KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Psikoloji Çalışmaları / 2026 / Cilt: 44 Sayı: 1

Yaşlı Ebeveynlere Bakım Vermeye Yönelik Tutumlar: Kültürel ve Bazı Sosyal-Demografik Değişkenlerin Rolü

Attitudes toward Caring for Older Parents: The Role of Cultural and Sociodemographic Variables

Nagihan Taşdemir(ANADOLU ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)0000-0001-5358-0684
Sayfa
78–105
Yayın Tarihi
2024-04-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgulara göre aile yaşam birimi büyük şehir olan katılımcılar, olmayanlara göre maddi evlat yükümlülüğü normları ve çocuğun araçsal ve psikolojik değeri bakımından daha düşük puan almıştır ve böylece görece az toplulukçu özellikler sergilemiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada yaşlı ebeveynlere bakım vermeye yönelik tutumlar (evlat yükümlülüğü normları ve gelecekte ebeveyne bakım verme niyeti), kültürel (özerklik ve ilişkisellik değerleri ile çocuğun araçsal ve psikolojik değeri) ve bazı sosyo-demografik (aile yaşam birimi ve anne ve baba eğitim düzeyi) değişkenlerle ilişkili olarak incelenmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmaya 364 üniversite öğrencisi katılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgulara göre aile yaşam birimi büyük şehir olan katılımcılar, olmayanlara göre maddi evlat yükümlülüğü normları ve çocuğun araçsal ve psikolojik değeri bakımından daha düşük puan almıştır ve böylece görece az toplulukçu özellikler sergilemiştir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Evlat yükümlülüğü normları · çocuğun araçsal ve psikolojik değeri · özerklik ve ilişkisellik değerleri

Özet

Bu çalışmada yaşlı ebeveynlere bakım vermeye yönelik tutumlar (evlat yükümlülüğü normları ve gelecekte ebeveyne bakım verme niyeti), kültürel (özerklik ve ilişkisellik değerleri ile çocuğun araçsal ve psikolojik değeri) ve bazı sosyo-demografik (aile yaşam birimi ve anne ve baba eğitim düzeyi) değişkenlerle ilişkili olarak incelenmiştir. Çalışmaya 364 üniversite öğrencisi katılmıştır. Çalışmada katılımcılar, Evlat Yükümlülüğü Normları Ölçeği, Gelecekte Ebeveyni Destekleme Niyeti Ölçeği, Değerler Ölçeği, Çocuğun Değeri Ölçeği ve sosyo- demografik bilgi formu doldurmuştur. Bulgulara göre aile yaşam birimi büyük şehir olan katılımcılar, olmayanlara göre maddi evlat yükümlülüğü normları ve çocuğun araçsal ve psikolojik değeri bakımından daha düşük puan almıştır ve böylece görece az toplulukçu özellikler sergilemiştir. Anneleri düşük eğitim düzeyine sahip olan katılımcılar, çocuğun araçsal değeri bakımından daha yüksek puan almıştır ve böylece kuşaklararası ekonomik bağımlılığa görece fazla önem vermiştir. Babaları düşük eğitim düzeyine sahip olan katılımcılar, maddi ve duygusal evlat yükümlülüğü normları, çocuğun araçsal ve psikolojik değeri ve ilişkisellik değerleri bakımından daha yüksek puan almıştır ve böylece görece fazla toplulukçu özellikler sergilemiştir. Hiyerarşik regresyon analizi bulgularına göre maddi evlat yükümlülüğü normları, baba eğitim durumu, çocuğun araçsal ve psikolojik değeri ve ilişkisellik değerleri tarafından yordanmıştır. Duygusal evlat yükümlülüğü normları ise çocuğun psikolojik değeri ve ilişkisellik değerleri tarafından yordanmıştır. Gelecekte anne-babaya bakım verme niyeti, cinsiyet ve maddi evlat yükümlülüğü normları tarafından yordanmıştır. Bulgular, ilgili alan yazın bağlamında, sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi yükseldikçe Türkiye’de aile ve kuşaklararası ilişkilere dair toplulukçu eğilimlerin ve çocuğun hem araçsal hem de psikolojik değerinin azalma eğilimine dikkat çekmektedir. Anne-babaya bakım verme niyeti ise sosyal-duygusal temelli evlat yükümlülüğü normları ile değil, hiyerarşi yönelimli evlat yükümlülüğü normları ile ilişkilidir. Çalışmanın bulguları aile değişim modeline ve yaşlı bakımı konusunda sosyal politikalar geliştirilmesine yönelik önerileri bakımından önemlidir.

