KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Psikoloji Çalışmaları / 2026 / Cilt: 42 Sayı: 2

Gelişimsel Niş Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi

Adapting the Evolved Developmental Niche History to Turkish and Investigating Its Psychometric Properties

Esin Şener(ANADOLU ÜNİVERSİTESİ, SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU)0000-0001-6740-8033
Gülpembe Yüceol(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)0000-0003-0719-4242
Berna Aytaç(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)0000-0002-3565-3269
Ayşe Vildan Acar Bayraktar(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)0000-0001-5769-8524
Zeynep Çakmak(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)0000-0003-0457-6835
Suzan Çen Yağız(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)0000-0002-5882-3654
Sayfa
397–426
Yayın Tarihi
2022-09-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, ölçeğin Türkçe formunun 19 madde ve dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yaşam boyu gelişim sürecini birey-bağlam etkileşimine odaklanarak incelemeyi amaçlayan güncel psikolojik çalışmalar için gelişimsel niş kavramı ve bu kavramın farklı psikolojik değişkenlerle ilişkisini değerlendirmek önemlidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu doğrultuda mevcut araştırmanın amacı, Narvaez ve arkadaşları (2016b) tarafından geliştirilen, bireyin 18 yaşına kadar içinde yaşadığı aile bağlamını değerlendiren Gelişimsel Niş Ölçeği’ni (GNÖ) Türkçeye uyarlamak ve psikometrik özelliklerini incelemektir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, ölçeğin Türkçe formunun 19 madde ve dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:314 katılımcı
⚙️Değişkenler:Gelişimsel Niş Ölçeği · Aile · Bağlam

Özet

Yaşam boyu gelişim sürecini birey-bağlam etkileşimine odaklanarak incelemeyi amaçlayan güncel psikolojik çalışmalar için gelişimsel niş kavramı ve bu kavramın farklı psikolojik değişkenlerle ilişkisini değerlendirmek önemlidir. Ulusal alanyazında aile ortamını ve ilişkilerini değerlendirmek için kullanılan ölçüm araçları incelendiğinde, bireyin içinde yaşadığı aile bağlamının özelliklerini ve gelişimsel niş yapısını değerlendiren bir ölçüm aracına ihtiyaç olduğu görülmüştür. Bu doğrultuda mevcut araştırmanın amacı, Narvaez ve arkadaşları (2016b) tarafından geliştirilen, bireyin 18 yaşına kadar içinde yaşadığı aile bağlamını değerlendiren Gelişimsel Niş Ölçeği’ni (GNÖ) Türkçeye uyarlamak ve psikometrik özelliklerini incelemektir. Ölçeğin Türkçeye uyarlaması iki farklı çalışma temelinde yürütülmüştür. Açımlayıcı faktör analizi ve geçerlik analizlerinin yürütüldüğü ilk çalışmada örneklem, 224’ü kadın (%71.3), 90’ı erkek (%28.7) 314 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcıların yaş ortalaması 20.63’tir (SS = 1.99). Doğrulayıcı faktör analizleri ise ikinci çalışma kapsamında yürütülmüştür. İkinci çalışmanın örneklemi, 271’i kadın (%82.9), 56’sı erkek (%17.1) 327 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcıların yaş ortalaması 20.86’dır (SS = 2.65). Ölçek orijinalinde 20 maddeden oluşmaktadır ve tek faktörlü bir yapıya sahiptir. Bulgular, ölçeğin Türkçe formunun 19 madde ve dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, GNÖ’nün yapı geçerliğini sınamak için, Aile İklimi Ölçeği, Ebeveyn-Çocuk İlişkisi ve Aile Çevresi Kaos Ölçeği kullanılarak farklı yapılarla ilişkileri incelenmiştir. GNÖ ile bu yapılar arasındaki korelasyonların ağırlıklı olarak orta düzeyde olması ölçeğin yapı geçerliğine yönelik kanıt sağlamaktadır. Bunun yanı sıra, GNÖ’nün iç tutarlık katsayıları tüm ölçek için .90, faktörler için .67 ile .83 arasında değişmektedir. Sonuç olarak, mevcut çalışmanın bulguları bu ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu yönünde kanıtlar sunmuştur. Bu doğrultuda mevcut araştırmanın gelişimsel niş kavramının çalışılabilmesi için işlevsel bir ölçme aracının uyarlanmasıyla ulusal alanyazına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.

