KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Öneri Dergisi / 2026 / Cilt: 21 Sayı: 66

BEŞ FAKTÖRLÜ KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ İLE DUYGUSAL TÜKENMİŞLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: ULUSAL YAZIN BAĞLAMINDA BİR META ANALİZ ÇALIŞMASI

THE RELATIONSHIP BETWEEN THE BIG FIVE PERSONALITY TRAITS AND EMOTIONAL EXHAUSTION: A META-ANALYSIS IN THE CONTEXT OF NATIONAL LITERATURE

Hilmiye Türesin(Manisa Celal Bayar Üniversitesi)0000-0002-7050-0495
Sayfa
572–597
Yayın Tarihi
2026-07-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Tüm çalışmaların heterojen yapıda olduğu ve rastgele etkiler modeli altındaki etki büyüklükleri tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çeşitli sektörlerde çalışanların duygusal tükenmişlik yaşamalarında etkili unsurlardan biri de kişilik özellikleridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu ilişkide cinsiyetin ve sektörün moderatör etkisi de araştırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Tüm çalışmaların heterojen yapıda olduğu ve rastgele etkiler modeli altındaki etki büyüklükleri tespit edilmiştir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Beş Faktörlü Kişilik Özellikleri · Duygusal Tükenmişlik · Meta analiz

Özet

Çeşitli sektörlerde çalışanların duygusal tükenmişlik yaşamalarında etkili unsurlardan biri de kişilik özellikleridir. Bu çalışmada, beş faktörlü kişilik özellikleri (nevrotiklik, sorumluluk, uyumluluk, dışa dönüklük, deneyime açıklık) ile duygusal tükenmişlik arasındaki ilişkileri inceleyen ulusal yazın bağlamında yapılan yayınlardan (makale ve tez) bir meta analiz gerçekleştirilmiştir. Bu ilişkide cinsiyetin ve sektörün moderatör etkisi de araştırılmıştır. Nevrotiklik boyutu ile duygusal tükenme arasındaki ilişkiyi inceleyen 20, sorumluluk ile duygusal tükenme ilişkisini inceleyen 18, dışadönüklük ile duygusal tükenme ilişkisini inceleyen 17, uyumluluk ile duygusal tükenme ilişkisini inceleyen 16 ve deneyime açıklık ile duygusal tükenme ilişkisini inceleyen 13 çalışma meta analize dahil edilmiştir. Tüm çalışmaların heterojen yapıda olduğu ve rastgele etkiler modeli altındaki etki büyüklükleri tespit edilmiştir. Nevrotiklik ile duygusal tükenmişlik (EB=0.417; %95 güven aralığı: 0.351-0.482; p<0.001) arasındaki etki büyüklüğü orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı korelasyonu; sorumluluk (EB=-0.148; %95 güven aralığı: -0.281-0.015; p=0.025) ve dışadönüklük (EB=-0.150; %95 güven aralığı: -0.263-0.037; p=0.009) ile duygusal tükenmişlik arasında etki büyüklüğü zayıf düzeyde, anlamlı negatif yönlü korelasyonları ifade etmektedir. Beş faktör kişilik özellikleri ile duygusal tükenme arasındaki ilişkide cinsiyet ve sektörün moderatör etkisinin anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgular bireysel kişilik farklılıklarının çalışma hayatındaki duygusal tükenmişlik ile ilişkisini anlamaya katkı sunmaktadır.

