Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightMağara, mağara-kâgir ve kâgir konutlar ile mescitlerde cas malzeme ile yapılan bezemeler tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Anadolu mimarlık tarihi açısından zengin örnekler barındıran bir coğrafyadır. Farklı medeniyetlere ait anıtsal yapılara rastlanıldığı gibi yörelere özgü inşa kültürleri de görülmektedir. Bölgesel mimarlık faaliyetlerinde uygulanan inşa yöntemleri ve kullanılan malzemeler uzun yıllar süreklilik içerisinde devam etmiş ve fazla değişikliğe uğramamıştır. Bu olguya en iyi örneklerden biri tarihi Hasankeyf kentidir. Dicle nehri kenarındaki Hasankeyf, Eski Çağlardan itibaren yerleşimin olduğu bir mevkiidir ve Orta Çağ Türk-İslam mimarisi için de önemli bir merkezdir. Hasankeyf, “Aşağı Şehir” (Dış Kale) ve “Yukarı Şehir” (İç Kale) olarak iki bölgeye ayrılmaktadır. Hasankeyf İç Kalesi’ndeki geç dönem Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemi yapı uygulamalarında kullanılan mahallî bir inşa ve süsleme malzemesi dikkat çekmektedir. Bölgeye has jips yani alçıtaşının öğütülmesiyle elde edilen harca “cas” adı verilmektedir. Hasankeyf Şehri’ndeki meskenlerin ve dini mimarinin inşaasında kullanılan moloz taş ve cas harcı ana malzeme olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu yapılarda bağlayıcı harç olarak uygulanan cas, aynı zamanda sıva ve süsleme öğesi olarak da kullanılmıştır. Mağara, mağara-kâgir ve kâgir konutlar ile mescitlerde cas malzeme ile yapılan bezemeler tespit edilmiştir. Bu cas süslemeler farklı yapım teknikleriyle oluşturulmuştur ve bazı örneklerde siyah boya kullanılmıştır. Mekanların cephe, giriş açıklığı, duvar, pencere, niş, ocak, mihrap ve örtü unsurlarında cas süslemeye rastlanılmaktadır. Bezemelerde geometrik biçimler, bitkisel süslemeler ve sembolik öğeler bulunmaktadır. Bazı motiflerin kadim bir uygulama olduğu ve yerel mimaride tekrarlandığı anlaşılmaktadır. Hasankeyf Orta Çağ mimarisinde görülen alçı ve taş süslemeli kompozisyonlar geç dönem Osmanlı yapılarında cas malzeme kullanılarak yinelenmiştir. Hasankeyf’e yakın olan Siirt ve Diyarbakır’da da cas süsleme uygulamalarına rastlanılmaktadır. Bu bölgelerdeki cas bezemelerle Hasankeyf İç Kalesi’ndeki örnekler benzerlik göstermektedir. Hasankeyf İç Kalesi’nde yerel yöntemlerle yapılan cas malzemeli süslemelerin belgelenmesi ve değerlendirilmesi sonraki koruma çalışmalarında faydalı olacaktır.
Abstract
An analysis of monumental architecture in Anatolia reveals the presence of edifices belonging to diverse civilisations and construction cultures, each unique to their respective regions. The construction methods and materials utilised in regional architecture have the capacity to endure for extended periods of time. Hasankeyf, located on the banks of the Tigris River, has been inhabited since ancient times and is regarded as a significant centre for medieval Turkish-Islamic architecture. The city of Hasankeyf is divided into two distinct areas: the "lower city" (outer bailey) and the "upper city" (citadel). The architectural features of the Late Ottoman and Early Republican Period buildings in Hasankeyf Castle are distinguished by the utilisation of local construction and ornamentation materials. The mortar obtained by grinding gypsum, that is, gypsum stone specific to the region, is referred to as "cas" mortar. The construction of buildings in Hasankeyf Citadel primarily utilised rubble stone and cas mortar as primary building materials. The cas mortar employed in these structures functioned as a binding agent, a component of plaster, and an element of ornamentation. Evidence of decorative elements composed of cas material has been unearthed in residential dwellings and places of worship. The decorations were created through a variety of techniques. The decorative elements of the facade, entrance opening, wall, window, niche, hearth, mihrab and cover are all found to be adorned with calligraphy. The ornaments incorporate geometric, floral and symbolic elements. It is evident that the decorative plaster and stone elements found in medieval architecture in Hasankeyf were replicated in late Ottoman buildings. The presence of cast ornamentation has also been observed in the cities of Siirt and Diyarbakır. The decorative elements in these areas bear a resemblance to those observed in Hasankeyf Citadel. The documentation of the cas material, a local practice, will prove useful for future conservation studies.