Abstract

This paper presents research that investigated attitudes toward caring for older parents, including filial obligation norms and the intention to support parents in the future. It explores the relationship between these attitudes and cultural values (relatedness and autonomy and instrumental and psychological values of chilldren) and sociodemographic factors (family living situation, maternal and paternal educational levels). This study involved 364 university students who completed the measures of filial obligation norms, intention to support parents in the future, cultural values, value of children, and sociodemographic variables. Results indicated that participants from urban areas were less inclined to endorse material family obligation norms and instrumental and psychological values of children compared with their non-urban counterparts, reflecting lower levels of collectivist tendencies. Moreover, participants with lower maternal educational levels demonstrated higher levels of children’s instrumental value, highlighting their emphasis on intergenerational dependencies. Similarly, those with lower paternal educational levels demonstrated higher endorsement of material and emotional filial obligation norms, as well as instrumental and psychological values of children, indicating stronger collectivist tendencies. Hierarchal regression analyses revealed that paternal education level, instrumental and psychological values of children, and relatedness values predicted material filial obligation norms, while psychological values of children and relatedness values predicted emotional filial obligation norms. Furthermore, the intention to support parents in the future was predicted by gender and material filial obligation norms. In the context of relevant literature, the results show a decline in familial and intergenerational collectivist characteristics, as well as instrumental and psychological values of children, in Türkiye with socioeconomic development. The intention to support parents in the future was associated with hierarchy-oriented filial obligation norms. These findings are significant for informing family change models and the development of social policies aimed at caring for older people.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Taşdemir, N. (2024). Yaşlı Ebeveynlere Bakım Vermeye Yönelik Tutumlar: Kültürel ve Bazı Sosyal-Demografik Değişkenlerin Rolü. Psikoloji Çalışmaları, Cilt: 44 Sayı: 1, 78–105. https://doi.org/10.26650/SP2022-1121214

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (49)

