KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 45 Sayı: 1

Ergenlerin Mevcut Gelişimsel Sorunlarının Yordanması: Zekâ ve Kişiliğin Rolü

The Intersection Between Intelligence and Personality: Predicting Adolescents’ Developmental Problems

Yasin Demir(Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi)0000-0002-2456-1449
Oğuzhan Yıldırım(KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0002-8174-9640
Sayfa
461–490
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu zekâ ve kişilik özelliklerinin gelişimsel sorunlardaki değişimin %16'sını açıkladığı bulunmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ergenlik dönemi, biyolojik, bilişsel ve psikososyal değişimlerin yoğunlaştığı ve gelişimsel sorunların sıklıkla ortaya çıktığı kritik bir gelişim evresidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Literatürde ergenlerin ruh sağlığı ile ilişkili bireysel farklılık değişkenleri arasında kişilik yapıları ve zekâ profilleri dikkat çekmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu zekâ ve kişilik özelliklerinin gelişimsel sorunlardaki değişimin %16'sını açıkladığı bulunmuştur.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2022–2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Ergen · gelişimsel sorunlar · zekâ

Özet

Ergenlik dönemi, biyolojik, bilişsel ve psikososyal değişimlerin yoğunlaştığı ve gelişimsel sorunların sıklıkla ortaya çıktığı kritik bir gelişim evresidir. Bu dönemde yaşanan ruhsal ve duygusal güçlüklerin erken dönemde belirlenmesi, koruyucu ve önleyici müdahalelerin planlanması açısından önem taşımaktadır. Literatürde ergenlerin ruh sağlığı ile ilişkili bireysel farklılık değişkenleri arasında kişilik yapıları ve zekâ profilleri dikkat çekmektedir. Bu bağlamda, gelişimsel sorunların bireyin bilişsel ve kişilik özellikleri çerçevesinde incelenmesi bütüncül bir değerlendirme imkânı sunmaktadır. Bu araştırmada ergenlerin gelişimsel sorunlarının zekâ ve kişilik özellikleri tarafından yordanıp yordanmadığını saptamak amaçlanmıştır. Ayrıca ergenlerin ağır basan zekâ ve kişilik özellikleri ile en sık yaşadıkları gelişimsel sorunların belirlenmesi de hedeflenmiştir. Çalışma, ilişkisel tarama modelinde yürütülmüş olup 2022–2023 eğitim öğretim yılında Orta Karadeniz Bölgesindeki bir ilçede öğrenim gören 345 lise öğrencisi (%57,4 kız) ile gerçekleştirilmiştir. Uygun örnekleme yöntemiyle seçilen katılımcı sayısının güç analizi (α=,05, etki büyüklüğü=,30, güç=,95) sonucunda yeterli olduğu belirlenmiştir. Veriler “Gelişimsel Sorun Alanları Ölçeği”, “Çoklu Zekâ Ölçeği” ve “Mesleki Kişilik Tipleri Envanteri” ile toplanmış; analizlerde korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon teknikleri kullanılmıştır. Katılımcıların gelişimsel sorunları ile sanatsal kişilik ve sosyal kişilik özellikleri arasında pozitif ilişkiler bulunmuştur. Bu sorunlar ile gerçekçi kişilik ve geleneksel kişilik arasında negatif ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca gelişimsel sorunlar ile kinestetik zekâ arasında negatif ilişki, varoluşçu zekâ ve müziksel zekâ ile ise pozitif ilişki bulunmuştur. Gerçekçi kişilik, sanatsal kişilik, sosyal kişilik, geleneksel kişilik, kinestetik zekâ, varoluşçu zekâ ve müziksel zekâ ergenlerin gelişimsel sorunlarını yordamaktadır. Bu zekâ ve kişilik özelliklerinin gelişimsel sorunlardaki değişimin %16'sını açıkladığı bulunmuştur.