Abstract

Personality traits are among the factors influencing employees’ experiences of emotional exhaustion across various sectors. This study presents a meta-analysis of national publications (articles and theses) examining the relationships between the Big Five personality traits—neuroticism, conscientiousness, agreeableness, extraversion, and openness to experience—and emotional exhaustion. The moderating effects of gender and sector were also investigated. The analysis included 20 studies on neuroticism, 18 on conscientiousness, 17 on extraversion, 16 on agreeableness, and 13 on openness to experience in relation to emotional exhaustion. All studies demonstrated heterogeneity, and effect sizes were calculated using a random-effects model. Results indicated a moderate positive correlation between neuroticism and emotional exhaustion (ES = 0.417; 95% CI: 0.351–0.482; p < 0.001), and weak negative correlations between conscientiousness (ES = −0.148; 95% CI: −0.281–−0.015; p = 0.025) and extraversion (ES = −0.150; 95% CI: −0.263–−0.037; p = 0.009) with emotional exhaustion. The moderating effects of gender and sector were found to be non-significant. These findings contribute to the understanding of how individual personality differences are associated with emotional exhaustion in the workplace.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Türesin, H. (2026). BEŞ FAKTÖRLÜ KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ İLE DUYGUSAL TÜKENMİŞLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ: ULUSAL YAZIN BAĞLAMINDA BİR META ANALİZ ÇALIŞMASI. Öneri Dergisi, Cilt: 21 Sayı: 66, 572–597. https://doi.org/10.14783/maruoneri.1786234

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (60)

