KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Türk Coğrafya Dergisi / 2026 / Sayı: 64

Porsuk Çayı Havzasında akarsu akımlarında gözlenen uzun dönemli eğilimler

Observed long-term trends in river flows of Porsuk Creek Basin

İlyas Tekkanat
Faize Sarış
Sayfa
69–83
Yayın Tarihi
2015-06-09
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Anahtar Kelimeler: Hidroklimatoloji, veri tamamlama, trend analizi, Porsuk Çayı Havzası.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, Porsuk Çayı Havzası’nda yer alan akım gözlem istasyonlarının uzun dönem aylık minimum, maksimum ve ortalama akım verileri kullanılarak havzadaki akımların yıllar arası değişimi ortaya kondu.
📊
Temel Bulgular & Veri:Hidroklimatolojik verilerin analizi için (1) eksik verilerin tamamlanması, (2) veri kontrolü (3) trend ve (4) korelasyon analizleri olmak üzere 4 grupta ele alınan istatistik metodlar uygulandı.
💡
Sonuç & Katkı:Anahtar Kelimeler: Hidroklimatoloji, veri tamamlama, trend analizi, Porsuk Çayı Havzası.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2011 Verileri
⚙️Değişkenler:Hydroclimatology · data completion · trend analysis

Özet

Bu çalışmada, Porsuk Çayı Havzası’nda yer alan akım gözlem istasyonlarının uzun dönem aylık minimum, maksimum ve ortalama akım verileri kullanılarak havzadaki akımların yıllar arası değişimi ortaya kondu. Hidroklimatolojik verilerin analizi için (1) eksik verilerin tamamlanması, (2) veri kontrolü (3) trend ve (4) korelasyon analizleri olmak üzere 4 grupta ele alınan istatistik metodlar uygulandı. Bu çoklu yöntem kullanımıyla hem yöntemlerin karşılaştırılarak sonuçların güvenilirliğinin artırılması hem de zaman serilerindeki çeşitli değişkenlik bileşenlerinin (inhomojenlik, ısrar, periyodiklik, trend) ortaya konulması amaçlandı. 1970-2011 dönemini kapsayan 42 yıllık aylık verilere uygulanan analizler sonucunda, Porsuk Çayı Havzası’nda gerek ortalama gerekse maksimum ve minimum akımlarda ciddi azalma eğilimleri tespit edildi. 5 istasyona ait toplam 60 aya uygulanan analizler sonucunda ortalama akımlarının %56.7’si, minimum akımların %48.3’ü ve maksimum akımların %65’inde, 0.05 anlamlılık düzeyinde azalma eğilimleri belirlendi. Mann Kendall sıra korelasyon test grafik sonuçlarına göre; zaman serilerinde belirlenen negatif trendin başlangıç yılı, 1980’li yıllarda yoğunlaşmaktadır. Anahtar Kelimeler: Hidroklimatoloji, veri tamamlama, trend analizi, Porsuk Çayı Havzası.

Abstract

In this study, interannual change in riverflows of Porsuk Creek Basin was revealed by using long-term minimum, maximum and mean riverflow data of stations located within the basin. Statistical methods were applied to hydroclimatological data which are grouped as (1) data completion , (2) data control, (3) trend analysis and (4) correlation analyses. By adopting this multiple-method use, it is aimed to increase reiability of results and also reveal several varability components (inhomogeneity, persistence, periodicity, trend) in the time series. Significant decreasing trends were detected in riverflow data (both in mean, minimum and maximum series) for the 42 years period between 1970 and 2011. These significant decreasing trends were observed at 56.7% of mean riverflows, 48.3% of minimum riverflow and 65% of maximum riverflows at 0.05 significance level. According to results of test graphs of Mann-Kendall Rank Correlation, the starting point for detected negative trend in the time series is concentrated at 1980s. Keywords: Hydroclimatology, data completion, trend analysis, Porsuk Creek Basin.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tekkanat, İ., Sarış, F. (2015). Porsuk Çayı Havzasında akarsu akımlarında gözlenen uzun dönemli eğilimler. Türk Coğrafya Dergisi, Sayı: 64, 69–83. https://doi.org/10.17211/tcd.44842

