KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Osmanlı Bilimi Araştırmaları / 2026 / Cilt: 26 Sayı: 1

Osmanlı Devleti Vilayetlerinde Sağlık Hizmetlerinin Etkinliği: 1897 Yılı

The Efficiency of Health Services in the Provinces of the Ottoman State: The Year 1897

Şahin Yeşilyurt(Ankara Yıldırım Beyazıt University, Faculty of Political Sciences, Department of Public Finance)0000-0002-2193-8052
Abdullah Tirgil(Ankara Yıldırım Beyazıt University, Faculty of Political Sciences, Department of Economics)0000-0002-4491-4459
Sayfa
16–28
Yayın Tarihi
2025-01-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgularımız, iyi sağlık sonuçlarıyla Dersaadet, Kudüs, Adana ve Aydın, orta sağlık sonuçlarıyla Biga ve Bingazi ve kötü sağlık sonuçlarıyla Yemen gibi bazı vilayetlerin göreli verimlilik elde ettiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, 28 Osmanlı Devleti vilayeti için hastaneden taburcu olma ve hastane müracaat sayıları sağlık sonuçlarının üretilmesinde teknik etkinlik skorlarını incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Etkinlik sonuçlarını, Osmanlı Devleti’nin 1897 tarihli ilk istatistik yıllığını kullanarak veri zarflama analizi uygulayarak ölçmekteyiz.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgularımız, iyi sağlık sonuçlarıyla Dersaadet, Kudüs, Adana ve Aydın, orta sağlık sonuçlarıyla Biga ve Bingazi ve kötü sağlık sonuçlarıyla Yemen gibi bazı vilayetlerin göreli verimlilik elde ettiğini göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Sağlık · etkinlilik · Osmanlı ekonomisi

Özet

Bu çalışma, 28 Osmanlı Devleti vilayeti için hastaneden taburcu olma ve hastane müracaat sayıları sağlık sonuçlarının üretilmesinde teknik etkinlik skorlarını incelemektedir. Etkinlik sonuçlarını, Osmanlı Devleti’nin 1897 tarihli ilk istatistik yıllığını kullanarak veri zarflama analizi uygulayarak ölçmekteyiz. Bulgularımız, iyi sağlık sonuçlarıyla Dersaadet, Kudüs, Adana ve Aydın, orta sağlık sonuçlarıyla Biga ve Bingazi ve kötü sağlık sonuçlarıyla Yemen gibi bazı vilayetlerin göreli verimlilik elde ettiğini göstermektedir. Sonuçlarımız ayrıca, etkin olmayan vilayetlerin hastane taburcu ve hastane müracaat oranlarını azaltmadan girdilerini önemli ölçüde azaltabileceğini göstermektedir. Sonuç itibariyle, bu çalışma Osmanlı’da sağlık hizmetlerinin etkinliğini 1897 yılı için ölçmektedir.

Abstract

This study examines technical efficiency scores in producing health outcomes of hospital discharges and hospital visits for the twenty-eight Ottoman State provinces. We measure efficiency scores by implementing data envelopment analysis using the first statistical yearbook of the Ottoman State for 1897. Our findings indicate that some provinces achieve relative efficiency, including Dersaadet, Jerusalem, Adana, and Aydın with good health outcomes, Biga and Benghazi with moderate health outcomes, and Yemen with lousy health outcomes. Our results also suggest that inefficient provinces can substantially reduce their inputs without reducing hospital discharges and maintaining the same hospital visits. As a result, this study measures the efficiency of health services in the Ottoman State for 1897.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yeşilyurt, Ş., Tirgil, A. (2025). Osmanlı Devleti Vilayetlerinde Sağlık Hizmetlerinin Etkinliği: 1897 Yılı. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, Cilt: 26 Sayı: 1, 16–28. https://doi.org/10.26650/oba.1454701

