Dergiler / Folklor/Edebiyat / 2025 / Cilt: 31 Sayı: 124

Yaşar Kemal ve George Orwell’in Romanlarında Distopya

Dystopia in the Novels of Yaşar Kemal and George Orwell

Senem Üstün Kaya(BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6537-9769
Sayfa
1085–1102
Yayın Tarihi
2025-11-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Karşılaştırmalı analiz sonucunda, farklı kültürleri yansıtsalar da Orwell ve Kemal’in alegori tarzındaki eserlerinin mevcut düzeni eleştirerek ideal toplumu göstermek adına ortak motifler içerdikleri sonucuna varılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:20. yüzyıl kurgusunda “distopya” geleneği, ilerleyen teknoloji, makineleşme, dünya savaşları ve ekonomik krizler sonucu post modern dönemde okuyucu ile buluşmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Siyasi yozlaşmalar, baskıcı rejimlerin birey üzerindeki etkileri, teknolojik gelişimin totaliter rejimdeki yansımaları ve kollektif bilincin önemi gibi konuları içeren distopik eserlerde amaç okuyucuyu korkutucu senaryolarla sarsarak mevcut düzeni sorgulamalarını sağlamaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Karşılaştırmalı analiz sonucunda, farklı kültürleri yansıtsalar da Orwell ve Kemal’in alegori tarzındaki eserlerinin mevcut düzeni eleştirerek ideal toplumu göstermek adına ortak motifler içerdikleri sonucuna varılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:distopya · Bin Dokuz Yüz Seksen Dört · Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca

Özet

20. yüzyıl kurgusunda “distopya” geleneği, ilerleyen teknoloji, makineleşme, dünya savaşları ve ekonomik krizler sonucu post modern dönemde okuyucu ile buluşmuştur. İstenmeyen bir dünyada kurgulanmış olan distopik romanların amacı okuyucuları olası tehlikelere karşı uyarmak ve mevcut sistemdeki bozuklukları eleştirmektir. Siyasi yozlaşmalar, baskıcı rejimlerin birey üzerindeki etkileri, teknolojik gelişimin totaliter rejimdeki yansımaları ve kollektif bilincin önemi gibi konuları içeren distopik eserlerde amaç okuyucuyu korkutucu senaryolarla sarsarak mevcut düzeni sorgulamalarını sağlamaktır. Ancak çizilen karanlık tablonun ardında, çoğu distopik eserde, despot iktidara karşı çıkabilen devrimci bireyler de vardır ve onlar okuyucular için umuttur. Bu çalışmada, distopik geleneğin evrenselliğini kanıtlamak amacıyla farklı kültürlere ait distopik romanların toplumsal eleştirinin içeriği ve teması açısından karşılaştırmalı bir analizi yapılmıştır. Bu kapsamda, Batı edebiyatının en önemli distopyası olan George Orwell’in Bin Dokuz Yüz Seksen Dört ve Türk edebiyatındaki distopya örneği Yaşar Kemal’in Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca eserleri incelenmiştir. Karşılaştırmalı analiz sonucunda, farklı kültürleri yansıtsalar da Orwell ve Kemal’in alegori tarzındaki eserlerinin mevcut düzeni eleştirerek ideal toplumu göstermek adına ortak motifler içerdikleri sonucuna varılmıştır. Orwell ve Kemal yarattıkları distopyalarda halkı ezen, propaganda ve kitle iletişim araçları ile gözetleyen; bu şekilde bireylerin dillerini, tarihlerini, değerlerini ve benliklerini yok eden, insanları birbirine düşman ederek asimile eden karakterleri eleştirirler.

Abstract

By the 20th century, as a result of the advancement of technology, mechanization, world wars and economic crises, the “dystopia” tradition met with the reader in literature in the post-modern period. The purpose of dystopian novels, set in an undesirable world, is to warn readers against possible dangers and to criticize the disorders in the current system. The aim of dystopian works, which include topics such as political corruption, the effects of oppressive regimes on the individual, the reflections of technological development in the totalitarian regime, and the importance of collective consciousness, is to shake the reader with frightening scenarios and make them question the current order. However, behind the dark picture painted, in most dystopian works, there are revolutionary individuals who can oppose the despotic government, and they are hope for the readers. In this study, a comparative analysis of dystopian novels from different cultures was made in terms of the content and theme of social criticism in order to prove the universality of the dystopian tradition. Within this context, George Orwell’s Nineteen Eighty-Four, the most important dystopia of the Western literature, and Yaşar Kemal’s Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca, an example of dystopia in Turkish literature, were examined. As a result of the comparative analysis, it was concluded that although Orwell and Kemal’s works reflect different cultures, they contain common motifs in order to criticize the current order and portray the ideal society. Orwell and Kemal criticize the characters in their dystopias who oppress the people, monitor them through propaganda and mass media, thereby erasing individuals’ languages, histories, values, and identities, and assimilating people by turning them against each other.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kaya, S. Ü. (2025). Yaşar Kemal ve George Orwell’in Romanlarında Distopya. Folklor/Edebiyat, Cilt: 31 Sayı: 124, 1085–1102. https://doi.org/10.22559/folklor.3865

