 43(4), 507–515. https://doi.org/10.1080/09638288.2019.1630858
  7. Bai, C., Bai, B. (2024). Control beliefs about stress and post‐traumatic growth in nurses during the COVID‐19 pandemic: The mediating roles of basic psychological needs satisfaction and optimism. International Journal of Mental Health Nursing, 33(4), 949-956. https://doi.org/10.1111/inm.13293.
  8. Bardak, F., Keskin, S. (2022). Temel psikolojik ihtiyacın karşılanması veya engellenmesinin iş stresi ve tükenmişlik üzerindeki etkisinin incelenmesi: Benlik saygısının aracı rolü. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(44), 433–460. https://doi.org/10.35408/comuybd.1022710.
  9. Ben-Zion, Z., Fine, N. B., Keynan, J. N., Admon, R., Green, N., Halevi, M., Fonzo, G. A., Achituv, M., Merin, O., Sharon, H., Halpern, P., Liberzon, I., Etkin, A., Hendler, T., Shalev, A. Y. (2018). Cognitive flexibility predicts PTSD symptoms: Observational and interventional studies. Frontiers in Psychiatry, 9, 477. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2018.00477
  10. Bonanno, G. A., Papa, A., Lalande, K., Westphal, M., Coifman, K. (2004). The importance of being flexible: The ability to both enhance and suppress emotional expression predicts long-term adjustment. Psychological Science, 15(7), 482–487. https://doi.org/10.1111/j.0956-7976.2004.00705.x.
  11. Calhoun, L. G., Cann, A., Tedeschi, R. G., McMillan, J. (2010). A correlational test of the relationship between posttraumatic growth, religion, and cognitive processing. Journal of Traumatic Stress, 23(6), 657–660. https://doi.org/10.1023/A:1007745627077.
  12. Can Gür, G. (2025). Psychological impacts of the 2023 Turkey earthquake within the framework of the conservation of resources theory: Relationships between earthquake exposure, depression, posttraumatic growth, social support, and religious coping. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/tra0002066
  13. Chen, B., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J., Verstuyf, J. (2015). Basic psychological need satisfaction, need frustration, and need strength across four cultures. Motivation and Emotion, 39(2), 216–236. https://doi.org/10.1007/s11031-014-9450-1.
  14. Deci, E. L., Ryan, R. M. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
  15. Demirtaş, A. (2019). Stresli durumlarda bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik: Bir ölçek uyarlama çalışması. Psikoloji Çalışmaları, 39(2), 350–351. https://doi.org/10.26650/SP2019-0028.
  16. Dürü, Ç. (2006). Travma sonrası stres belirtileri ve travma sonrası büyümenin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve bir model önerisi. (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  17. Fu, F., Chow, A. (2017). Traumatic exposure and psychological well-being: The moderating role of cognitive flexibility. Journal of Loss and Trauma, 22(1), 24–35. https://doi.org/10.1080/15325024.2016.1161428
  18. Gabrys, R. L., Tabri, N., Anisman, H., Matheson, K. (2018). Cognitive Control and Flexibility in the Context of Stress and Depressive Symptoms: The Cognitive Control and Flexibility Questionnaire. Frontiers in Psychology, 9, 2219. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.02219
  19. Garfin, D. R., Juth, V., Silver, R. C., Ugalde, F. J., Linn, H., Inostroza, M. (2014). A national study of health care service utilization and substance use after the 2010 Chilean earthquake. Psychiatric services, 65(11), 1392-1395.https://doi.org/10.1176/appi.ps.201300500
  20. Gargurevich, R., Campodónico V and Matos L (2025) Fear of COVID-19, traumatic growth, and traumatic stress symptoms: the mediating role of basic psychological needs. Front. Psychol. 15. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1440001
  21. Goldberg, D. (1972). The detection of psychiatric illness by questionnaire. Oxford University Press.
  22. Hayes, A. F. (2013). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (2nd ed.). Guilford Press.
  23. Jung, H. O., Han, S. W. (2023). Post-traumatic growth of people who have experienced earthquakes: Qualitative research systematic literature review. Frontiers in Psychiatry, 13, 1070681. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.1070681
  24. Kane, J. C., Luitel, N. P., Jordans, M. J. D., Kohrt, B. A., Weissbecker, I., Tol, W. A., Sharma, B. (2018). Mental health and psychosocial problems in the aftermath of the Nepal earthquakes: Findings from a representative cluster sample survey. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 27(3), 301–310. https://doi.org/10.1017/S2045796016001104
  25. Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemi (19. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
  26. Kardaş, F., Tanhan, F. (2018). Van depremini yaşayan üniversite öğrencilerinin travma sonrası stres, travma sonrası büyüme ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 1–36. https://izlik.org/JA52TT44HB.
  27. Kashdan, T. B., Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30(7), 865-878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001.
  28. Kılıç, M. (1996). General Health Questionnaire-28’in (GHQ-28) Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 7(1), 13–22.
  29. Koesten, J., Schrodt, P., Ford, D. J. (2009). Cognitive flexibility as a mediator of family communication environments and young adults’ well-being. Health Communication, 24(1), 82–94. https://doi.org/10.1080/10410230802607024.