Abstract

Having studies that emphasize the mutual relations between individuals and contexts in lifespan development evaluate the concept of developmental niche and its associations with different constructs is important. The scales that evaluate the family environment in the Turkish literature were examined, and a need has been observed for a scale that assesses the characteristics of the family context and developmental niche. For this aim, this study intends to adapt and evaluate the psychometric properties of the Evolved Developmental Niche History (EDNH), a measure developed by Narvaez et al. (2016b). The study has been conducted in two parts to assess the EDNH’s psychometric properties. The first part of the study conducts exploratory factor analyses (EFA) and validity analyses. The sample includes a total of 314 university students, 224 (71.3%) of whom are female and 90 (28.7%) who are male. The participants’ mean age is 20.63 years (SD = 1.99). The second part of the study conducts a confirmatory factor analysis (CFA) over a sample consisting of 327 participants, of whom 271 (82.9%) are female and 56 (17.1%) are male. The participants’ mean age is 20.86 years (SD = 2.65). The scale originally consisted of 20 items with one factor. The findings reveal the scale to have 19 items and four factors in the Turkish sample. The relationships the EDNH has with the Family Climate Scale (Gönül et al., 2018); the Parent-Child Relationship Scale (Aytaç et al., 2018); and the Confusion, Hubbub, and Order Scale (Methany et al., 1982) were examined to test the construct validity. The correlations between these scales and the EDNH were mainly moderate. These results support the construct validity. In addition, Cronbach’s alpha for the overall EDNH is .90 and ranges from .67 to .83 for each of the factors. As a result, the findings from the present study provide evidence that this scale is a valid and reliable measurement tool. The adaptation of this scale is thought to be able to contribute to the Turkish literature for studying the concept of developmental niche.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şener, E., Yüceol, G., Aytaç, B., Bayraktar, A. V. A., Çakmak, Z., Yağız, S. Ç. (2022). Gelişimsel Niş Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Psikometrik Özelliklerinin İncelenmesi. Psikoloji Çalışmaları, Cilt: 42 Sayı: 2, 397–426. https://doi.org/10.26650/SP2021-847567

