KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 25 Sayı: 3

Antik Yunan’dan Günümüze Eğitim ve Felsefe Arasındaki Bağın Tarihsel Gelişimi

The Historical Development of the Relationship Between Education and Philosophy from Ancient Greece to the Present Day

Buket Kayışlı Arkadaş(inönü)0000-0002-1083-7002
Sayfa
951–975
Yayın Tarihi
2026-07-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yönüyle çalışma, çağdaş eğitim anlayışının eleştirel düşünme, özerklik, etik yönelim, demokratik sorumluluk ve birey-toplum ilişkisi bakımından dayandığı düşünsel temelleri görünür kılmayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çalışma, Antik Yunan’dan günümüze eğitim ile felsefe arasındaki ilişkinin tarihsel gelişimini normatif ve kavramsal bir çerçevede incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmada “eğitim ve felsefe arasındaki bağ”, eğitim kurumlarının ayrıntılı kurumsal tarihi olarak değil; eğitime ilişkin felsefi düşüncenin farklı dönemlerde hakikat, erdem, fayda, otorite, özgürlük, özerklik, adalet ve toplumsal sorumluluk gibi kavramlar etrafında nasıl yeniden kurulduğu sorusu üzerinden ele alınmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yönüyle çalışma, çağdaş eğitim anlayışının eleştirel düşünme, özerklik, etik yönelim, demokratik sorumluluk ve birey-toplum ilişkisi bakımından dayandığı düşünsel temelleri görünür kılmayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Eğitim Felsefesi · Tarihsel Gelişim · Özerklik

Özet

Çalışma, Antik Yunan’dan günümüze eğitim ile felsefe arasındaki ilişkinin tarihsel gelişimini normatif ve kavramsal bir çerçevede incelemektedir. Çalışmada “eğitim ve felsefe arasındaki bağ”, eğitim kurumlarının ayrıntılı kurumsal tarihi olarak değil; eğitime ilişkin felsefi düşüncenin farklı dönemlerde hakikat, erdem, fayda, otorite, özgürlük, özerklik, adalet ve toplumsal sorumluluk gibi kavramlar etrafında nasıl yeniden kurulduğu sorusu üzerinden ele alınmaktadır. Tarihsel-felsefi literatür incelemesine dayanan bu nitel derleme çalışmasında, Antik Yunan’da Sofistler, Sokrates, Platon ve Aristoteles’in eğitim anlayışları; Helenistik ve Roma dönemlerinde etik kendilik inşası, retorik, hukuk ve kamusal görev bilinci; Orta Çağ’da kilisenin epistemolojik otoritesi, skolastik düşünce ve üniversiteleşme; Rönesans, Reform, Bilimsel Devrim ve Aydınlanma’da ise hümanizm, özgür düşünce, akıl, deneyim ve bireysel özerklik tartışılmıştır. Modern ve çağdaş dönemde Rousseau, Dewey, Freire ve güncel eğitim felsefesi tartışmaları üzerinden eğitimin demokratik katılım, eleştirel bilinç, epistemik sorumluluk, toplumsal adalet ve teknolojik-etik sorunlarla ilişkisi değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel savı, eğitim tarihinin yalnızca dönemlerin ardışık aktarımı olarak değil, eğitimin neye hizmet etmesi gerektiği sorusu etrafında şekillenen süreğen felsefi gerilimler üzerinden okunması gerektiğidir. Bu yönüyle çalışma, çağdaş eğitim anlayışının eleştirel düşünme, özerklik, etik yönelim, demokratik sorumluluk ve birey-toplum ilişkisi bakımından dayandığı düşünsel temelleri görünür kılmayı amaçlamaktadır.