  1. Albertini, M. ve Mantovani, D. (2022). Older parents and filial support obligations: A comparison of family solidarity norms between native and immigrant populations in Italy. Ageing & Society, 42(11), 2556-2587. https://doi.org/10.1017/S0144686X21000106. google scholar
  2. Alper, S. (2016). Mastering the chaos by asserting agency: Randomness salience and its effects for different models of agency. [Unpublished doctoral dissertation]. Middle East Technical University. google scholar
  3. Akyil, Y., Prouty, A., Blanchard, A. ve Lyness, K. (2016). Experiences of families transmitting values in a rapidly changing society: Implications for family therapists. Family Process, 55(2), 368-381. https://doi.org/10.1111/famp.12163. google scholar
  4. Ar, Y. ve Karanci, A. N. (2019). Turkish adult children as caregivers of parents with Alzheimer’s disease: Perceptions and caregiving experiences. Dementia, 18(3), 882-902. https://doi.org/10.1177/1471301217693400. google scholar
  5. Bedford, O. ve Hwang, K. K. (2003). Guilt and shame in Chinese culture: A cross-cultural framework from the perspective of morality and identity. Journal for the Theory of Social Behaviour, 33(2), 127-144. https://doi.org/10.1111/1468-5914.00210. google scholar
  6. Bedford, O. ve Yeh, K. H. (2019). The history and the future of the psychology of filial piety: Chinese norms to contextualized personality construct. Frontiers in Psychology, 10, 100-111. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00100. google scholar
  7. Burr, J. A. ve Mutchler, J. E. (1999). Race and ethnic variation in norms of filial responsibility among older persons. Journal of Marriage and the Family, 61(3), 674-687. https://doi.org/10.2307/353569. google scholar
  8. Chan, C. L., Ho, A. H., Leung, P. P., Chochinov, H. M., Neimeyer, R. A., Pang, S. M. ve Tse, D. M. (2012). The blessings and the curses of filial piety on dignity at the end of life: Lived experience of Hong Kong Chinese adult children caregivers. Journal of Ethnic and Cultural Diversity in Social Work, 21(4), 277-296. https://doi.org/10.1080/15313204.2012.729177. google scholar
  9. Cheung, C. K. ve Kwan, A. Y. H. (2009). The erosion of filial piety by modernisation in Chinese cities. Ageing & Society, 29(2), 179-198. https://doi.org/10.1017/S0144686X08007836. google scholar
  10. Chow, N. (2006). The practice of filial piety and its impact on long-term care policies for elderly people in Asian Chinese communities. Asian Journal of Gerontology & Geriatrics, 1(1), 31-35. google scholar
  11. de Valk, H. A. G. ve Schans, D. (2008). ‘They ought to do this for their parents’: Perceptions of filial obligations among immigrant and Dutch older people. Ageing & Society, 28(1), 49-66. https://doi.org/10.1017/S0144686X07006307. google scholar
  12. Dinn, A. A. ve Sunar, D. (2017). A cross-cultural and within-culture comparison of child-rearing practices and their correlates. Turkish Journal of Psychology, 32(79), 111-114. google scholar
  13. Dünya Sağlık Örgütü (2015). World Report on Ageing and Health. World Health Organization. https://www.who.int/health-topics/ageing#tab=tab_1. google scholar
  14. Dykstra, P. A. ve Fokkema, T. (2012). Norms of filial obligation in the Netherlands. Population, 67(1), 97-122. google scholar
  15. Ganong, L. ve Coleman, M. (2005). Measuring intergenerational obligations. Journal of Marriage and Family, 67(4), 1003-1011. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2005.00190.x. google scholar
  16. Gans, D. ve Silverstein, M. (2006). Norms of filial responsibility for aging parents across time and generations. Journal of Marriage and Family, 68(4), 961-976. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2006.00307.x. google scholar
  17. Hwang, W., Kim, J. H., Brown, M. T. ve Silverstein, M. (2023). Do religious transitions from early to established adulthood predict filial elder-care norms?. Journal of Marriage and Family, 85(1), 173-192. https://doi.org/10.1111/jomf.12833. google scholar
  18. Herlofson, K., Hagestad, G., Slagsvold, B. ve S0rensen, A. M. (2011). Intergenerational family responsibility and solidarity in Europe. Norwegian Social Research. http://www.multilinks-project.eu/wp-content/uploads/2014/01/herlofson_deliverable1.pdf. google scholar
  19. Ho, D. Y. F. (1994). Filial piety, authoritarian moralism, and cognitive conservatism in Chinese societies. Genetic, Social, and General Psychology Monographs, 120(3), 347-365. google scholar
  20. Hummert, M. L. (2007). A research agenda for family communication. The Journal of Family Communication, 7(1), 3-21. https://doi.org/10.1080/15267430709336666. google scholar
  21. Ikkink, K. K., Van Tilburg, T. ve Knipscheer, K. C. (1999). Perceived instrumental support exchanges in relationships between elderly parents and their adult children: Normative and structural explanations. Journal of Marriage and the Family, 61(4), 831-844. https://doi.org/10.2307/354006. google scholar
  22. Kağıtçıbaşı, Ç. (1996). The autonomous-related self: A new synthesis. European Psychologist, 1(3), 180-186. google scholar
  23. Kağıtçıbaşı, Ç. (2005). Autonomy and relatedness in cultural context: Implications for self and family. Journal of Cross-Cultural Psychology, 36, 403-422. https://doi.org/10.1177/0022022105275959. google scholar
  24. Kağıtçıbaşı, Ç. (2007). Family, self, and human development: Theory and application (2. baskı). Lawrence Erlbaum. google scholar