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. Aquilino, W. S. ve Supple, A. J. (2001). Long-term effects of parenting practices during adolescence on well-being: Outcomes in young adulthood. Journal of Family Issues, 22(3), 289-308. https://doi. org/10.1177/019251301022003002 google scholar
  2. Auersperg, F., Vlasak, T., Ponocny, I. ve Barth, A. (2019). Long-term effects of parental divorce on mental health - A meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 119, 107-115. https://doi. org/10.1016/j.jpsychires.2019.09.011 google scholar
  3. Aytaç, A., Çen, S. ve Yüceol, G. P (2018). Ebeveyn-Çocuk İlişkisi Ölçeği geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 25(3), 209-220. google scholar
  4. Bell, N. J. (2019). Relational developmental systems and family research: Considering qualitative applications. Journal of Family Theory & Review, 11(2), 230-242. https://doi.org/10.1111/jftr.12305 google scholar
  5. Björnberg, A. ve Nicholson, N. (2007). The family climate scales: Development of a new measure for use in family business research. Family Business Review, 20(3), 229-246. https://doi.org/10.1111/ j.1741-6248.2007.00098.x google scholar
  6. Bulut, F. I. (1990). Aile Değerlendirme Ölçeği el kitabı. Ankara: Özgüzeliş Matbaası. google scholar
  7. Carpendale, J. I., Hammond, S. I. ve Atwood, S. (2013). A relational developmental systems approach to moral development. Advances in Child Development and Behavior, 45, 125-153. https://doi. org/10.1016/B978-0-12-397946-9.00006-3 google scholar
  8. Day, R. L., Laland, K.N. ve Odling-Smee, F.J. (2003). Rethinking adaptation: The niche-construction perspective. Perspectives in Biology and Medicine, 46(1), 80-95. https://doi.org/ google scholar
  9. Demirtaş-Zorbaz, S. ve Korkut-Owen, F. (2016). Çocuklar için Aile İlişkileri Ölçeği’nin geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(39). 58-67. google scholar
  10. DeVellis, R. F. (2012). Scale development: Theory and applications (3. Baskı). Sage Publications. google scholar
  11. Erber, J. T. (2013). Aging and older adulthood (3. Baskı). Wiley-Blackwell. google scholar
  12. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage Publications. google scholar
  13. Flynn, E. G., Laland, K. N., Kendal, R. L. ve Kendal, J. R. (2013). Target article with commentaries: Developmental niche construction. Developmental Science, 16(2), 296-313. https://doi.org/10.1111/ desc.12030 google scholar
  14. Fridlund, A. J., Ekman, P. ve Oster, H. (1987). Facial expressions of emotion. A. W. Siegman ve S. Feldstein (Ed.), Nonverbal behavior and communication içinde (s. 143-223). Lawrence Erlbaum Associates, Inc. google scholar
  15. Gottlieb, G. (1991). Experiential canalization of behavioral development: Theory. Developmental Psychology, 27(1), 4-13. https://doi.org/. google scholar
  16. Gönül, B., Işık-Baş, H. ve Şahin-Acar, B. (2018). Aile İklimi Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması ve psikometrik açıdan incelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 8(50), 165-200. google scholar
  17. Gülerce, A. (1996). Türkiye’de ailelerin psikolojik örüntüleri. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. google scholar
  18. Harkness, S. ve Super, C. M. (1983). The cultural construction of child development: A framework for the socialization of affect. Ethos, 11(4), 221-231. https://doi.org/10.1525/eth.1983.11.4.02a00020 google scholar
  19. Hetherington, E. M. ve Clingempeel, W.G. (1992). Coping with marital transitions: A family systems perspective. Monographs of the Society for Research in Child Development, 57(2/3), 1-207. https:// doi.org/10.2307/1166050. google scholar
  20. Hu, L. ve Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indices in covariance structural analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118 google scholar
  21. Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Benlik, aile ve insan gelişimi: Kültürel psikoloji. KoçÜniversitesi Yayınları. google scholar
  22. Lerner, R. M. (2006). Developmental science, developmental systems, and contemporary theories of human development. R. M. Lerner ve W. Damon (Ed.), Handbook of child psychology: Theoretical models of human development içinde (s. 1-17). John Wiley & Sons Inc. google scholar
  23. Lerner, R. M., Johnson, S. K., ve Buckingham, M. H. (2015a). Relational developmental systems-based theories and the study of children and families: Lerner and Spanier (1978) revisited. Journal of Family Theory & Review, 7(2), 83-104. https://doi.org/10.1111/jftr.12067 google scholar
  24. Lerner, R. M., Lerner, J. V., Bowers, E. P., ve Geldhof, G. J. (2015b). Positive youth development and relational-developmental-systems. W. F. Overton, P. C. M. Molenaar, ve R. M. Lerner (Ed.), Handbook of child psychology and developmental science: Theory and method içinde (s. 607-651). John Wiley & Sons. google scholar
