Dergiler / Turkish Studies (Elektronik) / 2014 / Cilt: 9 - Sayı: 1

XVI. YÜZYILDA KONYA KAZASINDA SU DEĞİRMENLERİ VE BEZİRHANELER

THE WATER MILLS AND BEZIRHANES IN KONYA KAZA IN XVI. CENTURY

Sayfa
637–655
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

XVI. yüzyılın ortalarından itibaren değirmenlerin ekseriyetinin 6 ay ve üzerinde çalıştıkları tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İnsanoğlunun her dönemde en önemli besin kaynağı olan buğdayın ekmek olarak sofralarda tüketilebilmesi öncelikle un haline dönüştürülmesiyle mümkün olmuştur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bunun için coğrafya ve iklim koşullarına göre değişen farklı değirmenler kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:XVI. yüzyılın ortalarından itibaren değirmenlerin ekseriyetinin 6 ay ve üzerinde çalıştıkları tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Alan Parametreleri

Özet

İnsanoğlunun her dönemde en önemli besin kaynağı olan buğdayın ekmek olarak sofralarda tüketilebilmesi öncelikle un haline dönüştürülmesiyle mümkün olmuştur. Bunun için coğrafya ve iklim koşullarına göre değişen farklı değirmenler kullanılmıştır. Değirmenler insan, hayvan, rüzgâr, su ve elektrikle çalışanlar olmak üzere teknolojik bir devrim geçirmiştir. Modern öncesi dönemin küçük sanayi tesisleri olarak adlandırabileceğimiz değirmenler, Osmanlı devletinde çalışma şekillerine göre su, sel, ding ve yel olmak üzere dört gruba ayrılmakla birlikte, var olan değirmenlerin ekseriyeti su ile çalışanlardır. Konya kazası özelinde bölgedeki değirmenlerin neredeyse tamamı âsiyâb denilen su değirmenleridir. Konya'daki değirmenler su kaynaklarının mevcudiyeti doğrultusunda Meram ve havalisi başta olmak üzere Konya, Hatunsaray, Sudiremi ve Saidili nahiyelerinde yoğunlaşmaktadır. Her köyde değirmen bulunmadığından köylüler kendilerine en yakın değirmenin bulunduğu köy/lere doğru sürekli bir hareket içerisinde olmuşlardır. Bu durum, kırsal bölgelerdeki yol ağının ve sosyal hareketliliğin hazırlamıştır. etrafında değirmenler şekillenmesine de zemin hazırlamıştır. Değirmenler üzerinde kuruldukları su kaynaklarının mahiyetine göre 6 ay veya yıl boyu çalışabildikleri gibi daha az süre ile de faal olabilmekteydiler. Bu değirmenler resm-i âsiyâb adı altında, ayda 5 akçe hesabı üzerinden vergilendirilirken, harap veya battal durumda olanlar ise herhangi bir vergilendirmeye tabi tutulmamışlardır. Aynı su yatağı üzerinde kurulacak olan yeni değirmenlerin eskilerine zarar vermemelerine dikkat edilmiş, bunun için iki değirmen arasındaki mesafenin yaklaşık 500 m. olması istenilmiştir. XVI. yüzyılın ortalarından itibaren değirmenlerin ekseriyetinin 6 ay ve üzerinde çalıştıkları tespit edilmiştir. Bu dönemde çalışan değirmenlerin tamamı zamanla yok olmuş, ayakta kalanlar ise sonraki dönemlerde yapılmışlardır. Değirmenciler öğüttükleri buğdaydan 1/30 oranında değirmenci hakkı alırlarken bu oran zamanla 1/20'ye kadar çıkmıştır.

Abstract

Wheat is always the most important nutrition source for mortality. For its consumption as bread on boards, it had to be converted to flour. Hence different mills were used. This using changed according to climate or geography. Mills can work with human, animal, water, wind and electricity. And they have evolved technologicaly. Before the modern times, they could be added as small industry installations. In Ottoman Empire they were divided four groups according to the their working. These were water, flood, ding and wind. But many of them worked by water. In Konya kaza nearly all of them worked by water. They were added as “âsiyâb”. Mills in Konya condensed Meram and its neighbours, Konya, Hatunsaray, Sudiremi and Saidili nahiyes. The water supplies were very important for this current state. There were no mills all of the village. So peasants moved the other villages which had the mills. For this, the road networks and social relations in rural areas were formed around the mills. Mills could be active for six months or a year or less time. In this stiuation, the bills’ water sources of quality are very important. These mills were taxed as the name of resm-i âsiyâb. Their price were five akçe per months. Ramshackle and extinct mills were not taxed. It was watched out the new mills which was founded on the same water and they were wanted to damage from new ones to the old ones. For this, it was wanted that, the distance between two mills had to about 500 m. Since the middle of XVI. century; ıt was fixed that most of the mills work for six months and above six months. All of the mills which worked this time vanished. The vestiges were built in next times. While the millers participated the portion whose rate 1/30, after that this portion was 1/20

