Dergiler / Folklor/Edebiyat / 2026 / Cilt: 24 Sayı: 94

Abdal Musa’nın “Dağların Taşların Yürümesi” Kerametinin Zaman, Mekân ve Eşya Sembolizmi Bakımından Değerlendirilmesi

Aynur Koçak(Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı)
Serdar Gürçay(İstanbul Aydın Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü,)
Sayfa
13–34
Yayın Tarihi
2018-05-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Abdurrahman Güzel’in eserinden elde edilen metin ve Abdal Musa’nın varyantları ise çalışmanın ekler kısmında verilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma Abdal Musa Velâyetnâmesi’nde yer alan Dağların Taşların Yürümesi kerametinde zaman, mekân ve eşya kavramlarının sembolik açıdan incelemesini konu almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İslam dünyasında 9. yüzyılda ortaya çıkan tasavvuf düşüncesi, 11. yüzyılda tarikatların kurulmasına zemin hazırlamıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Abdurrahman Güzel’in eserinden elde edilen metin ve Abdal Musa’nın varyantları ise çalışmanın ekler kısmında verilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Abdal Musa · eşya · keramet

Özet

Bu çalışma Abdal Musa Velâyetnâmesi’nde yer alan Dağların Taşların Yürümesi kerametinde zaman, mekân ve eşya kavramlarının sembolik açıdan incelemesini konu almaktadır. İslam dünyasında 9. yüzyılda ortaya çıkan tasavvuf düşüncesi, 11. yüzyılda tarikatların kurulmasına zemin hazırlamıştır. Tarikatın önde gelen şahsiyetlerinin kerametlerinin, olağanüstü hâllerinin anlatılması ve bunların yazıya geçirilmesi ile menkıbe (menâkıbnâme veya velâyetnâme) türü ortaya çıkmıştır. Bu eserler 15. yüzyılda Anadolu sahasında Alevî-Bektaşi geleneğinde velâyetnâme adını almıştır. Abdal Musa Sultan olarak da bilinen ve Ahmed Yesevi dervişlerinden Hacı Bektaş-ı Velî dergâhı mensubu olan zât, 14. yüzyılda yaşamış olan bir Türk erenidir. Bu doküman hazırlanır-ken, Abdurrahman Güzel’in Abdal Musa Velâyetnâmesi (1999) isimli eserinde Latin harflerine çevirdiği metin baz alınmıştır. Bu çalışmanın ilk kısmında; menâkıbnâme ve velâyetnâme kavramlarına değinilerek Abdal Musa’nın şahsiyeti hakkında bilgi verilmiştir. İkinci kısımda; zaman, mekân ve eşya kavramları “üç unsur” adı altında anlatılmıştır; birbirleri ile iç içe geçmiş olmalarına da değinilmiştir. Üçüncü kısımda; ele alınan keramet sırasıyla zaman, mekân ve eşya kavramları bağlamında tahlil edilmiştir. Ardından semboller, metinde yer aldıkları sıra takip edilerek incelenmiştir; bu yapılırken Alevi–Bektaşi geleneklerinin yanı sıra Anadolu ve dünya kültürleri ile de yer yer karşılaştırmalar yapılmıştır. İncelemenin son kısmında ise ilgili simgelerin kıyaslaması sunulmuştur. Abdurrahman Güzel’in eserinden elde edilen metin ve Abdal Musa’nın varyantları ise çalışmanın ekler kısmında verilmiştir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Koçak, A., Gürçay, S. (2018). Abdal Musa’nın “Dağların Taşların Yürümesi” Kerametinin Zaman, Mekân ve Eşya Sembolizmi Bakımından Değerlendirilmesi. Folklor/Edebiyat, Cilt: 24 Sayı: 94, 13–34. https://doi.org/10.22559/folklor.229

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (43)