  25. Lloyd, E. A. ve Feldman, M. W. (2002). Evolutionary psychology: A view from evolutionary biology. Psychological Inquiry, 13(2), 150-156. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1302_04. google scholar
  26. Matheny, A. P., Wachs, T. D., Ludwig, J. L. ve Phillips, K. (1995). Bringing order out of chaos: Psychometric characteristics of the confusion, hubbub, and order scale. Journal of Applied Developmental Psychology, 16(3), 429-444. https://doi.org/10.1016/0193-3973(95)90028-4. google scholar
  27. McCrae, R. R. ve Costa, P. T. (1991). Adding liebe und arbeit: The full five-factor model and well-being. Personality and Social Psychology Bulletin, 17(2), 227-232. https://doi. org/10.1177/014616729101700217. google scholar
  28. Narvaez, D. (2008). Triune ethics: The neurobiological roots of our multiple moralities. New Ideas in Psychology, 26(1), 95-119. https://doi.org/10.1016/j.newideapsych.2007.07.008 google scholar
  29. Narvaez, D., Panksepp, J., Schore, A. N. ve Gleason, T. R. (2013). Evolution, early experience and human development: From research to practice and policy. Oxford University Press. google scholar
  30. Narvaez, D., Thiel, A., Kurth, A. ve Renfus, K. (2016a). Past moral action and ethical orientation. D. Narvaez (Ed.), Embodied morality: Protectionism, engagement and imagination içinde (s. 99-118). Palgrave-Macmillan. google scholar
  31. Narvaez, D., Wang, L. J. ve Cheng, Y. (2016b). The evolved developmental niche in childhood: Relation to adult psychopathology and morality. Applied Developmental Science, 20(4), 294-309. https:// doi.org/10.1080/10888691.2015.1128835. google scholar
  32. Overton, W. F. (2015). Processes, relations, and relational-developmental systems. W. F. Overton, P. C. M. Molenaar ve R. M. Lerner (Ed.), Handbook of child psychology and developmental science: Theory and method içinde (s. 9-62). John Wiley & Sons, Inc. google scholar
  33. Overton, W. F. ve Lerner, R. M. (2012). Relational-developmental systems: Paradigm for developmental science in the postgenomic era. Brain and Behavioral Science, 35(5), 375-376. https://doi. org/10.1017/S0140525X12001082. google scholar
  34. Oyama, S., Griffiths, P. E. ve Gray, R. D. (2001). Cycles of contingency: Developmental systems and evolution. MIT Press. google scholar
  35. Patten, S. B., Wilkes, T. C., Williams, J. V., Lavorato, D. H., El-Guebaly, N., Wild, T. C., Colman, I. ve Bulloch, A. G. (2016). Childhood adversity and subsequent mental health status in adulthood: Screening for associations using two linked surveys. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 25(2), 160-170. https://doi.org/10.1017/S204579601500010 google scholar
  36. Petren, K. (2001). The concepts of the habitat and the niche. Encyclopedia of Biodiversity, 3, 303-315. https://doi.org/10.1016/b978-0-12-384719-5.00069-1. google scholar
  37. Raffaelli, M. ve Ontai, L. L. (2004). Gender socialization in Latino/a families: Results from two retrospective studies. Sex Roles, 50(5), 287-299. https://doi.org/10.1023/B:SERS.0000018886.58945.06 google scholar
  38. Santostefano, S. (2010). Developmental psychopathology—Self, embodiment, meaning: A holistic-systems perspective. W. F. Overton ve R. M. Lerner (Ed.), The handbook of life-span development, Vol. 1. Cognition, biology, and methods içinde (s. 792-836). John Wiley & Sons. google scholar
  39. Stotz, K. (2010). Human nature and cognitive-developmental niche construction. Phenomenology and the Cognitive Sciences, 9(4), 483-501. https://doi.org/10.1007/s11097-010-9178-7. google scholar
  40. Super, C. M. ve Harkness, S. (1986). The developmental niche: A conceptualization at the interface of child and culture. International Journal of Behavioral Development, 9(4), 545-569. https://doi. org/10.1177/016502548600900409. google scholar
  41. Sümer, N., Solak, N. ve Harma, M. (2013). İşsiz yaşam: İşsizliğin ve iş güvencesizliğinin birey ve aile üzerindeki etkileri. Koç Üniversitesi Yayınları. google scholar
  42. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5. Baskı). Allyn & Bacon/ Pearson Education. google scholar
  43. Usluer, S. (1989). The reliability and validity of the Turkish Family Environment Questionnaire [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Boğaziçi Üniversitesi. google scholar
  44. Waldinger, R. J., Vaillant, G. E. ve Orav, E. J. (2007). Childhood sibling relationships as a predictor of major depression in adulthood: A 30-year prospective study. American Journal of Psychiatry, 164(6), 949-954. google scholar
  45. Waters, E., Merrick, S., Treboux, D., Crowell, J. ve Albersheim, L. (2000). Attachment security in infancy and early adulthood: A twenty-year longitudinal study. Child Development, 71(3), 684689. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00176 google scholar