Dergiler / Folklor/Edebiyat / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 85

“Beşik-Eşik-Keşik” ya da Sivas Sözel Kültüründe Ölüm

Nesrin T. Karaca(Başkent Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, T.D.E. Bölümü)
Müjgan Üçer(Halkbilimci, Dr., Eczacı / Sivas)
Sayfa
23–50
Yayın Tarihi
2016-01-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada, Sivas-merkez ölçeğinde, sözel kültür unsurları ve gelenek içinde ölüm olgusu, bunun toplumsal inanç, sosyal hayat ve davranışlar bağlamındaki yansımaları üzerinde durulacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bütün canlıların kaçınılmaz ve ortak kaderi olan ölüm olgusuyla ilgili değişik disiplinlerde birçok çalışma yapılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Özellikle din, felsefe, sanat, edebiyat, tıp, biyoloji ve hukuk alanında yoğun çalışmaların yapıldığı ölüm fenomeninin psikolojik gerçekliğini anlama ve açıklamaya yönelik çalışmaların tarihçesinin oldukça yeni olduğu söylenebilir. 20. yüzyılın başlarında Batı dünyasında psikologların ilgisini çekmeye başlayan ölüm fenomeniyle ilgili psikolojik çalışmaların bu yüzyılın ortalarına doğru bir ivme kazandığı, 1950’li yılların ortalarında yoğunlaşan bu araştırmaların (thanatology researches) artarak devam ettiği gözlemlenmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada, Sivas-merkez ölçeğinde, sözel kültür unsurları ve gelenek içinde ölüm olgusu, bunun toplumsal inanç, sosyal hayat ve davranışlar bağlamındaki yansımaları üzerinde durulacaktır.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:‘Ölüm’ · sözlü kültür · Sivas

Özet

Bütün canlıların kaçınılmaz ve ortak kaderi olan ölüm olgusuyla ilgili değişik disiplinlerde birçok çalışma yapılmıştır. Özellikle din, felsefe, sanat, edebiyat, tıp, biyoloji ve hukuk alanında yoğun çalışmaların yapıldığı ölüm fenomeninin psikolojik gerçekliğini anlama ve açıklamaya yönelik çalışmaların tarihçesinin oldukça yeni olduğu söylenebilir. 20. yüzyılın başlarında Batı dünyasında psikologların ilgisini çekmeye başlayan ölüm fenomeniyle ilgili psikolojik çalışmaların bu yüzyılın ortalarına doğru bir ivme kazandığı, 1950’li yılların ortalarında yoğunlaşan bu araştırmaların (thanatology researches) artarak devam ettiği gözlemlenmektedir. Gelişmişlik ve kalkınma düzeyi ne olursa olsun her toplumun yazılı kültürünün dışında zaman içinde oluşan ve süregelen bir sözel kültürü bulunmaktadır. Sosyo-kültürel bütünleşmenin sağlanmasında sözlü kültürün önemi kaçınılmazdır. Çünkü “sözel/sözlü kültürde bilginin yeri insan hafızasıdır” gerçeği, önemli bir zenginlik olarak karşımızda durmaktadır. Bu bağlamda Anadolu’da geleneksel sözel kültürde ölüm teması; ölüm öncesi, ölüm anı ve ölüm sonrasına ilişkin boyutlarıyla, yaygın ve zengin bir şekilde varlığını sürdürmektedir. Bunun din ve inanç ile doğrudan bir ilgisi bulunmakla birlikte; ölüye saygı, ölüm hadisesine yaklaşım biçimi ve zengin kültürel geçmişin de önemli pay sahibi olduğu gözden kaçırılmaması gereken bir gerçektir. Bu çalışmada, Sivas-merkez ölçeğinde, sözel kültür unsurları ve gelenek içinde ölüm olgusu, bunun toplumsal inanç, sosyal hayat ve davranışlar bağlamındaki yansımaları üzerinde durulacaktır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Karaca, N. T., Üçer, M. (2016). “Beşik-Eşik-Keşik” ya da Sivas Sözel Kültüründe Ölüm. Folklor/Edebiyat, Cilt: 22 Sayı: 85, 23–50. https://ajindex.com/articles/1128670