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. İdare-i Umumiye-i TıbbiYe Nizamnamesi, Düstur, Tertip I, 2, 800-803. https://isamveri.org/pdfdrg/D02894/2007_3/2007_3_AKMANM.pdf google scholar
  2. Tababet-i BeLediye İcrasına Dair Nizamname, Düstur, Tertip I, 2, 814-816. https://isamveri.org/pdfdrg/D02894/2007_3/2007_3_AKMANM. pdf google scholar
  3. Vilayet-i İdare-i Sıhhiye Nizamnamesi, Düstur, Tertip II, 5, 362-366. https://search.trdizin.gov.tr/tr/Yayin/detay/60153/ google scholar
  4. ALexander, John, and Sophia Laiou. “HeaLth and PhiLanthropY Among the üttoman ürthodox PopuLation, Eighteenth to EarLY Nineteenth google scholar
  5. Century.” Turkish Historical Review 5 (2014): 1-15. https://www.academia.edu/14489386/_HeaLth_and_PhiLanthropY_among_the_ üttoman_ürthodox_PopuLation_Eighteenth_to_EarLY_Nineteenth_CenturY_Turkish_HistoricaL_Review_5_2014_1_15 google scholar
  6. AYaLon, Yaron. “ReLigion and üttoman SocietY’s Responses to Epidemics in the Seventeenth and Eighteenth Centuries.” In Plague and Contagion in the Islamic Mediterranean, edited bY Nükhet VarLık, 179-198. Arc Humanities Press, 2017. https://dokumen.pub/ qdownLoad/pLague-and-contagion-in-the-isLamic-mediterranean-1942401159-9781942401155.htmL google scholar
  7. AYdın, Erdem. “19. YüzYıL üsmanLı SağLık TeşkiLatLanması.” Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 15 (2004): 185-207. https://doi.org/10.1501/üTAM_0000000511 google scholar
  8. Banker, R. D., A. Charnes, and W. W. Cooper. “Some Models for Estimating Technical and Scale Inefficiencies in Data Envelopment AnaLYsis.” Management Science 30(9) (1984): 1078-1092. http://www.jstor.org/stabLe/2631725 google scholar
  9. Isacar A. BoLahos. “The üttomans During the Global Crises of ChoLera and PLague: The View from lraq and The Gulf.” International Journal of Mlddle East Studles 51 (2019): 603-620. https://www.academia.edu/82523790/_The_Ottomans_During_the_GLobaL_Crises_of_ ChoLera_and_PLague_The_View_from_Iraq_and_the_GuLf_?f_ri=153220, google scholar
  10. Boyar, Ebru. “Medicine in Practice: European Influences on the üttoman MedicaL Habitat.” Turklsh Hlstorlcal Revlew 9 (2018): 213-241. https://www.academia.edu/42283715/Medicine_in_practice_European_influences_on_the_üttoman_medicaL_habitat google scholar
  11. Bulmuş, Birsen. Plague, Quarantlnes And Geopolltlcs ln the Ottoman Emplre. Edinburg: Edinburg UniversitY Press, 2012. https://www. researchgate.net/pubLication/303420354_PLague_Quarantines_and_GeopoLitics_in_the_üttoman_Empire google scholar
  12. Charnes, A., W. W. Cooper, and E. Rhodes. “Measuring The EfficiencY of Decision Making Units.” European Journal of Operatlonal Research 2(6) (1978): 429-444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8 google scholar
  13. Coelli, Tim. “A Guide to DEAP Version 2.1: A Data EnveLopment AnaLYsis (Computer) Program.” Centre for Efficlency and Productlvlty Analysls 96(8) (1996): 1-49. https://www.owLnet.rice.edu/~econ380/DEAP.PDF google scholar
  14. Coelli, TimothY J., D.S. Prasada Rao, Christopher J. ü’DonneLL, and George E. Battese. An Introductlon to Efficlency and Productlvlty Analysls. Springer Science & Business Media, 2005. https://www.researchgate.net/pubLication/37621826_An_Introduction_to_ EfficiencY_and_ProductivitY_AnaLYsis google scholar
  15. Güran, Tevfik. Osmanlı Devletlnln İlk İstatlstlk Yıllığı. Ankara: TürkiYe İstatistik Kurumu Matbaası, T.C. BaşbakanLık DevLet İstatistik Enstitüsü 1997. https://kutuphane.ttk.gov.tr/detaiLs?id=429690&materiaLTYpe=KT&querY=Tevfik google scholar
  16. Hobson, William, The Theory and Practlce of Publlc Health. Oxford: Oxford University Press 1965. google scholar
  17. Ianeva, SvetLa. “HYgiene In Nineteenth-CenturY üttoman BuLgaria.” Turklsh Hlstorlcal Revlews 5 (2014): 16-31. https://www.researchgate. net/pubLication/273601680_HYgiene_in_Nineteenth-CenturY_üttoman_BuLgaria google scholar
  18. Ji, Yong-bae, and Choonjoo Lee. “Data EnveLopment AnaLYsis.” The Stata Journal 10(2) (2010): 267-280. https://econpapers.repec.org/ articLe/tsjstataj/v_3a10_3aY_3a2010_3ai_3a2_3ap_3a267-280.htm google scholar