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (51)

  1. Bayazıt, M. (1996). İnşaat Mühendisliğinde Olasılık Yöntemleri. İTÜ İnşaat Fakültesi Matbaası. İstanbul, s.245.
  2. Bayazıt, M. Cığızoğlu, H. K.ve Önöz, B. (2002). “Türkiye Akarsularında Trend Analizi”, Türkiye Mühendislik Haberleri, Sayı 420‐421‐422/4‐5‐6.
  3. Büyükerşen, Y. ve Efelerli, S. (2008). “Havza Su Yönetimi Porsuk Havzası ve Eskişehir”, TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi, İMO Kongre Merkezi, 20‐22 Mart, Ankara.
  4. Büyükyıldız, M. (2004). Sakarya Havzası Yağışlarının Trend Analizi ve Stokastik Modellemesi. DoktoraTezi. Selçuk Üniversitesi, Mühendisliği Anabilim Dalı, Konya, s.137‐138. Enstitüsü, İnşaat
  5. Cığızoğlu, H.K., Bayazıt, M., Önöz, B., Yıldız, M. ve Malkoç, Y. (2004).“Türkiye Nehirleri Taşkın, Ortalama ve Düşük Akımlardaki Trendler”, IV Ulusal Hidroloji Kongresi, 21‐ 25 Haziran, İstanbul.
  6. Cillov, H. (1976). İstatistik Tekniği ve Uygulaması. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Yayını, No 365, İstanbul, s.303‐305.
  7. Dixon, H., Lawler, D.M. and Shamseldin, A. Y. (2006). “Streamflow trends in western Britain”, Geophysical Research Letters, 33, 10.1029/2006Gl027325.
  8. Douglas, E.M., Vogel, R.M. & Kroll, C.N. (2000).“Trends in foods and low fows in the United States: impact of spatial correlation”, Journal of Hydrology, 240, 90‐105.
  9. DSİ, (1965). Feasibility Report for Lower Sakarya Project. DSİ Matbaası, Ankara, 1965.
  10. Essenwager, O.M. (2001). General Climatology (World Survey of Climatology). Vol. 1C, Huntsville‐ABD.
  11. Fleig, A.K., Tallaksen, L.M., Hisdal, H. & Demuth, S. (2006).“A global evaluation of streamflow drought characteristics”, Hydrology and Earth System Sciences, 10, 535–552.
  12. Fujihara, Y., Tanaka, L., Watanabe, T., Nagano, T. and Kpjiri, T. (2008). “Assessing the impacts of climate change on the water resources of the Seyhan River Basin in Turkey: Use of dynamically downscaled data for hydrologic simulations”, Journal of Hydrology, 353, 33–48.
  13. Hannaford, J. and Marsh, T.J. (2008). “High‐flow and flood trends in a network of undisturbed catchments in the UK”, International Journal of Climatology, 28(10): 1325‐1338.
  14. Hannaford, J. and Buys G. (2012). “Trends in seasonal river flow regimes in the UK”, Journal of Hydrology, 475, 158–174.
  15. Hodgkins G.A., Dudley, R.W. & Huntington, T.G. (2005). “Summer low flows in New England during the 20th century”, Journal of the American Water Resources Association, 41(2), 403‐412.
  16. Işık, S., Şaşal, M. ve Doğan, E. (2006). “Sakarya Nehrinde Barajların Mansap Etkisinin Araştırılması”, Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt: 2, No: 3, 401‐408.
  17. Iyigün, C., Türkeş, M., Batmaz, İ., Yozgatlıgil, C., Gazi, V.P., Koç, E.K. and Öztürk, M.Z. (2013). “Clustering current climate regions of Turkey by using a multivariate statistical Climatology, 114: 95–106. Theoretical and Applied
  18. Jin F (2011). Climate changes in future atmospheric moisture fields over the Middle‐East based on regional climate modeling. PhD Thesis. Dept. Geophysics and Planetary Sciences, Tel Aviv University, Israel.