  1. And, M. (2012) Oyun ve bügü, 2. bs. İstanbul: YKY.
  2. Bachelard, G. (2014) Mekânın poetikası, çev. A. Tümertekin. 2. bs. İstanbul: İthak.
  3. Baykara, T. (2001)Türk kültür tarihine bakışlar, 1. bs. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı. Bozkurt, F. (1995) Semahlar, 2. bs. İstanbul: Cem.
  4. Cebecioğlu, E. (2017) Tasavvuf terimleri ve deyimleri sözlüğü, 5. bs. İstanbul: Ağaç.
  5. Çağlayan, A. (2014) Alevi Bektaşi terimler ve deyimler sözlüğü, İstanbul: Eğiten Kitap.
  6. Çetindoğan, M. Ö. (2009) Kırsal mitten kentsel ritüele geçiş ve beden-mekân ilişkisinin 1990 sonrası Türk oyun yazarlığı’na yansıması. Tiyatro Araştırmaları Dergisi. (27): 137-160.
  7. Dierl, A. J. (1991) Anadolu Aleviliği, çev. F. Yiğit. 1. bs. İstanbul: Ant.
  8. Eliade, M. (1991) Kutsal ve dindışı, çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: Gece.
  9. Eliade, M. (1994) Ebedi dönüş mitosu, çev. Ü. Altuğ. 1. bs. Ankara: İmge.
  10. Eliade, M. (2005) Dinler tarihi: inançlar ve ibadetlerin morfolojisi, çev. Mustafa Ünal. Konya: Serhat.
  11. Eröz, M. (1992) Eski Türk dini (göktanrı inancı) ve Alevilik-Bektaşilik, 3. bs. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
  12. Göka, Ş. (2001) İnsan ve mekãn, 1. bs. İstanbul: Pınar.
  13. Günşen, A. (2015) Gizli dil açısından Alevîlik–Bektaşîlik erkân ve deyimlerine bir bakış, Gizli Diller Sempozyumu. 13-14 Nisan 2015. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü.
  14. Güzel, A. (1999) Abdal Mûsâ Velâyetnâmesi, Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  15. Haslok, F. R. (2000) Bektaşîlik tetkikleri, çev. Râgıp Hulûsi. 2. bs. Ankara: Kurgan Edebiyat.
  16. Maslow, A. (1996) Dinler, değerler ve doruk deneyimler, çev. H. K. Sönmez. İstanbul: Kuraldışı.
  17. Köprülü, O. F. (1988) “Abdal Mûsâ”, İslâm ansiklopedisi, c. 1. Ankara: TDV.
  18. Mascetti, M. D. (2000) İçimizdeki tanrıça: kadınlığın mitolojisi, çev. B. Çorakçı. 1. bs. İstanbul: Doğan Kitap.
  19. Mevlana. (1990) Mesnevi, İstanbul: MEB.
  20. Nasuhbeyoğlu, T. (2009) Horasan erenlerinden anadolu aleviliğine genel bir bakış–1, İstanbul. Nauman, E; Georg J. (2013) 19. Yüzyılda Alman şarkiyatçıların Bektaşîlik serüveni: Bektaşîler, Tahtacılar, Kızılbaşlar, çev. İ. Yazgan. 1. bs. Ankara: La.
  21. Ocak, A. Y. (1983) Bektaşî Menâkıbnâmelerinde İslam öncesi inanç motifleri, İstanbul: Enderun
  22. Ocak, A. Y. (1992) Kültür tarihi kaynağı olarak menâkıbnâmeler (metodolojik bir yaklaşım), Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  23. Ocak, A. Y. (1993) Dağ: Eski Türkler’de Dağ Kültü, İslam ansiklopedisi, c. 8, Ankara: TDV. Ögel, B. (1995) Türk mitolojisi, c. 2, Ankara: Türk Tarih Kurumu.
  24. Schimmel, A. (1998) Sayıların gizemi, çev. M. Küpüşoğlu. 2. bs. İstanbul: Kabalcı.
  25. Taberi, E. C. (2007)Tarih-i Taberî, c.1. çev. M. F. Gürtunca. İstanbul: Sağlam.
  26. Tacou, C. (2000) Din ve fenomenoloji: Mircea Eliade’nin eserlerine toplu bir bakış, İstanbul: İz.
  27. Tanman, M. B. (1988) Abdal Mûsâ Tekkesi, İslâm ansiklopedisi, c. 1. Ankara: TDV.
  28. Tanyu, H. (1968) Türklerde taşla ilgili inançlar, Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi.
  29. Tekindağ, Ş. (1977) Teke-eli ve Tekeoğulları, Tarih Enstitüsü Dergisi, 1977-1978. s.7-8. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Araştırmaları Enstitüsü.
  30. Timisi, A. H. (2007) Anadolu kültürü ve semahlar, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Haliç Üniversitesi SBE.
  31. Uçar, R. (2006) Sosyolojik açıdan Alevîlik-Bektâşîlik: Abdal Mûsa Tekkesi üzerine bir araştırma, 1. bs. Ankara: Aziz Andaç.
  32. Uulu, T. S.; Nurbek, K. (2015) Manas, Bişkek: Turar.
  33. Ünal, M. (2008) Dinlerde kutsal zamanlar, İstanbul: IQ Kültür Sanat.
  34. Yaman, A. (1999) A’dan Z’ye Alevilik Nedir?, İstanbul: Ufuk.
  35. Yavuz, Ö. F, (2005) Kur’an’da kutsal mekân zaman ve eşya kavramlarının sembolik değeri. Milel ve Nihal, c:5, (1): 39-68.
  36. Yeşiltaş, K. (2010) Hallâc-ı Mansur gizli öğretisi, İstanbul: Sınır Ötesi.
  37. Yusuf, M. H. (2013) İbnü’l-Arabî zaman ve kozmoloji, İstanbul: Nefes.
  38. Zerdüşt. (2011) Avesta, çev. Eshat A. 3. bs. İstanbul: Kora.
  39. Elektronik Kaynaklar
  40. Kaptan, R. Bal, Süt ve Elma, Alevi Toplumu-Alevitische Gemeinde. Erişim Tarihi: 21.08.2017. http://www.alevitentum.de/html/384.html.
  41. Koçak, A. Efsaneden Gerçeğe: Küçükçekmece gölü efsanesi ve Garip Dede, Erişim Tarihi: 09.09.2017 http://www.academia.edu/20782833/efsaneden_gercege_garıp_ dede.
  42. Teslimtaşı. Alevi deyişleri- nefesler- hak âşıkları. Erişim Tarihi: 21.08.2017 http://www. deyisler-nefesler.com/p/teslim-tas.html.
  43. Çetindoğan, M. Ö. (2009) Kırsal mitten kentsel ritüele geçiş ve beden-mekân ilişkisinin 1990 sonrası Türk oyun yazarlığı’na yansıması. Tiyatro Araştırmaları Dergisi. (27): 137-160.