Dergiler / Nüsha / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 50

SALÂHÎ’NİN MECMA-İ FENN-İ ZERÂFET ADLI FARSÇA GRAMERİ

Salâhî’s Persİan Grammar Book Named Mejma-i Fann-i Zarâfat

Adem Uzun(Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı)0000-0002-5029-3003
Dergi
Nüsha
Sayfa
141–164
Yayın Tarihi
2020-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu makalede, Farsçanın tarihi seyri konusunda kısa bir bilgiden sonra hem Salâhî’nin Mecma-i fenn-i zerâfet adlı eser hem de istifade ettiğini söylediği Kavâid-i Fürs ile Mefâtîh-i deriyye adlı eserlerle ilgili bilgiler verilmiş ve Mecma-i fenn-i zerâfet adlı eser tanıtılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Farsça, Osmanlı eğitim sisteminde XV. yüzyıldan başlayarak XX. yüzyılın ikinci çeyreğine kadar ders olarak okutulmuş bir dildir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Salâhî’nin eski kaynaklarda toplamda bugünkünden daha çok eserinin olduğu söylense de günümüzde 12 adet telif eser, 11 adet şerh ve 8 adet tercümesiyle toplamda 31 adet eserinin olduğu bilinmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu makalede, Farsçanın tarihi seyri konusunda kısa bir bilgiden sonra hem Salâhî’nin Mecma-i fenn-i zerâfet adlı eser hem de istifade ettiğini söylediği Kavâid-i Fürs ile Mefâtîh-i deriyye adlı eserlerle ilgili bilgiler verilmiş ve Mecma-i fenn-i zerâfet adlı eser tanıtılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:12 adet
⚙️Değişkenler:Mecma-i fenn-i zerâfet · Salâhî · Kavâid-i Fârisî

Özet

Farsça, Osmanlı eğitim sisteminde XV. yüzyıldan başlayarak XX. yüzyılın ikinci çeyreğine kadar ders olarak okutulmuş bir dildir. XV. yüzyılın başlarından itibaren Farsça, tasavvufi düşüncenin gelişimi ve Mesnevî ’nin anlaşılması amacıyla tekkelerde de ders olarak okutulmuştur. Abdullah Salâhaddîn-i Uşşâkî adıyla da tanınan ve Uşşâkiyye tarikatının üçüncü piri olarak bilinen Salâhî, XVIII. yüzyılda Osmanlılar devrinde yaşamış Halvetî-Uşşâkî şeyhlerindendir. Hem Arapçaya hem de Farsçaya hakimiyeti olan âlim, şair ve şarih bir zattır. Salâhî’nin eski kaynaklarda toplamda bugünkünden daha çok eserinin olduğu söylense de günümüzde 12 adet telif eser, 11 adet şerh ve 8 adet tercümesiyle toplamda 31 adet eserinin olduğu bilinmektedir. Osmanlı Türkçesiyle yazılan Mecma-i fenn-i zerâfet , Salâhî’nin Farsça gramer konusunda kaleme aldığı telif eserlerinden biridir. Eser, erken dönemlerde sözlüklerde açıklanan gramer konularının düzenlenerek bir kitapta toplanması ve Arapça yazılan Farsça gramerlerin de anlaşılmasındaki zorluğun giderilmesi amacıyla Osmanlı Türkçesiyle yazılmıştır. Mecma-i fenn-i zerâfet adlı eserde müellifin istifade ettiğini söylediği kaynaklar, kütüphanelerdeki kataloglarda farklı adlarla kaydedilmiş ve eserlerle ilgili bilgiler eksik verilmiştir. Bu makalede, Farsçanın tarihi seyri konusunda kısa bir bilgiden sonra hem Salâhî’nin Mecma-i fenn-i zerâfet adlı eser hem de istifade ettiğini söylediği Kavâid-i Fürs ile Mefâtîh-i deriyye adlı eserlerle ilgili bilgiler verilmiş ve Mecma-i fenn-i zerâfet adlı eser tanıtılmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Uzun, A. (2020). SALÂHÎ’NİN MECMA-İ FENN-İ ZERÂFET ADLI FARSÇA GRAMERİ. Nüsha, Cilt: 20 Sayı: 50, 141–164. https://doi.org/10.32330/nusha.696353