  19. LowrY, Heath W. “Pushing The Stone UphiLL: The Impact of Bubonic PLague on üttoman Urban SocietY in the Fifteenth and Sixteenth Centuries.” Osmanlı Araştırmaları 23 (2003): 93-132. https://dergipark.org.tr/tr/pub/oa/issue/10955/130953 google scholar
  20. Mossensohn, Miri Shefer. “HeaLth as a SociaL Agent in üttoman Patronage and AuthoritY.” New Perspectlves on Turkey 37 (2007): 147-175. google scholar
  21. https://www.researchgate.net/pubLication/295263709_HeaLth_as_a_SociaL_Agent_in_üttoman_Patronage_and_AuthoritY google scholar
  22. Mossensohn, Miri Shefer. “The ManY Masters of üttoman HospitaLs: Between The ImperiaL PaLace, The Harem, BureaucracY, and the MusLim Law Courts.” Turklsh Hlstorlcal Revlew 5 (2014): 94-114. https://www.researchgate.net/pubLication/270721110_The_ManY_ Masters_of_üttoman_HospitaLs_Between_the_ImperiaL_PaLace_the_Harem_BureaucracY_and_the_MusLim_Law_Courts google scholar
  23. MurpheY, Rhoads. “üttoman Medicine and TranscuLturaLism from the Sixteenth Through the Eighteenth CenturY.” Bulletln of the Hlstory of Medlclne 66(3) (1992): 376-403. https://www.jstor.org/stabLe/44442674 google scholar
  24. Panzac, DanieL. “PLague” İn Encyclopedla of the Ottoman Emplre, edited bY Gâbor Âgoston and Bruce Masters, Facts on File, İne., An imprint of Infobase PubLishing, 2009. google scholar
  25. Rafeq, AbduL-Karim. “TraditionaL and İnstitutionaL Medicine in üttoman Damascus.” Turklsh Hlstorlcal Revlew 6 (2015): 76-102.https:// schoLarworks.aub.edu.Lb/bitstream/handLe/10938/23593/NabuLsiDana.pdf?sequence=3 google scholar
  26. RetzLaff-Roberts, Donna, CYriL F. Chang, and Rose M. Rubin. 2004. “TechnicaL EfficiencY in the Use of HeaLth Care Resources: A Comparison of üECD Countries.” Health Pollcy 69 (2004): 55-72. https://doi.org/10.1016/j.heaLthpoL.2003.12.002 google scholar
  27. Robarts, Andrew. “Nowhere to Run to, Nowhere to Hide? Society, State, and Epidemic Diseases in the Early Nineteenth-Century Ottoman Balkans.” in Plague and Contaglon ln The Islamlc Medlterranean, edited bY Nükhet VarLık, 221-242. Arc Humani-ties Press, 2017. https://www.academia.edu/33263821/PLague_and_Contagion_in_the_İsLamic_Mediterranean_New_Histories_of_ Disease_in_üttoman_SocietY_KaLamazoo_Mİ_ARC_Humanities_Press_2017_ google scholar
  28. Samut, Pınar Kaya and Reyhan Cafrı. “Analysis of the Efficiency Determinants of HeaLth SYstems in OECD Countries BY DEA and Panel Tobit.” Social Indlcators Research 129(1) (2016): 113-132. https://www.jstor.org/stabLe/48715278 google scholar
  29. Sarı, NiL. “Mekteb-i Tıbbiyye” DiYanet İslam Ansiklopedisi, 29 (2004): 2-5. https://isLamansikLopedisi.org.tr/mekteb-i-tibbiYYe google scholar
  30. SarıYıLdız, GüLden. “OsmanLıLar’da Hıfzısıhha” DiYanet İsLam AnsikLopedisi, 17 (2004) 319-321. https://isLamansikLopedisi.org.tr/ hifzissihha google scholar
  31. Sayılı, AYdın. “The Emergence of the Prototype of the Modern HospitaL in Medieval İslam.” Belleten 44(174) (1980): 279-286. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/ttkbeLLeten/issue/72101/1160658 google scholar
  32. Şehsuvaroğlu, Bedi N. İstanbulda 500 Yıllık Sağlık Hayatımız. İstanbul: İstanbul Fethi Neşriyatı, 1953. google scholar
  33. Uludağ, Osman Şevki. 1991. Beşbuçuk Asırlık Türk Tababeti Tarihi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1991. google scholar
  34. Varlık, Nükhet. Plague and Empire in the EariyModern Mediterranean World The üttoman Experience. 1347-1600. Cambridge: Cambridge UniversitY Press, 2015. https://www.academia.edu/15327877/PLague_and_Empire_in_the_EarLY_Modern_Mediterranean_WorLd_ The_üttoman_Experience_1347_1600_Cambridge_Cambridge_UniversitY_Press_2015_ISBN_9781107013384 google scholar
  35. Yılmaz, Coşkun and Yılmaz, Cevdet. Osmanlılarda Sağlık I, II. İstanbul: Biofarma 2006. google scholar
  36. White, Sam. “A Model Disaster: From the Great üttoman Panzootic to the CattLe PLagues of Early Modern Europe.” In Plague and Contagion In The Islamic Mediterranean. Edited by Nükhet Varlık. 91-116. Arc Humanities Press, 2017. google scholar