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (25)

  1. Aşkun, Vehbi Cem (1941) Sivas Folkloru. Sivas: Kamil Matbaası.
  2. Ayral, Alparslan (1994) Sivas’ın ve Balıkesir’in Mezar Taşlarında Ölüm. Sivas.
  3. Ayvazoğlu, Beşir (1996) “Türkçe’de Ölüm”, Zaman, 13 Aralık.
  4. Baykara, Tuncer (1997) “Garipler Mezarlığı Bir Geçmiş Zaman Gerçeği”, V.Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Gelenek, Görenek, İnançlar Seksiyonu Bildirisi, Ankara, 82.
  5. Bilget, Burhan (1993) Sivas Anıt Mezarları, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  6. Boyraz, Şeref (1992) “Mezar Taşı Sözleri”, Kızılırmak, 9, 17.
  7. Çınargil, Saliha (1992) “Sivas’ta Yatırlar”(Yayınlanmamış Lisans Tezi), Cumhuriyet Üniversitesi- Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
  8. Demir, N.- Özen, K. (1966) Hz. Peygamberin Sancaktarı Abdulvehhab Gazi ve Gaza Arkadaşları, Sivas: Dilek Matbaacılık.
  9. Eyüboğlu, İsmet Zeki (1987) Anadolu İnançları, Geçit Kitabevi, İstanbul.
  10. Hökelekli, Hayati (1991) “Ölüm ve Ölüm Ötesi Psikoloji”, UÜİFD, S.3, C.3, Yıl:3.
  11. Karaca, Faruk (2000) Ölüm Psikolojisi, Beyan Yayınları, İstanbul.
  12. Karaca-Tağızade, Nesrin (2002) “Sivas Halk Kültürü ve Müjgan Üçer Bibliyografyası”, Milli Folklor, Kış, 56, 136-148.
  13. Örnek, Sedat Veyis (1971) Anadolu Folklorunda Ölüm, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
  14. Örnek, Sedat Veyis (1995) Türk Halk Bilimi, Ankara: Kültür Bakanlığı HAGEM Yayınları.
  15. Örnek, Sedat Veyis (1981) Sivas ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla İlgili Batıl İnançlar ın ve Büyüsel İşlemlerin Etnolojik Tetkiki, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
  16. Rado, Şevket (1983) “Öldü Dememek İçin”, Tercüman, 4 Aralık
  17. Tan, Nail (1985) Folklorumuzda Ölçülü Sözler, Ankara: Folklor Araştırmaları Kurumu Yayınları (Özel Basım).
  18. Tahsin, Hasan (1932) Sivas Sıhhi ve İçtimai Coğrafyası, Sivas: Sivas: T.C. Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekaleti Neşriyatı.
  19. Üçer, Müjgan (1974-76) “Sivas’ta Doğum Folkloru”, Sivas Folkloru, Sivas, 22-49.
  20. , (1978-79) “Sivas’ta Evlenme Gelenekleri”, Türk Folkloru, İstanbul, 1-18.
  21. , (1976) “Sivas’ta Yoklatma”, I.Uluslararası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, Gelenek, Görenek ve İnançlar, Ankara, 363.
  22. , (1998) Atalar Sözü Yerde Kalmaz, Sivas Halk Kültürü Araştırmaları:2,İstanbul.
  23. , (1997) “Sivas Ulu Camii ve Halk İnançlarındaki Yeri”, Sivas Kültür, Sanat, 1,7.
  24. , (1985) “Kadı Burhaneddin Ahmed’in Ölümü ve Türbesi ile İlgili Menkıbeler ve İnanışlar”, Türk Kültürü, 265, 345.
  25. Ünver, Süheyl (1938) “İstanbul Halkının Ölüm Karşısındaki Duyguları”, Yeni Türk, İstanbul, 68, 312-32.