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Akkuş, M. (1998). Abdullah Salaḥ-i Uşşakî (Salahi)'nin hayatı ve eserleri. Ankara: Millî Eğitim Basımevi.
  2. Aktepe, M. M. (1988). "Abdülhamid I", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. ( I, s. 213-216) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  3. Aktepe, M. M. (1989). "Ahmed III", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. ( II, s. 34-38) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  4. Alparslan, A. (1996). "Habib Efendi", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XIV, s. 370-371) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  5. Arıcı, R. (2006). Salâhî'nin tasavvufî şiir şerhleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi) Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  6. Beydili, K. (2006). "Mustafa III", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXXI, s. 280-283) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  7. Ceyhan, S. (2009). "Salâhî Efendi", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXXVI, s. 17-19) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  8. Çetinkaya, G. (2018). "Anadolu'da Farsça öğretimi için yazılmış bir konuşma kılavuzu: Fârisî tekellüm risâlesi" Nüsha. (Haziran-Aralık 47, s. 171-190) Ankara.
  9. Hümâî, C. (1337 hş). "Destûr-i zebân-i Fârisî" Lügatnâme. ( I, s.110-147) Tahran: İran Devlet Matbaası.
  10. İlgürel, M. (1997). "Hâkim Mehmed Efendi", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XV, s. 189-190) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  11. Karaismailoğlu, A. (2013). "Tarih boyunca Türkler ve Farsça; modern yaklaşımlara bir eleştiri" Sosyal Bilimler. (Ocak 1 s. 6-15) Kırıkkale.
  12. Kaya, B. A. (2007). "Neşâtî", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXXIII, s.18-19) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  13. Merçil, E. (1996). "Gazneliler", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XIII, s. 484-486) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  14. Öngören, R. (2000). "İshak Hocası", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXII, s.533-534) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  15. Öngören, R. (2007). "Osmanlılarda Tasavvuf ve Tarikatlar", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXXIII, s. 541-548) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  16. Öz, M. (2007). "Osmanlılarda Sosyal Hayat", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXXIII, s. 532-538) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  17. Öz, Y. (2000). Mevlâna Panellerinde Sunulan Bildiriler-I. Konya: Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Merkezi.
  18. Öz, Y. (2010). Tarih Boyunca Farsça-Türkçe Sözlükler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  19. Öz, Y. (2018). "Tuhfetu'l-Uşşâk eserî telîf şode be menzûr-i âmûzeş-i zebân-i Fârsî ve Turkân" Nüsha. (Ocak-Haziran 46, s. 1-14) Ankara.
  20. Özcan, A. (2003). "Mahmud I", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXVII, s. 348-352) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  21. Özcan, T. (2007). "Osmanlılarda Dinî Hayat", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (XXXIII, s. 538-541) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  22. Özvar, E. (2017). "Osmanlı Dünyasında Yazma Eser Üretkenliği", Sahn-ı Semân'dan Dârülfünûn'a (s. 19-44). İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları.
  23. Punar, B. B. (2017). "Tuhfetü’l-Uşşâkiyye (Uşşâkî Sâliklerinin Âdâbı), Haz. Mahmut Erol Kılıç" Akademiar. (Haziran 2, s. 265-270) İstanbul.
  24. Sarcaoğlu, F. (2007). "Osman III", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (XXXIII, s. 456-459) İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  25. Şahinoğlu, M. N. (1997). Farsça Grameri Sarf ve Nahiv. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
  26. Şifâî, A. (1363 hş). Mebâni-yi ilmi-yi destûr-i zebân-i Fârisî. Tahran: Novîn Yayınları.
  27. Tahir, B. M. (1333 h.). Osmanlı Müellifleri I. İstanbul: Matbaa-i âmire.
  28. Türkçe Sözlük. (2011). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  29. Uzunçarşılı, İ. H. (2014). Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilâtı. Ankara: Türk tarih Kurumu Yayınları.