Abstract

This study examines the historical development of the relationship between education and philosophy from Ancient Greece to the present within a normative and conceptual framework. In the study, the “relationship between education and philosophy” is not addressed as the detailed institutional history of educational institutions, but through the question of how philosophical thought on education has been reconstructed across different periods around concepts such as truth, virtue, utility, authority, freedom, autonomy, justice, and social responsibility. Based on a historical-philosophical literature review, this qualitative review study discusses the educational views of the Sophists, Socrates, Plato, and Aristotle in Ancient Greece; ethical self-formation, rhetoric, law, and public responsibility in the Hellenistic and Roman periods; the epistemological authority of the Church, scholastic thought, and the rise of universities in the Middle Ages; and humanism, free thought, reason, experience, and individual autonomy in the Renaissance, Reformation, Scientific Revolution, and Enlightenment. In the modern and contemporary periods, the study evaluates the relationship between education and democratic participation, critical consciousness, epistemic responsibility, social justice, and technological-ethical issues through the contributions of Rousseau, Dewey, Freire, and current debates in philosophy of education. The central argument of the study is that the history of education should be read not merely as the sequential transmission of periods, but through enduring philosophical tensions shaped around the question of what education ought to serve. In this respect, the study aims to reveal the intellectual foundations on which contemporary understandings of education rest in terms of critical thinking, autonomy, ethical orientation, democratic responsibility, and the individual-society relationship.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Arkadaş, B. K. (2026). Antik Yunan’dan Günümüze Eğitim ve Felsefe Arasındaki Bağın Tarihsel Gelişimi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 25 Sayı: 3, 951–975. https://doi.org/10.21547/jss.1872459

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (92)