  25. Kağıtçıbaşı, Ç. (2013). Adolescent autonomy-relatedness and the family in cultural context: What is optimal? Journal of Research on Adolescence, 23(2), 223-235. https://doi.org/10.1111/jora.12041. google scholar
  26. Kağıtçıbaşı, Ç. (2014). Kültürleşme ve aile ilişkileri. Türk Psikoloji Yazıları, 17(34), 120-127. google scholar
  27. Kağitcibasi, C., Ataca, B. ve Diri, A. (2010). Intergenerational relationships in the family: Ethnic, socioeconomic, and country variations in Germany, Israel, Palestine, and Turkey. Journal of Cross-Cultural Psychology, 41(5-6), 652-670. https://doi.org/10.1177/0022022110372193. google scholar
  28. Kağıtçıbaşı, C. ve Ataca, B. (2015). Value of children, family change, and implications for the care of the elderly. Cross-Cultural Research, 49(4), 374-392. https://doi.org/10.1177/1069397115598139. google scholar
  29. Kam, C., Zhou, X., Zhang, X. ve Ho, M. Y. (2012). Examining the dimensionality of self-construals and individualistic-collectivistic values with random intercept item factor analysis. Personality and Individual Differences, 53(6), 727-733. https://doi.org/10.1016/j.paid.2012.05.023. google scholar
  30. Liu, Y. L. (2013). Autonomy, filial piety, and parental authority: a two-year longitudinal investigation. The Journal of Genetic Psychology, 174(5), 557-581. https://doi.org/10.1080/00221325.2012.706660. google scholar
  31. Liu, J. H., Ng, S. H., Weatherall, A. ve Loong, C. (2000). Filial piety, acculturation, and intergenerational communication among New Zealand Chinese. Basic and Applied Social Psychology, 22(3), 213-223. google scholar
  32. Lowenstein, A. ve Daatland, S. O. (2006). Filial norms and family support in a comparative cross-national context: Evidence from the OASIS study. Ageing & Society, 26(2), 203-223. https://doi.org/10.1017/S0144686X05004502. google scholar
  33. Mottram, S. A. ve Hortacsu, N. (2005). The effects of social change on relationships between older mothers and daughters in Turkey: A qualitative study. Ageing & Society, 25(5), 675-691. https://doi.org/10.1017/S0144686X05004022. google scholar
  34. Ng, S. H. (2002). Will families support their elders? Answers from across cultures. T. D. Nelson (Ed.), Ageism: Stereotyping and prejudice against older persons içinde (s. 295-309). The MIT Press. google scholar
  35. Ohta, M. ve Kai, I. (2007). The cross-validity of the filial obligation scale. Archives of Gerontology and Geriatrics, 45(1), 1-8. https://doi.org/10.1016/j.archger.2006.07.004. google scholar
  36. Rogers-Sirin, L., Yanar, C., Yüksekbaş, D., Senturk, M. I. ve Sirin, S. (2017). Religiosity, cultural values, and attitudes toward seeking psychological services in Turkey. Journal of Cross-Cultural Psychology, 48(10), 1587-1604. https://doi.org/10.1177/0022022117732532. google scholar
  37. Sakman, E. (2016). Functionality of insecure attachment in cultural context as an early alarm and escape system. [Unpublished doctoral dissertation]. Middle East Technical University. google scholar
  38. Schwarz, B., Chakkarath, P., Trommsdorff, G., Schwenk, O. ve Nauck, B. (2001). Report on selected instruments of the values of children main study. Unpublished manuscript, University of Konstanz, Konstanz, Germany. google scholar
  39. Schwartz, S. H. ve Boehnke, K. (2004). Evaluating the structure of human values with confirmatory factor analysis. Journal of Research in Personality, 38(3), 230-255. https://doi.org/10.1016/S0092-6566(03)00069-2. google scholar
  40. Silverstein, M., Conroy, S. J. ve Gans, D. (2012). Beyond solidarity, reciprocity and altruism: Moral capital as a unifying concept in intergenerational support for older people. Ageing & Society, 32(7), 1246-1262. https://doi.org/10.1017/S0144686X1200058X. google scholar
  41. Sung, K. T. (1995). Measures and dimensions of filial piety in Korea. The Gerontologist, 35(2), 240-247. https://doi.org/10.1093/geront/35.2.240. google scholar
  42. Trommsdorff, G. ve Mayer, B. (2012). A cross-cultural study of intergenerational relations. H. Bertram ve N. Ehlert (Ed.), Family, ties, and care: Family transformation in a plural modernity içinde (s. 315-342). Barbara Budrich. google scholar
  43. Tsutsui, T., Muramatsu, N. ve Higashino, S. (2014). Changes in perceived filial obligation norms among coresident family caregivers in Japan. The Gerontologist, 54(5), 797-807. https://doi.org/10.1093/geront/gnt093. google scholar
  44. Tufan, İ. (2003). Modernleşen Türkiye’de yaşlılık ve yaşlanmak: Yaşlanmanın sosyolojisi. Anahtar Kitaplar Yayınevi. google scholar
  45. Tufan, İ. (2014). Türkiye’de yaşlılığın yapısal değişimi. Koç University Publication. google scholar
  46. Xu, X. ve Ji, J. (1999). Supports for the aged in China: A rural-urban comparison. Journal of Asian and African Studies, 34(3), 257-257. google scholar
  47. Yağmurlu, B. ve Sanson, A. (2009). Acculturation and parenting among Turkish mothers in Australia. Journal of Cross-Cultural Psychology, 40(3), 361-380. https://doi.org/10.1177/002202210933267. google scholar
  48. Yeh, K. H. ve Bedford, O. (2003). A test of the dual filial piety model. Asian Journal of Social Psychology, 6(3), 215-228. https://doi.org/10.1046/j.1467-839X.2003.00122.x. google scholar
  49. Zhan, H. J. (2012). Willingness and expectations: Intergenerational differences in attitudes toward filial responsibility in China. S. Wilson, G. W. Peterson ve S. Steinmetz (Ed.), Parent-Youth Relations içinde (s. 339-362). Routledge. google scholar