  1. Meta-analize dahil edilen çalışmalar (*) ile gösterilmiştir. *Alan, H., ve Fidanboy, C. Ö. (2013). “Sinizm, tükenmişlik ve kişilik arasındaki ilişkiler: Bilişim sektörü çalışanları kapsamında bir inceleme”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, 165-176.
  2. Angelini G. (2023). Big five model personality traits and job burnout: a systematic literature review. BMC psychology, 11(1), 49. https://doi.org/10.1186/s40359.023.01056-y
  3. Atabay, T. A. (2019). Çalışanların kişilik özelliklerinin işe adanmışlık seviyeleri ve tükenmişlik davranışlarına etkisini belirlemeye yönelik bir alan araştırması (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
  4. Alarcon, G., Eschleman, K. J., & Bowling, N. A. (2009). “Relationships between personality variables and burnout”. A meta-analysis. Work & Stress, 23(3), 244–263. https:// doi. org/ 10. 1080/ 02678.370.9032826 00
  5. Bahar, E., & Köroğlu, E. Ö. (2021). “Beş faktör kişilik özelliklerinin sağlık kurumlarında çalışanların işten ayrılma niyetine etkisinde duygusal tükenmenin aracılık rolü”. Journal of Management and Economics Research, 19(4), 133-156. https://doi.org/10.11611/yead.976753
  6. Bahar, E., & Köroğlu, E. Ö. (2022). “Effects of Five-Factor Personality Traits on Burnout”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3), 1152-1164. https://doi.org/10.33206/mjss.974418
  7. Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). “The big five personality dimensions and job performance: A metaanalysis”. Personnel Psychology, 44, 1–26. https:// doi. org/ 10. 1111/j. 1744 – 6570. 1991. tb00688.x
  8. Barrick, M. R., Mount, M. K., & Judge, T. A. (2001). “Personality and performance at the beginning of the new millennium: What do we know and where do we go next?”, International Journal of Selection and Assessment, 9(1–2), 9–30. https:// doi. org/ 10. 1111/ 1468 – 2389. 00160
  9. Basım, H. N., Begenirbaş, M., & Can-Yalçın, R. (2013). “Öğretmenlerde kişilik özelliklerinin duygusal tükenmeye etkisi: Duygusal emeğin aracılık rolü”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1477- 1496. https://doi.org/10.12738/estp.2013.3.1509.
  10. Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2021). Introduction to meta-analysis. John wiley & sons. https://doi.org/ 10.1002/978.047.0743386
  11. Briggs, S. R. (1992). “Assessing the five-factor model of personality description”. Journal of Personality, 60,253-293. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1992.tb00974.x
  12. Bulut, M. B. (2017). “Akademisyenlerin örgütsel bağlılıkları, kişilik özellikleri ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiler”, Journal of International Social Research, 10(50), 362-370. https://doi.org/ 10.17719/ jisr.2017.1668
  13. Camcı, Y., & Ercan, L. (2017). “Psikolojik danışmanların kişilik özellikleri ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi”. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2017(9), 402-429.
  14. Cohen, L., Manion, L. ve Morrison, K. (2017). Research methods in education (8th ed.) Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, Inc. https://doi.org/10.4324/978.131.5456539
  15. Connelly, B. S., & Ones, D. S. (2010). “Another perspective on personality: Meta-analytic integration of observers’ accuracy and predictive validity”. Psychological Bulletin, 136(6), 1092–1122. https://doi.org/10.1037/ a0021212
  16. Cordes, C. L., & Doughtery, T. W. (1993). “A review and an integration of research in job burnout”. Academy of Management Review, 18,62 1-656. https://doi.org/10.2307/258593
  17. De Vries, J., & Van Heck, G. L. (2002). “Fatigue: relationships with basic personality and temperament dimensions”. Personality and Individual Differences, 33(8), 1311-1324. https://doi.org/10.1016/S0191- 8869(02)00015-6
  18. Dinç, M., Bitlisli, F., Çetinceli, E., & Aydın, S. Z. (2013). “Öğretim elemanlarının tükenmişliğinde beş faktör kişilik özelliklerinin etkisi: süleyman demirel üniversitesi meslek yüksekokulları örneği”. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 4(9), 44-69.
  19. Dinçer, S. (2014). Eğitim bilimlerinde uygulamalı meta-analiz. Pegem Akademi, Ankara
  20. Düz, A. G. (2015). Sağlık çalışanlarında tükenmişlik sendromunun kişilik özellikleri ile olan ilişkisi (Yüksek Lisans Tezi). Beykent Üniversitesi.