  1. Ağaoğulları, M. A. (2009). Kent devletinden imparatorluğa. İmge Kitabevi.
  2. Akgün Kaya, E. (2023). Arkaik Dönem’den Hellenistik-Roma Dönemi’ne Antik Yunan eğitim anlayışı ve Anadolu. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, Ö13, 719-740. https://doi.org/10.29000/rumelide.1379215
  3. Akkaya, B. (2020). Rönesans ve Reformasyon. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 6(9), 184-211.
  4. Anderson, E. (1999). What is the point of equality? Ethics, 109(2), 287-337.
  5. Arslan, A. (2010). İlk Çağ felsefe tarihi 4: Helenistik dönem felsefesi: Epikürosçular, Stoacılar, Septikler. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  6. Ausubel, D. P. (1968). Educational psychology: A cognitive view. Holt, Rinehart & Winston.
  7. Aydın, H. (2015). Ortaçağ felsefesinde dil, düşünce ve gerçeklik ilişkileri. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 1-28.
  8. Aytaç, K. (2018). Avrupa eğitim tarihi. Doğu Batı Yayınları.
  9. Bender, M. T. (2005). John Dewey’nin eğitime bakışı üzerine yeni bir yorum. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 13-19.
  10. Bertram, C. (2023). Rousseau and the education of free citizens. Routledge.
  11. Bingöl, M. (2023). Batı Orta Çağ’da teoloji ve felsefe üzerine bir değerlendirme. Cumhuriyet University Journal of Social Sciences (CUJOSS), 47(1), 61-67.
  12. Bonazzi, M. (2020). Protagoras. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy.
  13. Bonazzi, M. (2024). Protagoras and the challenge of relativism: Plato’s Protagoras, Theaetetus, and Cratylus. Cambridge University Press.
  14. Brighouse, H., Ladd, H. F., Loeb, S., & Swift, A. (2018). Educational goods: Values, evidence, and decision-making. University of Chicago Press.
  15. Cabrera, L. Y., & Weber, A. (2023). Ethical priorities for brain-computer interfaces. Neuroethics, 16(2), 211-229. https://doi.org/10.1007/s12152-023-09524-1
  16. Cevizci, A. (2016). Eğitim felsefesi. Say Yayınları.
  17. Curren, R. (2000). Aristotle on the necessity of public education. In A. O. Rorty (Ed.), Philosophers on education: Historical perspectives (pp. 69-91). Routledge.
  18. Curren, R. (2023). Liberal education and the cultivation of judgment. In D. Hansen & M. Merry (Eds.), The Oxford handbook of philosophy of education (pp. 29-44). Oxford University Press.
  19. Curren, R. (2025). Philosophy of education: A very short introduction. Oxford University Press.
  20. Curren, R., & Metzger, E. (2017). Living well now and in the future: Why sustainability matters. MIT Press.
  21. Descartes, R. (1628/1985). Rules for the direction of the mind (Regulae ad directionem ingenii).
  22. Descartes, R. (1637/1985). Discourse on the method (Discours de la méthode).
  23. Descartes, R. (1641/1985). Meditations on first philosophy (Meditationes de prima philosophia).
  24. Descartes, R. (1644/1985). Principles of philosophy (Principia philosophiae).
  25. Dewey, J. (1916). Democracy and education: An introduction to the philosophy of education. Macmillan.
  26. Dewey, J. (1927). The public and its problems. Henry Holt.
  27. Dewey, J. (1939). Freedom and culture. G. P. Putnam’s Sons.
  28. Doyle, J. (1973). Philosophy of education as a discipline. Educational Theory, 23(1), 1-10.
  29. Drerup, J. (2023). Teaching controversial issues: Epistemic and political perspectives. Studies in Philosophy and Education, 42(4), 511-528.
  30. Dürüşken, Ç. (2001). Antikçağ’da doğan bir eğitim sistemi: Rhetorica: Roma’da rhetorica eğitimi. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  31. Evkuran, M. (2003). Ortaçağ paradigması ve siyasal düşüncenin evrimi. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(4), 37-58.
  32. Eyisi, J. (2016). The place of science and technology in national development: The Nigerian experience. Mediterranean Journal of Social Sciences, 7(1), 205-229. https://doi.org/10.5901/mjss.2016.v7n1p205
  33. Ferkany, M. (2023). Climate, science, and sustainability education. In R. Curren (Ed.), Handbook of philosophy of education (pp. 353–364). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003172246
  34. Freire, P. (2000). Pedagogy of the oppressed (30th anniversary ed.). Continuum.
  35. Gökberk, M. (2016). Felsefe tarihi. Remzi Kitabevi.
  36. Grafton, A., & Jardine, L. (1986). From humanism to the humanities: Education and the liberal arts in fifteenth- and sixteenth-century Europe. Harvard University Press.
  37. Gutmann, A. (1987). Democratic education. Princeton University Press.
  38. Gül, F., & Soysal, B. (2025). Eğitim felsefesinin problemleri üzerine. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 12(1), 1-20. https://doi.org/10.5281/zenodo.15513953
  39. Gümrükçü, G., & Kılıç, Y. (2023). Kültürel ve entelektüel canlanmanın öncüleri: 14. ve 15. yüzyıl İtalyan hümanistlerinin Rönesans’a katkıları. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1772-1790.
  40. Hand, M. (2008). A theory of moral education. Routledge.
  41. Hung, T. Q. (2023). The philosophy of education of Jean-Jacques Rousseau and its application in Vietnam’s educational reforms. Kalagatos: Revista de Filosofia, 22(3). https://doi.org/10.52521/kg.v22i3.16632
  42. Karabacak, A. (2023). Metaverse’de eğitim ve etik sorunlar. Journal of Educational Technology and Ethics, 5(2), 197-205.
  43. Kitcher, P. (2021). Dewey’s dream: In pursuit of democracy and education. Columbia University Press.
  44. Kitcher, P. (2023). Educating for the future. In R. Curren (Ed.), Handbook of philosophy of education (pp. 15–26). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003172246
  45. Kominsky, L. (1993). Philosophy of education: The state of the art. Educational Studies, 24(1), 1-20.
