Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBelgede kayıtlı çivit küpleri, kireç, pekmez, çengâr, ham ve pişirilmiş çivit ile bakır eşyalar, Tokat’taki boyama faaliyetlerinin kimyasal ve teknik altyapısını göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, Osmanlı döneminde önemli bir tekstil üretim merkezi olan Tokat’taki Kök Boyahanesi’ni, 1772 tarihli şer‘iyye sicili belgesi üzerinden incelemektedir. Araştırmada boyahane, yalnızca kumaş ve ipliklerin renklendirildiği teknik bir işletme olarak değil; hammadde tedariki, lonca örgütlenmesi, malikâne sistemi, zanaatkâr-tüccar ilişkileri ve devlet denetimi içinde şekillenen çok katmanlı bir üretim alanı olarak ele alınmaktadır. Belgede kayıtlı çivit küpleri, kireç, pekmez, çengâr, ham ve pişirilmiş çivit ile bakır eşyalar, Tokat’taki boyama faaliyetlerinin kimyasal ve teknik altyapısını göstermektedir. Kahve ibriği, yastık, minder, hasır ve seccade gibi gündelik kullanım eşyaları ise boyahanenin aynı zamanda sosyal ve meslekî bir yaşam mekânı olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, 18. yüzyılın ikinci yarısında çivit fiyatlarındaki artış, sahte boya kullanımı ve malikâne sahiplerinin baskısı nedeniyle Tokat boyahanelerinde yaşanan üretim krizini de değerlendirmektedir. Mimari açıdan ise boyahanelerin suya erişim, yangın güvenliği, geniş kazan hacimleri, depolama ve kurutma alanları gibi işlevsel gerekliliklerle biçimlenen yarı-endüstriyel yapılar olduğu vurgulanmaktadır. Bu yönüyle Tokat Kök Boyahanesi, Osmanlı kentinde zanaat, üretim teknolojisi ve mimari mekân ilişkisinin izlenebildiği önemli bir örnek sunmaktadır.
Abstract
This study examines the Madder Dyehouse (Kök Boyahanesi) in Tokat, one of the major textile production centres of the Ottoman Empire, through a court register (şer‘iyye sicili) dated 1772. The dyehouse is analyzed not merely as a technical facility where textiles and yarns were dyed, but as a multilayered production space shaped by raw material procurement, guild organization, the malikâne system, artisan–merchant relations, and state regulation.The indigo vats, lime, grape molasses, verdigris, raw and processed indigo, and copper utensils recorded in the inventory reveal the chemical and technical infrastructure of dyeing activities in Tokat. Everyday objects such as coffee pots, cushions, mats, and a prayer rug further indicate that the dyehouse also functioned as a social and occupational living space. The study also evaluates the production crisis experienced by Tokat dyehouses during the second half of the eighteenth century, caused by rising indigo prices, the use of counterfeit dyes, and pressures exerted by malikâne holders. From an architectural perspective, the article emphasizes that dyehouses were semi-industrial structures shaped by functional requirements such as access to water, fire safety, large interior volumes for vats and cauldrons, storage facilities, and open or semi-open drying areas. In this respect, the Tokat Madder Dyehouse provides an important example for tracing the relationship between craft production, production technology, and architectural space in an Ottoman urban context.