Abstract

The aim of this study was to determine whether adolescents’ developmental problems are predicted by their intelligence types and personality traits. In addition, the study sought to identify adolescents’ dominant intelligence and personality characteristics as well as the most frequently experienced developmental problems. The study was conducted using a relational survey model and included 345 high school students (57,4% female) studying in a district in the Central Black Sea Region during the 2022–2023 academic year. The adequacy of the sample size was confirmed through power analysis (α = ,05, effect size = ,30, power = ,95). Data were collected using the “Developmental Problem Areas Scale,” the “Multiple Intelligence Scale,” and the “Vocational Personality Types Inventory.” Correlation and multiple linear regression analyses were performed. Positive relationships were found between developmental problems and artistic and social personality traits, whereas negative relationships were identified with realistic and conventional personality traits. Developmental problems were negatively associated with kinesthetic intelligence and positively associated with existential and musical intelligence. Realistic, artistic, social, and conventional personality traits, along with kinesthetic, existential, and musical intelligence, significantly predicted adolescents’ developmental problems, explaining 16% of the variance. The aim of this study was to determine whether adolescents’ developmental problems are predicted by their intelligence types and personality traits. In addition, the study sought to identify adolescents’ dominant intelligence and personality characteristics as well as the most frequently experienced developmental problems. The study was conducted using a relational survey model and included 345 high school students (57.4% female) studying in a district in the Central Black Sea Region during the 2022–2023 academic year. The adequacy of the sample size was confirmed through power analysis (α = .05, effect size = .30, power = .95). Data were collected using the “Developmental Problem Areas Scale,” the “Multiple Intelligence Scale,” and the “Vocational Personality Types Inventory.” Correlation and multiple linear regression analyses were performed. Positive relationships were found between developmental problems and artistic and social personality traits, whereas negative relationships were identified with realistic and conventional personality traits. Developmental problems were negatively associated with kinesthetic intelligence and positively associated with existential and musical intelligence. Realistic, artistic, social, and conventional personality traits, along with kinesthetic, existential, and musical intelligence, significantly predicted adolescents’ developmental problems, explaining 16% of the variance

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Demir, Y., Yıldırım, O. (2026). Ergenlerin Mevcut Gelişimsel Sorunlarının Yordanması: Zekâ ve Kişiliğin Rolü. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 45 Sayı: 1, 461–490. https://doi.org/10.7822/omuefd.1899868

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (72)