  19. Jin, F., Kitoh, A. and Alpert, P. (2010). “Watercycle changes over the Mediterranean: a comparison study of a super‐high‐resolution global model with CMIP3”, Phil. Trans. DOİ:10.1098/rsta.2010.0204. A., 368, 5137‐5149,
  20. Lorenzo‐Lacruz, J., Vicente‐Serrano S.M., López‐Moreno, J.I., Morán‐Tejeda, E. & Zabalza, J. (2012).“Recent trends in Iberian streamflows (1945–2005)”, Journal of Hydrology: 414–415, 463–475.
  21. Kahya, E. and Kalaycı, S. (2002). “Trend Analysis of Streamflow in Turkey”, Journal of Hydrology, 289, 128‐ 144.
  22. Kahya, E. and Kalaycı, S. (2004). “Non‐parametrictests Trend Analysis of Streamflow in Turkey”, Journal of Hydrology, 209, 128‐144.
  23. Kalaycı, S. (2003). Türkiye’deki Nehir Debisi Değerlerinin Değişkenlik Analizi. Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, Konya.
  24. Kalaycı, S. and Kahya, E. (2006). “Assessment of streamflow variability modes in Turkey: 1964‐ 1994”,Journal of Hydrology, 324, 163‐177.
  25. Kingston D.G., Daniel G., Hannah D.M., Lawler D.M. & McGregor G.R. (2011). “Regional classification, variability, and trends of northern North Atlantic riverflow”, Hydrological Processes, 25, 1021‐1033.
  26. Kitoh, A., Yatagai, A. and Alpert, P. (2008). “First super‐ high‐resolution model projection that the ancient “Fertile Crescent” will disappear in this century”, Hydrolological Research Letters, Vol. 2, p.1–4.
  27. Mendeş, M. (2012). Uygulamalı Bilimler İçin İstatistik ve Araştırma Yöntemleri. Kriter Yayınevi, 2. Baskı, İstanbul, s.177; 267.
  28. Mudelsee, M., Börngen, M., Tetzlaff, G. & Grünewald, U. (2003). “No upward trend in the occurrence of extreme floods in central Europe”, Nature, 425, 166– 169.
  29. Özdemir, A. and Leloğlu U.M. (2015). Climate change impact assessment on river basin: Sarisu‐Eylikler river, Turkey in “Sustainable Watershed Management (SuWaMa) 2014 Conference Proceedings”, Eds: I. Ethem Gönenç, John P. Wolflin and Rosemarie C. Russo, p.102.
  30. Özel, N., Kalaycı, S., Sevimli, F.M. ve Büyükyıldız, M. (2004). “Sakarya Nehri Havzası Aylık Akım Verilerinin Parametrik Olmayan Yöntemlerle Trend Analizi”, Selçuk Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, Sayı 19.
  31. Özfidaner, M. (2007). Türkiye Yağış Verilerinin Trend Analizi ve Nehir Akımları Üzerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü,,Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı, Adana.
  32. Robson, A.J., Jones, T.K., Reed, D.W. & Bayliss, A.C. (1998). “A study of national trend and variation in UK Floods”, International Journal of Climatology, 18, 165‐182.
  33. Saltabaş, L., Işık, S., Şaşal, M. ve Doğan, E. (2003). “Aşağı Sakarya Nehrinde Akım Değişimlerinin İncelenmesi”, Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Cilt:7, Sayı:2.
  34. Sariş, F., Hannah, D.M. and Eastwood, W.J. (2010) “Spatial variability of precipitation regimes over Turkey”, Hydrological Sciences Journal, 55, 234‐249.
  35. Sarış, F. (2012a). “Kuzeydoğu Türkiye’de (Doğu Karadeniz ve Çoruh havzaları) sıcaklık, yağış ve akım serilerinin rejim ve trend analizi” I. Ulusal Coğrafya Sempozyumu Bildiriler Üniversitesi‐Erzurum. Mayıs 2012. Atatürk