  46. Kristeller, P. O. (1979). Renaissance thought and its sources. Columbia University Press.
  47. Le Goff, J. (1993). Intellectuals in the Middle Ages (T. L. Fagan, Trans.). Blackwell.
  48. Lee, M. (2005). Protagoras and the challenge of relativism: Plato’s Protagoras. Routledge.
  49. Levinson, M. (2023). Democratic equality and education. Cambridge University Press.
  50. Locke, J. (1706/1996). Of the conduct of the understanding. Thoemmes Press.
  51. MacCulloch, D. (2004). The Reformation: A history. Viking.
  52. Marenbon, J. (2022). Medieval philosophy. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University.
  53. Matthews, M. R. (2000). Time for science education: How teaching the history and philosophy of pendulum motion can contribute to science literacy. Science & Education, 9(1-2), 115-149.
  54. Matthews, M. R. (2015). Science teaching: The contribution of history and philosophy of science (2nd ed.). Routledge.
  55. Mayo, C. (2021). LGBTQ youth and education: Policies and practices. Teachers College Press.
  56. Nederman, C. J. (2021). Medieval political philosophy. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Winter 2021 ed.). Metaphysics Research Lab, Stanford University.
  57. Norlin, G. (Trans.). (1980). Isocrates I: To Demonicus. To Nicocles. Nicocles or the Cyprians. Antidosis (Loeb Classical Library No. 209). Harvard University Press.
  58. Nussbaum, M. C. (1997). Cultivating humanity: A classical defense of reform in liberal education. Harvard University Press.
  59. Özdemir, M. (2016). Antik Yunan’dan Roma’ya retorikten propagandaya. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 1(2), 149-174.
  60. Öztürk, F., Çalışkan, S., & Özdemir, M. (2017). Geç dönem Stoa felsefesinde yaşam sanatı olarak etik anlayışı. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 3(2), 31-39.
  61. Pasnau, R. (2022). Thomas Aquinas. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Winter 2022 ed.). Metaphysics Research Lab, Stanford University.
  62. Peters, R. S. (1965). Ethics and education. George Allen & Unwin.
  63. Peters, R. S. (1973a). Philosophy of education. British Journal of Educational Studies, 21(3), 200-210.
  64. Peters, R. S. (1973b). Authority, responsibility and education. George Allen & Unwin.
  65. Plato. (2021). The Republic (B. Jowett, Trans.). Project Gutenberg. (Original work published ca. 360 BCE)
  66. Pritchard, D. (2023). Epistemic virtues and education. Routledge.
  67. Protagoras. (n.d.). Fragmanlar (DK 80B1, 80B4, 80B6a). In H. Diels & W. Kranz (Eds.), Die Fragmente der Vorsokratiker (6th ed.). Weidmann.
  68. Rawls, J. (1971). A theory of justice. Harvard University Press.
  69. Rawls, J. (2001). Justice as fairness: A restatement. Harvard University Press.
  70. Riley, P., & Welchman, J. (2003). Dewey, democracy and education revisited. Southern Illinois University Press.
  71. Rousseau, J.-J. (1762/1979). Emile, or On education (Émile, ou De l’éducation) (A. Bloom, Trans.). Basic Books.
  72. Saç, S. (2022). Yazgı ile özgürlük arasında antik bir gelenek: Stoacılık. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 18, 5-26.
  73. Salgar, E. (2024). Batı Orta Çağ düşüncesinde din ve bilim ilişkisi. Tabula Rasa, 43, 53-74.
  74. Salğar, E. (2023). Bilimsel devrim: Aristotelesçi bilimden modern olana geçişin kısa bir öyküsü. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 36, 295-321. https://doi.org/10.53844/flsf.1346912
  75. Scheffler, I. (1973). Reason and teaching. Bobbs-Merrill.
  76. Schouten, G., & Brighouse, H. (2015). Measuring fairness in educational opportunity. Springer.
  77. Sebetci, H. (2016). 11.-12. yüzyıllarda Ortaçağ Avrupası’nın eğitime genel yaklaşımı. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 2(3), 91-105.
  78. Siegel, H. (1988). Educating reason: Rationality, critical thinking, and education. Routledge.
  79. Sönmez, V. (2020). Eğitim felsefesi. Anı Yayıncılık.
  80. Şen, Z. (2018). Eğitim ve bilim düşüncesi. Journal of University Research, 1(1), 1-6. https://doi.org/10.32329/uad.371662
  81. Taylor, C. C. W., & Lee, M. (2025). The Sophists. Cambridge University Press.
  82. Thompson, A. (2023). Racial justice and education. In H. Brighouse & M. Levinson (Eds.), The Oxford handbook of philosophy of education (pp. 210-228). Oxford University Press.
  83. Tillson, J. (2017). Children, religion and the ethics of influence. Journal of Philosophy of Education, 51(1), 23-40.
  84. Tornau, C. (2019). Saint Augustine. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Winter 2019 ed.). Metaphysics Research Lab, Stanford University.
  85. Tozlu, N. (2014). Eğitim felsefesi. Bayburt Üniversitesi Yayınları.
  86. Tütüncü, K. (2012). Demokratik ve özerk bireyin yetişmesi: Jean-Jacques Rousseau’nun eğitim anlayışı. Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 19, 177-194.
  87. Uzun, T. (2023). Lucius Ampelius’un Liber Memorialis eseri ve Roma eğitim sistemindeki yeri. Mediterranean Journal of Humanities, 13, 277-294.
  88. Wheeler-Bell, Q. (2023). Democracy and educational justice. In H. Brighouse & M. Levinson (Eds.), The Oxford handbook of philosophy of education (pp. 270-285). Oxford University Press.
  89. Yaraş, A. (2021). Antik çağın en önemli eğitim kurumu: Gymnasionlar. Cedrus, 9, 1-28.
  90. Yıldırım, C. (2010). Jean-Jacques Rousseau’nun natüralist eğitim anlayışı. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 73-89.
  91. Yıldırım, P., & Keçeci, G. (2024). Metaverse ve eğitim: Yeni bir dönem başlıyor! Millî Eğitim Dergisi, 53(243), 1635-1654. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1240070
  92. Yıldız, N. (1990). Eskiçağda Yunan-Roma döneminde hukuk eğitim ve öğretimi. Anadolu Araştırmaları, 12, 397-410.