  1. Altan, M. Z. (2011).The theory of multiple intelligences and values education. Pegem Journal of Education and Instruction, 1(4), 53-57.
  2. Arnold, E. (2007). The MI strategy bank: 800+ multiple intelligence strategies for the elementary classroom. Zephyr Press.
  3. Artosandi, Y. S. R., Prijowuntato, S. W., & Kadir, N. B. Y. A. (2025). Empowering career exploration: Designing a vocational interest instrument for junior high school students. Jurnal Penelitiandan Evaluasi Pendidikan, 29(2), 154-166.https://doi.org/10.21831/pep.v29i2.84561
  4. Atli, A., & Keldal, G. (2017). Mesleki Kişilik Tipleri Envanterinin Geliştirilmesi. Eskisehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 73-93. https://doi.org/10.17494/ogusbd.330743
  5. Austin, V.L., & Sciarra, D.T. (2017). Çocuk ve ergenlerde duygusal ve davranışsal bozukluklar (Çev. M. Özekes) Nobel Yayınevi.
  6. Babacan, T., & Dilci, T. (2012). Çoklu Zekâ Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama çalışmaları. Education Sciences, 7(3), 969-982.
  7. Bacanlı, F. (2012). Özellik-faktör uyumlu kuramlar. B. Yeşilyaprak (Ed.), Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı. Pegem Akademi
  8. Bayhan, P., & Işıtan, A. G. S. (2010). Ergenlik döneminde ilişkiler: Akran ve romantic ilişkilere genel bakış. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 5(20), 33-44.
  9. Bindhumol, T. (2022). Existential intelligence its importance in education. Carmel Graphics. 10(1), 41-44.
  10. Burger, J. M. (2006). Kişilik: Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri. (Çev. E. Sarıoğlu). KaknüsYayınları.
  11. Büyükcan, T. (2015). Dershanelerin özel okullara dönüştürülmesi sürecinde Türkiye’de sınav ekonomisi. Eleştirel Pedagoji, 42, 67-73.
  12. Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (5. Baskı). Pegem Yayıncılık.
  13. Cevahir, E. (2020). SPSS ile nicel veri analizi rehberi. KibeleYayınları.
  14. Christie, D., & Viner, R. (2005). ABC of adolescence: Adolescent development. British Medical Journal, 330(7486), 301-304.
  15. Çiçek, İ., & Aslan, A. E. (2020). Kişilik ve beş faktor kişilik özellikleri: Kuramsal bir çerçeve. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 10(1), 137-147.
  16. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum.
  17. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (5th ed.) Pearson.
  18. Davis, K., Christodoulou, J., Seider, S., & Gardner, H.(2011). The theory of multiple intelligences. RJ Sternberg & SB Kaufman (Eds.), Cambridge handbook of intelligence, 485-503.
  19. Dhamayanti, M., Pandia, V., Arisanti, N., Widyasih, H., Azriani, D., Bustami, L. E. S., & Kresnayana, M. Y. (2024). Exploring the potential of multiple intelligences as an effort to improve adolescent health holistically.Jurnal Ilmiah Pengabdian Masyarakat Bidang Kesehatan (Abdigermas), 2(3), 99-105. https://doi.org/10.58723/abdigermas.v2i3.297
  20. Dishion, T. J., & Tipsord, J. M. (2011). Peer contagion in child and adolescent social and emotional development. Annual Review of Psychology, 62(1), 189-214. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.093008.100412
  21. Euronews (2024). Dünya mutluluk endeksi. https://tr.euronews.com/saglik/2024/03/20/dunya-mutluluk-endeksi-finlandiya-yedinci-kez-dunyanin-en-mutlu-ulkesi-turkiye-kacinci-sir
  22. Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A. G. (2009). Statistical power analyses using G* Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149-1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149
  23. Feldman, D. C., & Arnold, H. J. (1985). Personality types and career patterns: Some empirical evidence on Holland's model. Canadian Journal of Administrative Sciences, 2(1), 192-210. https://doi.org/10.1111/j.1936-4490.1985.tb00401.x
  24. Filipiak, S., & Łubianka, B. (2021). On the rocky road to independence: Big five personality traits and locus of control in polish primary school students during transition into early adolescence. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(9), 4564. https://doi.org/10.3390/ijerph18094564
  25. Gardner, H. (1999). Intelligences reframed multiple intelligences for the 21st century. Basic Books.
  26. Gardner, H. (2006). Multiple intelligences new horizons. Basic Books.
  27. Gohar, M. J., & Sadeghi, N. (2015). Gardner’s Multiple Intelligence Theory and foreign language achievement. International Journal of English and Education, 4(1), 206-216.
