Dergiler / Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2013 / Cilt: 10 - Sayı: 1

Çağatayca Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi’nde Deyimler

Idioms in Chagatai Kitab-ı Mebde-i Nur Masnavi

Sayfa
59–86
Yayın Tarihi
2013-03-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca deyimin geçtiği beyitlerin numaraları sıralanmak suretiyle deyimin kullanım sıklığı da belirtilmiş olacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yüzyılın başlarına kadar Orta Asya Türklüğünün ortak yazı dili olan Çağataycanın söz varlığı henüz tam olarak ortaya konabilmiş değildir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çağatay Türkçesi ile yazılmış eserlerden gerçek anlamda faydalanılabilmesi ve bunların değerlendirilebilmesi için Çağatayca eserlerin söz varlığının ortaya konmasına ihtiyaç vardır.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca deyimin geçtiği beyitlerin numaraları sıralanmak suretiyle deyimin kullanım sıklığı da belirtilmiş olacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Deyim · Baba Rahim Meşreb · Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi

Özet

XX. Yüzyılın başlarına kadar Orta Asya Türklüğünün ortak yazı dili olan Çağataycanın söz varlığı henüz tam olarak ortaya konabilmiş değildir. Çağatay Türkçesi ile yazılmış eserlerden gerçek anlamda faydalanılabilmesi ve bunların değerlendirilebilmesi için Çağatayca eserlerin söz varlığının ortaya konmasına ihtiyaç vardır. Bu makalede Son Dönem Çağatay Edebiyatı içerisinde değerlendirdiğimiz Baba Rahim Meşreb (1640-1711)’in Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi’nde geçen deyimler tespit edilecektir. Makalede önce deyimler hakkında genel bilgiler verilecek sonra eserde geçen deyimlerin dikkat çeken bazı hususiyetleri ve sözdizimsel özellikleri belirtilecektir. Deyimlerde kullanılan kelimelerin kökeni bakımından sınıflandırılması yapılacaktır. Makalenin ekinde, deyimler alfabetik sıraya göre sıralanacak ve deyimlerin anlamları tespit edilmeye çalışılacaktır. Ayrıca deyimin geçtiği beyitlerin numaraları sıralanmak suretiyle deyimin kullanım sıklığı da belirtilmiş olacaktır.

Abstract

Chagatai vocabulary which is a common written language of the Turks of Central Asia is not yet fully brought out until the beginning of the 20th century. There is a need to bring out Chagatai works’ vocabulary in order to really take advantage of works written in Chagatai and for their evoluation. The idioms used in the Kitab-ı Mebde-i Nur Masnavi of Baba Rahim Mashrab (1640-1711), who we consider in the last period Chagatai Literature, will be determined in this article. First, the general information about the idioms will be given and then syntactic features and some conspicious characteristics of idioms used in the work will be specified in this article. The classification in the terms of the origin of the words used in idioms will be done. Idioms will be arreyed in the alphebetical order and the meanings of the idioms will be tried to determine in the attached to the article. Also, the frequency of the using of the idiom will be specified with arraying the numbers of couplets that used idioms.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

GEDİK, S. (2013). Çağatayca Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi’nde Deyimler. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 10 - Sayı: 1, 59–86. https://ajindex.com/articles/111595

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. Akkök, Elif Arıca (2007), “Deyimlerin Anlambilimsel ve Bilişsel Özelliklerine Göre Tahmin Edilebilirliği: Yabancı Dilde Bir Uygulama” Dil Dergisi 138, s: 18-33.
  2. Ankara.
  3. Aksan, Doğan (1995),
  4. Her Yönüyle Dil, TDK Yayınları,
  5. Ankara.
  6. Aksan, Doğan (2001),
  7. Türkiye Türkçesinin Dünü, Bugünü, Yarını, Bilgi Yayınevi,
  8. Ankara.
  9. Abdullah, Hacı İsmetullah (Haz.) (1994), Babarahim MeşrebMebde-i Nûr, Özbekistan Respublikası Fenler Akademiyası Fen Neşriyatı. Taşkent/Özbekistan. Elçin, Şükrü (1986),
  10. Halk Edebiyatına Giriş, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları,
  11. Ankara.
  12. Ergin, Muharrem (1985),
  13. Türk Dil Bilgisi, Boğaziçi Yayınları,
  14. İstanbul.
  15. Fidancı, Mahmut (1994), “ġah Meşreb Menakıb-namesi”, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
  16. Gedik, Sadi (2010), Baba Rahim Meşreb’in Kitab-ı Mebde-i Nur Mesnevisi (İnceleme-Metin-Gramer-Dizin), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
  17. Gencan, Tahir Nejat (1983),
  18. Dilbilgisi, Kanaat Yayınları,
  19. İstanbul.
  20. Johanson, Lars (2007), (Çev. Nurettin Demir) Türkçe Dil İlişkilerinde Yapısal Etkenler, TDK Yayınları,
  21. Ankara.
  22. Korkmaz, Zeynep (2007), Türkiye Türkçesi Grameri ġekil Bilgisi, TDK Yayınları,
  23. Ankara.
  24. Palmer, F. R. (Çev. Ramazan Ertürk) (2001),
  25. Semantik, Yeni Bir Anlambilim Projesi, Kitabiyat Yayınları,
  26. Ankara.
  27. Sinan, Ahmet Turan (2008), “Deyim Kavramı Üzerine Notlar -1” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Cilt: 18, Sayı:2 Sayfa: 91-98 Elazığ. TAD1 Türk Atasözleri ve Deyimleri 1 (1992), Haz: Milli Kütüphane Genel Müdürlüğü, MEB Yayınları,
  28. Ankara.
  29. Toklun, Selahattin (2001), “Meşreb (1640-1711)”, Türk Kültürü Dergisi, Sayı: 454, s. 110-115. EK KİTAB-I MEBDE-İ NUR’DA GEÇEN DEYİMLERİN SÖZLÜĞÜ A Àb-ı dìde tök-: göz yaşı dökmek, ağlamak (35/21) Àb u reng bir-: (?) 8/20, 119/98. Àb-rūy tap-: yüz suyu bulmak, iyilik bulmak, iyilikle karşılaşmak 1/13, 133/11 Àb-rÿy tile-: yüz suyu dilemek, yardım istemek, 12/27 Àb-rū tök-: yüz suyu dökmek, çalışmak çabalamak 1/13, 179/6 èadem şehrige kir-: yokluk dünyasına girmek, doğmak, dünyaya gelmek, 234/11 ÀftÀb tutul-: güneş tutulmak, 3/17 Àh ur-: üzülmek, feryat etmek, 8/25, (25 defa) èahdıÆnı boz-: ahdini bozmak, sözünde durmamak, sözünden vaz geçmek, 226/10. Àh-ı serd ur-: feryat etmek, şiddetli üzülmek, 12/23 aşlı saşat: aklı yerinde olmayan, dengesiz, 141/41 aşlı yet’alma-: aklı yeterli olmamak, anlama gücü zayıf olmak, 27/37, 113/17 èÀlemàa şÿr sal-: karışıklık çıkarmak, fitne çıkarmak, düzen bozmak, 36/9 a