  30. Kuehner, C. (2017). Why is depression more common among women than among men? The Lancet Psychiatry, 4(2), 146–158. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(16)30263-2
  31. Nalbantoğlu, İ., Çalışkan, A. Ş., Akdağ, S., Toklucu, A. T. (2024). Kahramanmaraş depremi sonrasında depremzedelerin algıladıkları sosyal destek ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 8(1), 63-77. https://doi.org/10.55109/tushad.1478451
  32. Nelson, S. K., Kushlev, K., English, T., Dunn, E. W., Lyubomirsky, S. (2013). In defense of parenthood: Children are associated with more joy than misery. Psychological Science, 24(1), 3–10. https://doi.org/10.1177/0956797612447798
  33. Nomaguchi, K., Milkie, M. A. (2003). Costs and rewards of children: The effects of becoming a parent on adults’ lives. Journal of Marriage and Family, 65(2), 356–374. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2003.00356.x
  34. Paul, K. I., Moser, K. (2009). Unemployment impairs mental health: Meta-analyses. Journal of Vocational Behavior, 74(3), 264–282. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2009.01.001
  35. Proulx, C. M., Helms, H. M., Buehler, C. (2007). Marital quality and personal well-being: A meta-analysis. Journal of Marriage and Family, 69(3), 576-593. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2007.00393.x
  36. Robinson, M. D., Schmeichel, B. J., Inzlicht, M. (2010). A cognitive control perspective of self-control strength and its depletion. Social and Personality Psychology Compass, 4(3), 189–200. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2009.00244.x.
  37. Robles, T. F., Slatcher, R. B., Trombello, J. M., McGinn, M. M. (2014). Marital quality and health: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 140(1), 140-187. https://doi.org/10.1037/a0031859.
  38. Ryan, R. M., Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Press.
  39. Sakarya, D., Güneş, C. (2013). Van depremi sonrasında travma sonrası stres bozukluğu belirtilerinin psikolojik dayanıklılık ile ilişkisi. Kriz Dergisi, 21(1), 25–32. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000335.
  40. Seedat, S., Scott, K. M., Angermeyer, M. C., Berglund, P., Bromet, E. J., Brugha, T. S., Kessler, R. C. (2009). Cross-national associations between gender and mental disorders in the World Health Organization World Mental Health Surveys. Archives of General Psychiatry, 66(7), 785–795. https://doi.org/10.1001/archgenpsychiatry.2009.36
  41. Selvi, K., Bozo, Ö. (2020). The dark side of bodybuilding: The role of bodybuilding activities in compensation of frustrated basic psychological needs. Motivation and Emotion, 1-19. https://doi.org/10.1007/s11031-019-09805-6.
  42. Shakespeare-Finch, J., Lurie-Beck, J. (2014). Meta-analytic clarification of the relationship between posttraumatic growth and symptoms of posttraumatic stress disorder. Anxiety, Stress, Coping, 27(1), 1–14. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2013.10.005
  43. Sugiura, H., Akahane, M., Ohkusa, Y., Okabe, N., Sano, T., Jojima, N., Imamura, T. (2013). Prevalence of insomnia among residents of Tokyo and osaka after the great East Japan earthquake: a prospective study. Interactive journal of medical research, 2(1), e2485. https://doi.org/10.2196/ijmr.2485
  44. Tanrıkulu, A.B., Kayaoğlu, K. (2024). Prevalence and determinants of probable posttraumatic stress disorder among university students eight months after the 2023 Kahramanmaras earthquake doublet. Dusunen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 37(2), 102–110. https://doi.org/10.14744/DAJPNS.2024.00245
  45. Tedeschi, R. G., Calhoun, L. G. (1996). The Posttraumatic Growth Inventory: Measuring the positive legacy of trauma. Journal of Traumatic Stress, 9(3), 455–471. https://doi.org/10.1007/BF02103658.
  46. Tedeschi, R. G., Calhoun, L. G. (2004). Posttraumatic growth: Conceptual foundations and empirical evidence. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01.
  47. Teodorescu, D.-S., Heir, T., Hauff, E., Wentzel-Larsen, T., Lien, L. (2012). Mental health problems and post-migration stress among multi-traumatized refugees attending outpatient clinics upon resettlement to Norway. Scandinavian Journal of Psychology 53, 316–332. https://doi.org/10.1111/j.1467-9450.2012.00954.x
  48. Toksöz, I., Kolburan, S. G. (2018). Evli bireylerde bağlanma stilleri ve bilişsel esnekliğin ilişki doyumuna etkisi. Aydın Insan ve Toplum Dergisi, 4(2), 17–34. https://izlik.org/JA34KB84NN.
  49. Umberson, D., Montez, J. K. (2010). Social relationships and health: A flashpoint for health policy. Journal of Health and Social Behavior, 51(Suppl), S54–S66. https://doi.org/10.1177/0022146510383501
  50. Van Lange, P. A. M. (2000). Beyond self-interest: A set of propositions relevant to interpersonal orientations. In M. Hewstone, W. Stroebe (Eds.), European Review of Social Psychology (Vol. 11, pp. 297-330). Wiley. https://doi.org/10.1080/14792772043000068.
  51. Zhao, C., Zhou, L., Gao, H., Lu, Y., Shi, M. (2025). Relationship between psychological resilience, cognitive flexibility and post-traumatic growth level in patients with severe sepsis treated by continuous renal replacement therapy. Frontiers in public health, 13, 1589223. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1589223.