  28. Güloğlu, F., & Köse, E. Ö. (2020). Sosyal bilimler ve fen lisesi öğrencilerinin çoklu zekâ alanlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(13), 1-17. https://doi.org/10.29129/inujgse.570417
  29. Inceoglu, I., & Warr, P. (2011). Personality and job engagement. Journal of Personnel Psychology, 10, 177-181.
  30. Işık, E. (2021). Ergen ve iletişim. A. Üstündağ (Ed.), Gelişimsel açıdan ergenlik. Eğiten Kitap.
  31. Jagiello, T., Belcher, J., Neelakandan, A., Boyd, K., & Wuthrich, V. M. (2025). Academic stress interventions in high schools: A systematic literature review. Child Psychiatry & Human Development, 56(6), 1836-1869. https://doi.org/10.1007/s10578-024-01667-5
  32. Karagöz, Y. (2010). Nonparametrik tekniklerin güç ve etkinlikleri. Elektronik Social Bilimler Dergisi, 9(33), 18-40.
  33. Karaırmak, Ö., Özeke Kocabaş, E., & Toker, N. (2016). Ergenlerde olumsuz kimlik gelişiminin önlenmesine yönelik aile rehberlik programı. Yaşadıkça Eğitim, 30(2), 1-20. https://doi.org/10.31682/ayna.779832
  34. Kaya, M., Yıldırım, T., & Atli, A. (2018). Gelişimsel Sorun Alanları Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (45), 48-73.
  35. Keates, A. M., & Pearson, M. (2024). Multiple intelligences theory and expressive therapies: New counselling options for secondary school students who experience anxiety. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools, 34(1), 120-129. https://doi.org/10.1177/20556365231216810
  36. Kemboi, R. J. K., Kindiki, N., & Misigo, B. (2016). Relationship between personality types and career choices of undergraduate students: A case of Moi University, Kenya. Journal of Education and Practice, 7(3), 102-112.
  37. Kieling, C., Baker-Henningham, H., Belfer, M., Conti, G., Ertem, I., Omigbodun, O., & Rahman, A. (2011). Child and adolescent mental health worldwide: evidence for action. The Lancet, 378(9801), 1515-1525. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(11)60827-1
  38. Koç, M. (2004). Gelişim psikolojisi açısından ergenlik dönemi ve genel özellikleri. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(17), 231-238.
  39. Kuruçay, Y., & Gürses, İ. (2018). Ergenlerde anlamsızlık ile ilgili problemlere dinin etkisi üzerine değerlendirmeler. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(1), 87-111.
  40. Lindberg, E. (2011). Piaget ve ergenlikte bilişsel gelişim. Kastamonu Üniversitesi Kastamonu Eğitim Dergisi, 19(1), 1-10.
  41. MacDonald, K. B., Benson, A., Sakaluk, J. K., & Schermer, J. A. (2023). Pre-occupation: A meta-analysis and meta-regression of gender differences in adolescent vocational interests. Journal of Career Assessment, 31(4), 715-738.https://doi.org/10.1177/10690727221148717
  42. Mbanga, R., Ratelle, C. F., & Duchesne, S. (2024). Predicting trajectories of vocational indecision from motivational profiles in early adolescence. BMC Psychology, 12(1), 247. https://doi.org/10.1186/s40359-024-01747-0
  43. McClellan, J.A. & Conti, G.J., (2008). Identifying the multiple intelligences of your students. Journal of Adult Education, 37(1), 13-32.
  44. Meneviş, İ., & Özad, B. E. (2014). Do age and gender influence multiple intelligences?. Social Behavior and Personality: An International Journal, 42(1), 9-19. http://dx.doi.org/10.2224/sbp.2014.42.0.S9
  45. Morgan, H. (2021). Howard Gardner’s Multiple Intelligences Theory and his ideas on promoting creativity. In F.
  46. Reisman (Ed.), Celebrating giants and trailblazers: A-Z of who’s who in creativity research and related fields (pp.124-141). KIE Publications.
  47. Öngen, D. (2019). Ergenlikte zihinsel gelişim. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 26(1), 287-302. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000510
  48. Özdemir, O., Özdemir, P. G., Kadak, M. T., & Nasıroğlu, S. (2012). Kişilik gelişimi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(4), 566-589. https://doi.org/10.5455/cap.20120433
  49. Özdemir, S. (2016). The predictive role of teacher candidates’ psychological needs and personality traits on goal orientations. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, (40), 1-19.
  50. Özsoy, E., & Yıldız, G. (2013). Kişilik kavramının örgütler açısından önemi: Bir literatür taraması. İşletme Bilimi Dergisi, 2(2), 1-12.
  51. Panchal, U., Salazar de Pablo, G., Franco, M., Moreno, C., Parellada, M., Arango, C., & Fusar-Poli, P. (2023). The impact of COVID-19 lockdown on child and adolescent mental health: Systematic review. European Child & Adolescent Psychiatry, 32(7), 1151-1177. https://doi.org/10.1007/s00787-021-01856-w