  36. Sarış, F. (2012b). "Türkiye’nin kuzeydoğusunda yağış ve akım ekstremlerinin değişimi ve dağılış özelliklerinin jeomorfolojik süreçlerle değerlendirilmesi" 3. Ulusal Jeomorfoloji Üniversitesi, Coğrafya Bölümü, Hatay. Mustafa Kemal
  37. Sen, P.K. (1968). “Estimates of the Regression Coefficient Based on Kendall’s Tao”, Journal of the American Statistical Association, Vol. 63, No. 324, p.1379‐1389.
  38. Sneyers, R. (1990). On Statistical Analysis of Series of Observations. Meteorological Organization, Geneva. Technical Note, World
  39. Stahl, K., Hisdal., H, Hannaford., J., Tallaksen, L.M., Van Lanen, H.A.J., Sauquet, E., Demuth, S., Fendekova, M. and Jordar, J. (2010). “Streamflow trends in Europe: evidence from a dataset of near‐natural catchments”, Hydrology and Earth System Sciences, 14, 2367‐2382.
  40. Svensson, C., Kundzewicz, Z.W., Maurer, T. (2005). “Trend detection in river flow series: 2. Flood and low‐flow index series”, Hydrological Sciences Journal, 50(5), 811‐824.
  41. Şen, Z. (2002). Hidrolojide Veri İşlem, Yorumlama ve Tasarım (Seminer Notları). Su Vakfı Yayınları, s.86‐87.
  42. Türkeş, M. (1996). “Spatial and temporal analysis of annual rainfall variations in Turkey”, International Journal of Climatology, 16, 1057‐1076.
  43. Türkeş, M., Sümer, U.M. and Demir, İ. (2002). “Re‐ evaluation of trends and changes in mean, maximum and minimum temperatures of Turkey for the period 1929‐1999”, International Journal of Climatology, 22, 947‐977.
  44. Türkeş, M., Koç, T. ve Sarış, F. (2007). “Yağış Toplamı ve Yoğunluğu Dizilerindeki Değişikliklerin ve Eğilimlerin Zamansal ve Alansal Çözümlenmesi”, Coğrafi Bilimler Dergisi, 5(1), s.60.
  45. Türkeş, M. (2008). Klimatolojik ve Hidrolojik Verilerin Türdeşlik Analizi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen‐Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Coğ 525 Yüksek Çanakkale. Notları (yayımlanmamış),
  46. Türkeş, M., Koç, T. ve Sarış, F. (2009). “Spatiotemporal variability of precipitation total series over Turkey”, International Journal Climatology, Vol. 29, Issue 8, p.1056‐1074.
  47. Türkeş, M. (2012). Klimatolojik ve Hidrolojik Verilerin İklimsel Değişkenlik Analizi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen‐Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü, Coğ 5014 Yüksek Lisans Ders Notları (yayımlanmamış), Çanakkale.
  48. WMO. (1966). Climatic Change, World Meteorological Organization (WMO), Technical Note, No. 79, Geneva, p.79.
  49. Yu, Y.S., Zou, S. and Whittemore, D. (1993). “Non‐ Parametric Trend Analysis of Water Quality Data of Rivers in Kansas”, Journal of Hydrology, Vol.150, Issue 1, p.61‐80.
  50. Zaidman, M.D., Rees, H.G. & Young, A.R. (2001).“Spatio‐ temporal development of streamflow droughts in northwest Europe”, Hydrology and Earth System Sciences, 5(4), 733‐751.
  51. Özfidaner, M. (2007). Türkiye Yağış Verilerinin Trend Analizi ve Nehir Akımları Üzerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü,,Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı, Adana.