  21. Ersen, N., Akyüz, İ., Karamanlı, M., & Bayram, B. Ç. (2022). “Ahşap levha endüstrisinde çalışanların kişilik özelliklerinin örgütsel vatandaşlık boyutları ve tükenmişlik düzeyleri üzerine etkisi”. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 10(2), 593-611. https://doi.org/10.29130/dubited.963124
  22. Finch, J. F., Baranik, L. E., Liu, Y., &West, S. G. (2012).”Physical health, positive and negative affect, and personality: A longitudinal analysis”. Journal of Research in Personality, 46(5), 537–545. https://doi. org/10.1016/j.jrp.2012.05.013
  23. Hobfoll, S.E. (2001), “The Influence of Culture, Community, and the Nested-Self in the Stress Process: Advancing Conservation of Resources Theory”. Applied Psychology, 50: 337-421. https://doi.org/10.1111/1464- 0597.00062
  24. Honkonen, T., Ahola, K., Pertovaara, M., Isometa, E., Kalimo, R., Nykyri, E., Aromaa, A. & Lönqvist, J. (2006). “The association between burnout and physical illness in the general population—results from the Finnish health 2000 study”. Journal of Psychosomatic Research, 61(1), 59–66. https://doi.org/10.1016/j. jpsychores.2005.10.002
  25. Iorga, M., Dondas, C. O. R. I. N. A., Sztankovszky, L. Z., & Antofie, I. O. A. N. (2018). “Burnout syndrome among hospital pharmacists in Romania”. Farmacia, 66(1), 181-186.
  26. Javaras, K. N., Schaefer, S. M., van Reekum, C. M., Lapate, R. C., Greischar, L. L., Bachhuber, D. R., Love, G.
  27. D., Ryff, C. D., & Davidson, R. J. (2012). “Conscientiousness predicts greater recovery from negative emotion”. Emotion, 12(5), 875–881. https://doi.org/10.1037/a0028105
  28. Judge, T. A., Woolf, E. F., & Hurst, C. (2009). “Is emotional labor more difficult for some than others? A multilevel, experience-sampling study”. Personnel Psychology, 62, 57-88. https://doi.org/10.1111/j.1744- 6570.2008.01129.x
  29. Kapusuz, A.G. (2016). Kişilik özellikleri ile tükenmişlik ilişkisinde psikolojik sermayenin etkileri (Doktora tezi). Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi.
  30. Karamanlı, M. (2021). Kişisel özellikler ile örgütsel davranış boyutları ve tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişki: Orman ürünleri işletmesi örneği (Yüksek Lisans Tezi). Artvin Çoruh Üniversitesi.
  31. Kaşlı, M., & Seymen, O. A. (2010). “Kişilik özellikleri, lider-üye etkileşimi ve tükenmişlik ilişkisi”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27).
  32. Keser, A. (2009). “Tükenmişlik Sendromu”, Keser, A., Yılmaz, G. ve Yürür, S. (ed). Çalışma Yaşamında Davranış İçinde, Kocaeli, Umuttepe Yayınları.
  33. Köksal, K., & Kara, A. U. (2022). “Kişilik ile tükenmişlik ilişkisinde istismarcı yönetimin aracı rolü: banka çalışanları üzerinde bir araştırma”. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(1), 269- 293.
  34. Kutlay, M. (2011). İşgören Kişilik Özelliklerinin İş Tatmini ve Tükenmişlik Üzerine Etkileri ve Bankacılık Sektöründe Bir Uygulama. (Yüksek Lisans Tezi). Niğde Üniversitesi.
  35. Lazarus, R. S. (1999). Stress and emotion: A new synthesis. Springer.
  36. Le Vigouroux, S., Scola, C., Raes, M. E., Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2017). “The big five personality traits and parental burnout: Protective and risk factors”. Personality and Individual Differences, 119, 216-219. https://doi.org/10.1016/j.paid.2017.07.023
  37. Lipsey, M. W., & Wilson, D. B. (2001). Practical Meta Analysis. (M. W. Lipsey & D. B. Wilson, Eds.), Applied Social Research Methods Series (Vol. 49). California: Sage Publications, Inc.
  38. Maslach, C., & Pines, A. (1977). “The burn-out syndrome in the day care setting”. Child Care Quarterly, 6(2), 100–113. https://doi.org/10.1007/BF01554696
  39. Maslach, C. & Jackson, S. E. (1981). “The Measurement Of Experienced Burnout”, Journal of Occupational Behavior, Vol.2, pp. 99-113. https://doi.org/10.1002/job.403.002.0205
  40. Maslach, C., Schaefeli, W. B. & Leiter, M. (2001). “Job Burnout”, Annual Review of Psychology, 52(1), 397-422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
  41. McCrae, R. R. (1991). “The five-factor model and its assessment in clinical settings”, Journal of Personality Assessment, 57,399-4 14. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa5703_2
  42. McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1987). “Validation of the Five-factor model of personality across instruments and observers”. Jourrnal of Personality and Social Psychology, 52, 8 1-90. https://doi.org/10.1037//0022- 3514.52.1.81