  52. Patton, W., & McMahon, M. (2014). Career development and systems theory: Connecting theory and practice. Sense Publishers.
  53. Sarıkaya, S., & Gemalmaz, A. (2021). Sınav kaygısını etkileyen faktörler. The Journal of Turkish Family Physician, 12(2), 99-107. https://doi.org/10.15511/tjtfp.21.00297
  54. Sava, F. A., & Popa, R. I. (2011). Personality types based on the Big Five model.A cluster analysis over the Romanian population. Cognitie, Creier, Comportament/Cognition, Brain, Behavior, 15(3), 359-384.
  55. Sharp, C. (2020). Adolescent personality pathology and the alternative model for personality disorders: Self development as nexus. Psychopathology, 53(3-4), 198-204. https://doi.org/10.1159/000507588
  56. Shek, D. T., Keung Ma, H., & Sun, R. C. (2011). A brief overview of adolescent developmental problems in Hong Kong. The Scientific World Journal, 11(1), 2243-2256. https://doi.org/10.1100/2011/896835
  57. Sığrı, Ü., & Gürbüz, S. (2011). Akademik başarı ve kişilik ilişkisi: Üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma. Savunma Bilimleri Dergisi, 10(1), 30-48.
  58. Spinhoven, P., Elzinga, B. M., Van Hemert, A. M., de Rooij, M., & Penninx, B. W. (2016). Childhood maltreatment, maladaptive personality types and level and course of psychological distress: A six-year longitudinal study. Journal of Affective Disorders, 191, 100-108. http://dx.doi.org/10.1016/j.jad.2015.11.036
  59. Steinberg, L. (2007). Ergenlik. İmgeKitabevi.
  60. Steinberg, L., & Morris, A. S. (2001). Adolescent development. Annual Review of Psychology, 52(1), 83-110. Stratton, S. J. (2021). Population research: Convenience sampling strategies. Prehospital and disaster Medicine, 36(4), 373-374. https://doi.org/10.1017/S1049023X21000649
  61. Super, D. E. (1990). A life-span, life-space approach to career development. In D. Brown, & L. Brooks (Eds.), Career choice and development: Applying contemporary theories to practice (2. Baskı). (pp. 197–262) San Francisco, CA: Jossey-Bass.
  62. Taymur, İ., & Türkçapar, M. H. (2012).Kişilik: Tanımı, sınıflaması ve değerlendirmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(2), 154-177. https://doi.org/10.5455/cap.20120410
  63. Tett, R. P., Toich, M. J., & Ozkum, S. B. (2021). Trait activation theory: A review of the literature and applications to five lines of personality dynamics research. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 8(1), 199-233. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-012420-062228
  64. TÜİK (2025). 2025 İstatistiklerle gençlik. https://share.google/yXdEkgIy9MZ6xvf6f
  65. Ünal-Karagüven, M. H. (2018). Çoklu zekâ teorisi ve eğitimde uygulamaları. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 1-17.
  66. Wallace-Broscious, A., Serafica, F. C., & Osipow, S. H. (1994). Adolescent career development: Relationships to self-concept and identity status. Journal of Research on Adolescence, 4(1), 127–149. https://doi.org/10.1207/s15327795jra0401_7
  67. Wang, J. H., Merrin, G. J., Kiefer, S. M., Jackson, J. L., Huckaby, P. L., Pascarella, L. A.,. & Smith, N. D. (2024). Peer relations of adolescents with adverse childhood experiences: A systematic literature review of two decades. Adolescent Research Review, 9(3), 477-512.https://doi.org/10.1007/s40894-023-00226-8
  68. WHO (2024). Mental health of adolescents. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
  69. Yıldırım, O. (2025). Ergenlerde mutluluğun Gardner çoklu zekâ teorisi perspektifinden incelenmesi. Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi Psikoloji Dergisi, 3(1), 24-37.
  70. Yörükoğlu, A. (1990). Gençlik çağı ruh sağlığı ve ruhsal sorunlar. Özgür Yayın Dağıtım.
  71. Zainudin, Z. N., Rong, L. W., Nor, A. M., Yusop, Y. M., & Othman, W. N. W. (2020). The relationship of Holland theory in career decision making: A systematic review of literature. Journal of Critical Reviews, 7(9), 884-892. http://dx.doi.org/10.31838/jcr.07.09.165
  72. Wang, J. H., Merrin, G. J., Kiefer, S. M., Jackson, J. L., Huckaby, P. L., Pascarella, L. A.,. & Smith, N. D. (2024). Peer relations of adolescents with adverse childhood experiences: A systematic literature review of two decades. Adolescent Research Review, 9(3), 477-512.https://doi.org/10.1007/s40894-023-00226-8