Dergiler / Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 2

Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler

Global tobacco control policies and local authorities

Yağmur Ünal(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI)0009-0003-0777-2249
Dilek Aslan(HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ, TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI)0000-0002-4053-2517
Sayfa
254–262
Yayın Tarihi
2025-08-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, belediyeler tütün kontrolünün önemli bir bileşenidir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Küresel sağlık açısından önemli bir tehdit olan tütün kullanımı ile mücadele küresel düzeyde bir dayanışma gerektirir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Belediyeler gibi yerel yönetimler her ülkede farklı bir yapıya sahip olsalar ve farklı yöntemler izleseler de tütün kontrolünün evrensel yaklaşımları ile uyumlu hareket ettiklerinde Dünya’da tütün kontrolü açısından önemli katkı yapma potansiyeline sahiptir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, belediyeler tütün kontrolünün önemli bir bileşenidir.
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Küresel sağlık · tütün kontrolü · belediye.

Özet

Küresel sağlık açısından önemli bir tehdit olan tütün kullanımı ile mücadele küresel düzeyde bir dayanışma gerektirir. Artan ticari ilişkiler, yabancı yatırımlar, uluslararası pazarlama ve küreselleşme hareketleri tütün salgınının bazı önemli nedenleridir. Salgının uluslararası boyutları nedeniyle, tütün kontrolü şeffaf bir biçimde sürdürülen uluslararası iş birliğini ve karşılıklı anlaşmaları gerektirmektedir. Tütün kontrolü için önemli görev ve sorumlulukları olan kurumsal bileşenler arasında yerel yönetimler de vardır. Belediyeler gibi yerel yönetimler her ülkede farklı bir yapıya sahip olsalar ve farklı yöntemler izleseler de tütün kontrolünün evrensel yaklaşımları ile uyumlu hareket ettiklerinde Dünya’da tütün kontrolü açısından önemli katkı yapma potansiyeline sahiptir. Küresel tütün salgınının büyümesini ve yayılmasını azaltmak amacıyla çok taraflı iş birliğini ve ulusal düzeyde eylemi teşvik etmek için tasarlanmış “Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (DSÖ-TKÇS)” tütün kontrolü için uluslararası bir rehber görevi görmektedir. Tarihsel süreçte önemi olan gelişmelerin bugün de hatırlanması ve güncel sorunlar üzerinden yeniden yorumlanması tütün kontrolüne rehberlik edebilir. Bu makale, DSÖ-TKÇS başta olmak üzere küresel tütün kontrolü politikalarının kısa tarihçesinin politikaların belediyelerde nasıl uygulanabileceğinin ve tütün kontrolünün en önemli tehdidi tütün endüstrisinin taktiklerinin neler olduğunun açıklanmasını amaçlamaktadır. Makale ayrıca Dünya’da tütün sorununda küresel taktiklerle mücadele için küresel politikalar ve sektörler arası iş birliği gereksinimine, belediyelerin de katılımıyla toplum temelli sistematik bir tütün kontrolü politikası geliştirme ve uygulamanın önemine dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, belediyeler tütün kontrolünün önemli bir bileşenidir. Tütün kontrolü konusunda belediyeleri destekleyen güçlü mekanizmaların oluşturulmasına ihtiyaç vardır.