  43. McCrae, R. R., & John, O. P. (1992). “An introduction to the five-factor model and its applications”. Journal of Personality, 60(2), 175–215. https:// doi. org/ 10. 1111/j. 14676 494. 1992. tb009 70.x
  44. McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (2008). The five-factor theory of personality. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (pp. 159–181). Guilford Press.
  45. Ocak, M. Ç. (2024). Kişilik ve Psikolojik Dayanıklılığın Tükenmişlik Üzerine Etkisi (Yüksek Lisans Tezi) Marmara Universitesi.
  46. Oh, I.-S., Wang, G., & Mount, M. K. (2011). “Validity of observer ratings of the five-factor model of personality traits: A meta-analysis”. Journal of Applied Psychology, 96(4), 762–773. https:// doi. org/ 10.1037/ a0021 832.
  47. Okutan, E. (2010). Kişilik özelliklerinin tükenmişliğe etkisi: Bir örnek olay incelemesi (Doktora Tezi). Sakarya Universitesi.
  48. Otero-López, J. M., Bolaño, C. C., Mariño, M. J. S., & Pol, E. V. (2010). “Exploring stress, burnout, and job dissatisfaction in secondary school teachers”. International Journal of Psychology & Psychological Therapy, 10(1), 107–123.
  49. Özgen, H., & Özmen, İ. (2023). “Akademisyenlerde örgütsel dışlanma ve tükenmişlik: kişilik özelliklerinin yordama gücü ve pozitif ve negatif duygulanımın aracı rolü”. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(2), 159-178. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1253709
  50. Periard, D. A., & Burns, G. N. (2014). “The relative importance of Big Five Facets in the prediction of emotional exhaustion”. Personality and Individual Differences, 63, 1-5. https://doi.org/10.1016/j.paid.2014.01.036 Roberts, B. W. (2009). “Back to the future. Personality and assessment and personality development”. Journal of Research in Personality, 43(2), 137–145. https:// doi. org/ 10. 1016/j. jrp. 2008. 12. 015
  51. Roloff, J., Kirstges, J., Grund, S., & Klusmann, U. (2022). “How strongly is personality associated with burnout among teachers? A meta-analysis”. Educational Psychology Review, 34(3), 1613-1650. https://doi. org/10.1007/s10648.022.09672-7
  52. Süren, S., Örücü, E., & İzci, Ç. (2016). “Banka çalışanlarında tükenmişlik ve beş büyük kişilik özellikleri arasındaki ilişki: Bir alan araştırması”. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 23(1), 247-262. https://doi. org/10.18657/yecbu.04098
  53. Swider, B. W., & Zimmerman, R. D. (2010). “Born to burnout. A meta-analytic path model of personality, job burnout, and work outcomes”. Journal of Vocational Behavior, 76(3), 487–506. https:// doi. org/10. 1016/j. jvb. 2010. 01. 003
  54. Şener, C. (2018). Lise öğrencilerinde okul tükenmişliğinin yordayıcısı olarak mizah tarzlarının ve beş faktör kişilik özelliklerinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi) Mersin Üniversitesi.
  55. Taşpınar, O., ve Temeloğlu, E. (2016). “Otel işletmelerinde çalışanların kişilik özelliklerinin örgütsel tükenmişlik üzerindeki etkisi”. Journal of International Social Research, 9(46), 840-849. https://doi.org/ 10.17719/ jisr.201.646.22647.
  56. Vaulerin, J., Colson, S. S., Emile, M., Scoffier-Mériaux, S., & d’Arripe-Longueville, F. (2016). “The Big Five personality traits and French firefighter burnout: The mediating role of achievement goals”. Journal of occupational and environmental medicine, 58(4), 128-132. https://doi.org/10.1097/ JOM.000.000.0000000679
  57. Wolpin, J., Burke, R. J., & Greenglass, E. R. (1991). “Is job satisfaction an antecedent or a consequence of psychological burnout?” Human Relations, 44,193-209. https://doi.org/10.1177/001.872.679104400205 *Yilmaz, K. (2014). “The relationship between the teachers’ personality characteristics and burnout levels”. The Anthropologist, 18(3), 783-792.
  58. Yüksel, E. (2017). Sağlık Çalışanlarında Tükenmişlik sendromunun kişilik özellikleri ile ilişkisi: Tunceli örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Munzur Üniversitesi.
  59. Zellars, K. L., Perrewé, P. L., & Hochwarter, W. A. (2000). “Burnout in health care: The role of the five factors of personality”. Journal of Applied Social Psychology, 30(8), 1570–1598. https://doi. org/10.1111/j.1559-1816.2000.tb02456.x
  60. Zimmerman, R. D. (2008). “Understanding the impact of personality traits on individuals’ turnover decisions: A meta-analytic path model.” Personnel Psychology, 61, 309–348. https:// doi. org/ 10. 1111/j.1744 – 6570. 2008. 00115.x