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (31)

  1. Ağkaya, O. (2016). Ütopya ve distopya: Siyasetin edebiyat üzerindeki etkisi. MCBÜ (Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi), 14(4), 23-48.
  2. Akatlı, F. (1995). Ütopyanın çevresinde. Varlık, 1051, 22-23.
  3. Akkoyun, T. (2016). Ütopya/distopya. Kurgu Kültür Merkezi.
  4. Bezel, N. (1984). Yeryüzü cennetleri. Say.
  5. Bloom, H. (2007). Bloom’s modern critical views: George Orwell. Chelsea House Publishers.
  6. Bounds, P. (2009). Orwell and Marxism: The political and cultural thinking of George Orwell. I. B. Tauris & Co Ltd.
  7. Cengiz, S. (2015). Bilge Karasu’dan distopik bir modernizm eleştirisi: Gece. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(37), 49-54.
  8. Cioran, E. M. (2017). Tarih ve ütopya. (H. Bayrı, Çev.) Metis.
  9. Claeys, G. (2017). Ütopya edebiyatı. İş Bankası.
  10. Çetin, H. (2002). Totalitarizm: İdeolojik kökenleri ve toplumsal inşa araçları. Cumhuriyet Üniversitesi SBD, 26, 15-43.
  11. Çiçek, M. (2018). Zaman/sız. G. Ülger (Ed.), Distopya hayal ile gerçek arasında içinde (s.31-48) Aya.
  12. Çiftlikçi, R. (1993). Yaşar Kemal yazar-eser-üslup [Yayımlanmamış doktora tezi] İnönü Üniversitesi.
  13. Çoban, B. (2016). Gözün iktidarı üzerine. B. Çoban ve Z. Özarslan (Eds.) Panoptikon: Gözün iktidarı içinde. Su.
  14. Düzgün, V. (2011). Aldous Huxley’in ütopya dünyası: Cesur Yeni Dünya ve Ada [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  15. Friedrich, C. J. ve Zbigniew K. B. (1965). Totalitarian dictatorship and autocracy. Harvard University.
  16. Gök, F. (1999). 75 yılda insan yetiştirme eğitim ve devlet. 75 Yılda Eğitim Dergisi, 1-8.
  17. Kemal, Y. (1983). Filler sultanı ile kırmızı sakallı topal karınca. Toros Yayınları.
  18. Kumar, K. (2005). Ütopyacılık (A. Somel, Çev.) İmge.
  19. Kumar, K. (2006). Modern zamanlarda ütopya ve karşı ütopya (A. Galip, Çev.) Kaledon Yayıncılık.
  20. Küçükcoşkun, Y. (2006). 1980-2005 dönemi Türk Edebiyatı’nda ütopik romanlar ve ütopyanın kurgusu [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal B i l i m l e r Enstitüsü.
  21. Nowotny, H. (1984). Science and utopia: On the social ordering of the future. Nineteen-Eighty Four: Science between utopia and dystopia (Sociology of the Sciences: A Yearbook: Vol III). Reidel.
  22. Orwell, G. (2019). 1984. (C. Üster, Çev.) Can.
  23. Tekşan, M. (2021). Roman teknikleri. Paradigma Akademi.
  24. Tekşan, M. ve Demir, İ. (2023). Distopik ilk Türk romanı: Yaşar Kemal’in Filler Sultanı ile Kırmızı Sakallı Topal Karınca. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 12(4), 1644-1659.
  25. Theis, M.E. (2009). Mothers and masters contemporary utopian and dystopian literature. Peter Lang.
  26. Turner, J. A. (2004). Resistance and discipline: a Foucauldion reading of George Orwell’s 1984. Social and Cultural Geography, 5(1), 129-149.
  27. Türkeş, A. Ö. (2005). Önce hayaller ölür. Milliyet Sanat, 550, 86-87.
  28. Urgan, M. (1984). Edebiyatta ütopya kavramı ve Thomas More. Adam.
  29. Ülger, G. (2018). Distopya hayal ile gerçek arasında. Aya.
  30. Wadhams, S. (1984). Remembering Orwell. Penguin.
  31. Ziyalan, M. (1993). Ütopya ötesi: Hipertekst, Varlık, 1028.