Abstract

Tobacco use, a significant threat to global health, requires global solidarity for an effective struggle. Increasing commercial relations, foreign investments, international marketing, and globalization are some important reasons for the tobacco epidemic. Due to its international dimensions, tobacco control requires transparent international cooperation and mutual agreements. Local authorities, like municipalities, are the institutional actors with important roles and responsibilities in this effort. Despite having different structures and methods in each country, municipalities have the potential to make significant contributions to global tobacco control when they act in line with the universal tobacco control approach. The World Health Organization Framework Convention on Tobacco Control (WHO FCTC), which is designed to promote multilateral cooperation and national action in order to reduce the growth and spread of the global tobacco epidemic, serves as a guide for tobacco control efforts. Remembering the important historical developments and reinterpreting them in light of current problems can guide tobacco control efforts. This article aims to address the brief history of global tobacco control policies, particularly the WHO FCTC, how the policies can be implemented in municipalities and analyze the tactics of the tobacco industry,the biggest threat to tobacco control. It also emphasizes the necessity of global policies and inter-sectoral cooperation to tackle the global tobacco burden, and highlights the importance of developing and implementing systematic, community-based tobacco control policies with the engagement of municipalities. In conclusion, municipalities are important components of tobacco control. There is a need to build strong mechanisms that support municipalities in tobacco control.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ünal, Y., Aslan, D. (2025). Küresel tütün kontrolü politikaları ve yerel yönetimler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 2, 254–262. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1610795

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (29)

