Dergiler / Milel ve Nihal / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

De Facto Siyasal Otoriteden Meşru Siyasal İktidara: Mâtürîdî’nin Ulu’l-Emr Kavramsallaştırması

From De Facto Political Authority to Legitimate Power:From De Facto Political Authority to Legitimate Power:

Sayfa
24–35
Yayın Tarihi
2017-06-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Kendisi devletle ilişkilerinde mesafesini koruyan, bilginin temsil ettiği temel değer ve normları herkesin kendisine göre hizalanacağı yaşam normları olarak savunan M.tür.d.’nin ulu’l-emr yorumunda da aynı duyarlılığı gösterdiğine şahit oluyoruz.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İslam düşünce tarihinde siyasal kuramlarla ilgili çok sayıda eser kaleme alınmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu yazıda, etrafında epeyce gürültü koparılan ulu’l-emr terimine M.tür.d.’nin nasıl bir anlam yüklediği tartışılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Kendisi devletle ilişkilerinde mesafesini koruyan, bilginin temsil ettiği temel değer ve normları herkesin kendisine göre hizalanacağı yaşam normları olarak savunan M.tür.d.’nin ulu’l-emr yorumunda da aynı duyarlılığı gösterdiğine şahit oluyoruz.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Maturidi · ulu'l emr · ulema

Özet

İslam düşünce tarihinde siyasal kuramlarla ilgili çok sayıda eser kaleme alınmıştır. Bunlardan bir kısmı prenslere ayna (fürstenspiegel) türü eserler olup yöneticilere yol göstermekte, kriz zamanlarında halkı nasıl idare etmeleri gerektiği, iktidar mücadelesini nasıl verecekleri gibi konularda onlara uyarılarda bulunmaktadır. İbn Zafer’in Sulvânu’l-Mutâ’ fî ‘udvâni’l etbâ’ı ve Turtûşî’nin Sirâcu’l-mül.k’u bu türün en önemli örnekleridir. Eserlerden bir kısmı ise siyasetin felsefesini yapmakta ve ideal yöneticinin nitelikleri üzerinde durmaktadır. Fârâbî’nin Fusûlu’l-medenî ve el- Med.netü’l-fâdıla’sı; Cüveyn.’nin Gıyâsu’l-ümem fi’ltiyâsi’z-zulem’i, Devvânî’nin Ahlâk-ı Celâlî’si, İbn Cemâ’a’nın Tahr.rü’l-ahkâm fî tedbiri ehli’l-İslam’ı ve İbn Fîrûz’un Gurretü’l-beydâ’sı bu türdendir. Bazıları ise devletin bürokratik organizasyonu dâhil çok daha kapsamlı meseleleri ele almaktadırlar. Nizamülmülk’ün Siyasetname’si, Yusuf Has Hâcib’in Kutadgu Bilig’i bunun örneklerindendir. Bunların dışında doğrudan siyaset felsefesiyle ilgili eser yazmamakla birlikte çalışmalarında dolaylı olarak meseleyi irdeleyen bilginler de vardır. İslam siyaset felsefesinin omurga kavramları hâline gelen itaat, ulu’l-emr, şûra/meşveret, emr-i bi’l-ma’rûf nehy-i ‘ani’l-münker, adalet, hüküm, hilafet, biat/bey’at, velâyet, mülk, emn/emanet, ehliyet, liyakat, vb. terimleri yorumlarken bu bilginlerin konuyla ilgili g.rüşlerini öğrenmekteyiz. Doğrudan siyaset felsefesiyle ilgili yazmayan ama yorumlarında konuyla ilgili g.rüşlerini beyan eden bir isim olarak İbn Teymiye’yi bunun örneği olarak anabiliriz. Bu yazıda, etrafında epeyce gürültü koparılan ulu’l-emr terimine M.tür.d.’nin nasıl bir anlam yüklediği tartışılmaktadır. Kendisi devletle ilişkilerinde mesafesini koruyan, bilginin temsil ettiği temel değer ve normları herkesin kendisine göre hizalanacağı yaşam normları olarak savunan M.tür.d.’nin ulu’l-emr yorumunda da aynı duyarlılığı gösterdiğine şahit oluyoruz.

Abstract

There have been many works on political theories in Islamic thought, some of which have the character of mirrors for princes (fürstenspiegel) that advise the rulers how to rule, how to cope with the crisis conditions or chaos management and how to struggle for power. The examples of this genre are İbn Zafer’s Sulvan al-Mutâ’ fî ‘udvân al-atbâ’ı and Turtûşî’s Sirâcu’l-mulûk. Some others philosophy about the character of politics and give the main features of the ruler such as Fârâbî’s Fusûlu’l-madanî and el-Madîna al-fâdıla; Juwaini’s Gıyâs al-umem fi iltiyâs az-zulam, Dawwanî’s Ahlâk-ı Calâlî, Ibn Jamâ’a’s Tahrîr al-ahkâm fî tadbîri ahl al- Islâm and Ibn al-Fîrûz’s Gurrat al-baydâ. Some works deal with much more comprehensive structure of the state including bureaucratic one, the examples of which are Siyâsatnâma of Nizamulmulk and Kutadgu Bilig of Yusuf Has Hajib. On the other hand, we have scholars who did not directly tackle this matter but indirectly commented on it through interpreting the key terms related to the politics like itaat, ulu’l-amr, shûra, al-amr bi’l ma’rû va’n-nahy ani’l-munkâr, adl, hukm, khilâfa, bay’a, walâya, mulk, amn, etc., Ibn Taymiyya is the outstanding example of these scholars who did not author any specific treatise on the subject but contributed extensively while interpreting related terms. In this paper we will analyze Mâturîdî’s ideas on ulu’l-amr which is among the hot debates in political agenda. In his aloofness with the state and in his insistence on the rule of law represented by the values and norms, Mâturîdî has the same sensitivity when interpreting the term ulu’l-amr.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Düzgün, Ş. A. (2017). De Facto Siyasal Otoriteden Meşru Siyasal İktidara: Mâtürîdî’nin Ulu’l-Emr Kavramsallaştırması. Milel ve Nihal, Cilt: 14 Sayı: 1, 24–35. https://doi.org/10.17131/milel.324211

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (5)

  1. Boetie, Etienne de La, Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev, (Çev. M. A. Ağaoğulları) İstanbul: İmge Yay., 2016.
  2. el-Gannuşî, Raşid, İslam Devletinde Kamusal Özgürlükler, (Çev. Osman Tunç) Mana Yay., İstanbul, trsz.
  3. el-Kasımî, Zafir, Nizamü’l-hükm fi’ş-şerîa ve’t-târîhi’l-İslâmî, Beyrut, 1974. Mâtürîdî, Te’vîlâtü’l-Kur’ân, (Tahk: Bekir Topaloğlu, vd.), Mizan Yay., İstanbul, 2005.
  4. Mouline, Nabil, The Clerics of Islam: Religious Authority and Political Power in Saudi Arabia, Yale Univ. USA; 2014.
  5. Safi, Omid, The Politics of Knowledge in Premodern Islam: Negotiating Ideology and Religious Inquiry, Carolina, 2006.