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

YÖRÜK, D. (2014). XVI. YÜZYILDA KONYA KAZASINDA SU DEĞİRMENLERİ VE BEZİRHANELER. Turkish Studies (Elektronik), Cilt: 9 - Sayı: 1, 637–655. https://ajindex.com/articles/110013

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (17)

  1. Ankara Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Tahrir Defterleri (TKGM TT): 564, 565, 104, 584. İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi Bâb-ı Asafi Divan Kalemi (BOA A.DVN): 27. İstanbul Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tapu Tahrir Defterleri (BOA TT): 40, 63, 415, 1085 Konya Şer’iye Sicilleri (KŞS): 3, 50. 387 Numaralı Muhasebe-i Vilâyet-i Karaman ve Rûm Defteri 937/1530, I, T.C. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 1996.
  2. AKÖZ, Alaattin, XVI. Asırda Karaman Kazâsı, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Konya 1992.
  3. AYNURAL, Salih, İstanbul Değirmenleri ve Fırınları Zahire Ticareti (1740-1840),
  4. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2001.
  5. BARKAN, Ömer Lütfi, XV ve XVI’ncı Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Ziraî Ekonominin Hukukî ve Malî Esasları I- Kanunlar, İÜEFTE Neşriyatı, İstanbul 1943
  6. BAŞ, Ali – Remzi Duran – Ruhi Özcan, “Konya Meram İlçesi Tarihi Su Değirmenleri”, XIV. Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu”, 20-22 Ekim 2010
  7. Konya, Konya 2011, s.95-113.
  8. BİLDİRİCİ, Mehmet, Tarihi Su Yapıları Konya, Karaman, Niğde, Aksaray, Yalvaç, Side Mut, Silifke, DSİ Genel Müdürlüğü Yayınları Ankara 1994.
  9. BİR, Atilla – Mahmut Kayral, “Osmanlı Döneminde Anadolu’da Kullanıldığı Bilinen Alttan Çevirmeli Su Değirmenleri ve Su Kaldırma Düzenleri”, Osmanlı Bilimi Araştırmaları, C.II, İstanbul 1998, s.173-186.
  10. CIPOLLA, Dünya Nüfusunun İktisat Tarihi, Çev. Mehmet Sırrı Gezgin, Ötüken Neşriyat, İstanbul 1980.
  11. DANIŞMAN, H. H. Günhan, “A Survey of the Turbine-Type Water-Mills in the Bolu Region of the Central Anatolian Plateu” METU Journal of the Faculty of Architecture, Volume 3, Number 1, Spring 1977, p.17-37
  12. DİNÇ, Abdurrahman, “Konya”, Konya Ansiklopedisi, C.V, Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Konya 2013, s.225-235.
  13. DİNÇ, Abdurrahman, “Kadınhanı”, Konya Ansiklopedisi, C.V, Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Konya 2013, s.10-11.
  14. ERDOĞRU, M Akif, Osmanlı Yönetiminde Beyşehir Sancağı (1522-1584), İzmir 1998.
  15. ERDOĞRU, Mehmet Akif, “Karaman Vilayeti Kanunnâmeleri”, OTAM, S.4, Ankara 1993, s.467- 516. ERTUĞ, Füsun, “Anadolu’nun Önemli Yağ Bitkilerinden Keten/Linum ve Izgın/Eruca Orta Anadolu’da Beziryağı Üretimi ve Bezirhaneler”, TÜBA-AR, I, Ankara 1998, s.114-127
  16. ERTÜRK, Volkan, XVI. Yüzyılda Akşehir Sancağı, Akademi Titiz Yayınları, İstanbul 2011, s.207. FAROQHI, Suraiya, Osmanlı’da Kentler ve Kentliler, Çev. Neyyir Kalaycıoğlu, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul 2004.
  17. FAROQHİ, Suraiya, “Onaltıncı Yüzyıl Boyunca