  1. WHO, Tobacco: WHO Framework Convention on Tobacco Control. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-and-the-who-framework-convention-on-tobacco-control 13 Nisan 2025’te erişildi.
  2. Tsikrika S, Dai S, Dilektasli A, Katsaounou P, Dagli E. Challenges and perspectives of tobacco cessation in special groups of patients and populations. Breathe (Sheff). 2023;19(2):220224. doi:10.1183/20734735.0224-2022. Accessed August 15, 2023. PMID:37645019; PMCID:PMC10461735.
  3. Golechha M. Health promotion methods for smoking prevention and cessation: A comprehensive review of effectiveness and the way forward. Int J Prev Med. 2016;7:7.
  4. World Health Organization. Health promotion. https://www.who.int/health-topics/health-promotion#tab=tab_1. 12 Ekim 2024’te erişildi.
  5. Jooren SJA, Bommelé J, Willemse E, Jansen MWJ, Willemsen MC. Formulating tobacco control policies: How can local governments contribute? Tob Prev Cessat. 2024;10. doi:10.18332/tpc/191844. PMID:39421794; PMCID:PMC11484495.
  6. Gaydan A, Gündeş İ, Güner A, Günbulut NÖ. Tütün kontrolünde tarihsel süreç: Kısa bir değerlendirme. İçinde: Aslan D, Koç E, der. Tütün Kontrolü ve Dünya Deneyimleri: Sigarasız Açık Alanlara İlişkin İnceleme. Ankara, Türkiye: Güneş Tıp Kitabevleri; 2013:9-13.
  7. Saraçoğlu S, Öztürk F. Türkiye’de tütün kontrol politikaları ve tütün tüketimi üzerine bir değerlendirme. Politik Ekonomik Kuram. 2020;4(1):20-44.
  8. Öztek Z. Geleneksel ve temel sağlık hizmetlerinin farkları. İçinde: Temel Sağlık Hizmetleri 1978–2018. Ankara, Türkiye: HASUDER; 2018:15-18.
  9. World Health Assembly. Tobacco or health. Geneva, Switzerland: World Health Organization; 1989. https://iris.who.int/handle/10665/172165.
  10. World Health Organization. WHO Framework Convention on Tobacco Control, 2003 (ISBN 978 92 4 159101 0). https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/42811/9241591013.pdf. 13 Nisan 2025’te erişildi.
  11. World Health Organization. WHO Framework Convention on Tobacco Control: Overview. https://fctc.who.int/who-fctc/overview. 28 Eylül 2024’te erişildi.
  12. Roemer R, Taylor A, Lariviere J. Origins of the WHO framework convention on tobacco control. Am J Public Health. 2005;95(6):936-938.
  13. United Nations Development Programme. Tobacco control for health and development: Issue brief. https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/ISSUE%20BRIEF%20-%20TOBACCO%20AS%20A%20DEVELOPMENT%20ISSUES.pdf. 27 Eylül 2024’te erişildi.
  14. HASUDER Tütün ile Mücadele Çalışma Grubu. Yerel yönetimler ve tütün kontrolü. https://hasuder.org/Duyurular/EkIndir/def8c5d8-e3b3-5ed6-4d61-3a138a9932d7. 28 Eylül 2024’te erişildi.
  15. United Nations. Sustainable Development Goals. https://sdgs.un.org/goals. 1 Ekim 2024’te erişildi.
  16. Paraje G, Flores Muñoz M, Wu DC, Jha P. Reductions in smoking due to ratification of the Framework Convention for Tobacco Control in 171 countries. Nat Med. 2024;30(3):683-689.
  17. United Nations Development Programme. What ministries of the interior and local governments need to know about tobacco control. https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2024-02/undp-tobacco-control-ministries-of-interior-and-local-government.pdf. 28 Eylül 2024’te erişildi.
  18. VicHealth Local Government Partnership. Strengthening tobacco control at a local level. https://www.vichealth.vic.gov.au/sites/default/files/2023-08/6SM_Strengthening_Tobacco_Control.pdf. 28 Eylül 2024’te erişildi.
  19. Texas Department of State Health Services. What is Vaping? https://www.dshs.texas.gov/vaping/what-is-vaping 13 Nisan 2025’te erişildi.
  20. Belfast City Council. Tobacco control. https://www.belfastcity.gov.uk/tobaccocontrol#:~:text=Smoke%2DFree%20NI,-Under%20The%20Smoking&text=The%20legislation%20was%20introduced%20to,premises%20or%20smoke%2Dfree%20vehicles. 30 Eylül 2024’te erişildi
  21. Action on Smoking and Health. Local Government Declaration on Tobacco Control – Frequently Asked Questions. https://ash.org.uk/uploads/LGDTC-FAQs-2022.pdf?v=1649422129. 28 Eylül 2024’te erişildi.
  22. Jooren SJ, Geuke G, Willemsen MC, et al. Experiences of policy-advisors in capacity, opportunity and motivation for implementing local tobacco control. BMC Public Health. 2024;24:3569. doi:10.1186/s12889-024-21099-z.
  23. University of Bath. Tobacco industry tactics. Tobacco Tactics. https://www.tobaccotactics.org/article/tobacco-industry-tactics/. 28 Eylül 2024’te erişildi.
  24. Duru Çetinkaya P, Pazarlı Bostan P, Salepçi B, et al. Turkish Thoracic Society's Statement Report on Electronic Cigarettes and Heated Tobacco Products. Turk Thorac J. 2022;23(4):296-301. doi:10.5152/TurkThoracJ.2022.22018. PMID:35848438; PMCID:PMC9361150.
  25. University of Bath. Tobacco companies. Tobacco Tactics. https://www.tobaccotactics.org/article/tobacco-companies/. 28 Eylül 2024’te erişildi.
  26. Gannon J, Bach K, Cattaruzza MS, et al. Big tobacco's dirty tricks: Seven key tactics of the tobacco industry. Tob Prev Cessat. 2023 Dec 20;9:39. doi: 10.18332/tpc/176336. PMID: 38124801; PMCID: PMC10731746.
  27. Aslan D. Tütün kullanımı, kontrolü ve “tütünsüz şehirler.” https://www.skb.gov.tr/tutun-kullanimi-kontrolu-ve-tutunsuz-sehirler/. 19 Aralık 2024’te erişildi.
  28. Eakin MN, Bauer SE, Carr T, et al. Policy recommendations to eliminate tobacco use and improve health from the American Thoracic Society Tobacco Action Committee. Ann Am Thorac Soc. 2022;19(2):157-160. doi:10.1513/AnnalsATS.202104-493PS. PMID:34347555; PMCID:PMC10285748.
  29. World Health Organization. WHO Framework Convention on Tobacco Control, 2003 (ISBN 978 92 4 159101 0). https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/42811/9241591013.pdf. 13 Nisan 2025’te erişildi.