Dergiler / Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 2025 Sayı: Aile Özel Sayısı Cilt -2 Özel Sayı

KORUYUCU AİLELİK MODELİNİN TÜRKİYE’DE GELİŞTİRİLMESİ: ULUSLARARASI PERSPEKTİFLER VE MODEL ÖNERİSİ

DEVELOPMENT OF FOSTER FAMILY MODEL IN TÜRKİYE: INTERNATIONAL PERSPECTIVES AND MODEL PROPOSAL

Hilal Kök(Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı)0000-0002-5184-0320
Sayfa
559–587
Yayın Tarihi
2025-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Koruyucu ailelik modelinin yaygınlaştırılması ve niteliğinin geliştirilmesine yönelik fikir sunan bu çalışmanın mevcut literatüre ve uygulama alanına katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çocuk koruma sistemi içerisinde çeşitli sebeplerle öz ailesi yanında yetişmeleri mümkün olmayan çocukların koruma ve bakımlarının devlet desteği ile bir aile yanında gerçekleştirilmesi için koruyucu aile modeli geliştirilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Türkiye’de 1960’lı yıllardan bu yana uygulanan koruyucu ailelik modelinde yıllar içerisinde çeşitli gelişmeler yaşanmış ve koruyucu aile sayısı artmış olsa da gelinen noktada koruyucu aile hizmeti istenilen düzeyde değildir.
💡
Sonuç & Katkı:Koruyucu ailelik modelinin yaygınlaştırılması ve niteliğinin geliştirilmesine yönelik fikir sunan bu çalışmanın mevcut literatüre ve uygulama alanına katkı sağlaması amaçlanmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Korunma ihtiyacı olan çocuk · koruyucu aile · koruyucu aile sistemleri

Özet

Çocuk koruma sistemi içerisinde çeşitli sebeplerle öz ailesi yanında yetişmeleri mümkün olmayan çocukların koruma ve bakımlarının devlet desteği ile bir aile yanında gerçekleştirilmesi için koruyucu aile modeli geliştirilmiştir. Türkiye’de 1960’lı yıllardan bu yana uygulanan koruyucu ailelik modelinde yıllar içerisinde çeşitli gelişmeler yaşanmış ve koruyucu aile sayısı artmış olsa da gelinen noktada koruyucu aile hizmeti istenilen düzeyde değildir. Literatür derlemesi örneği olan bu çalışmada, öncelikle koruyucu ailelik hakkında genel bilgilere ve Türkiye’deki mevcut duruma yer verilmiştir. Yürütülen araştırmalar ve uygulamalara yönelik çalıştay raporları sonucunda Türkiye’deki koruyucu ailelik sisteminde yaşanan sorunlar ortaya koyulmuştur. Türkiye’deki koruyucu ailelik modelinin geliştirilmesine yönelik uluslararası iyi uygulama örnekleri incelenmiş, bu kapsamda Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Hollanda uygulamaları Türkiye ile karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda Türkiye’de mevcut koruyucu ailelik sisteminin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik bir model önerisi geliştirilmiştir. Koruyucu ailelik konusunda yürütülen çalışmalarda ortaya koyulan sorunlar ve iyi uygulama örnekleri sentezlenerek tasarlanan bu model; eğitim programları, koruyucu ailelere sunulan destek hizmetleri, denetim ve izleme süreçleri ile toplumsal farkındalık ve kapasitenin geliştirilmesi gibi temel politika alanlarını kapsamaktadır. Modelde, her bir politika alanına yönelik hedefler ve stratejiler belirlenmiştir. Koruyucu ailelik modelinin yaygınlaştırılması ve niteliğinin geliştirilmesine yönelik fikir sunan bu çalışmanın mevcut literatüre ve uygulama alanına katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Abstract

The foster family model was developed within the child protection system to ensure that children who cannot be raised with their biological families for various reasons are protected and cared for by a family with state support. Although there have been various developments over the years in the foster family system implemented in Türkiye since the 1960s and the number of foster families has increased, foster family services are not at the desired level at this point. In this study, which is an example of a literature review, firstly general information about foster care and the current situation in Türkiye are given. As a result of the research and reports on the practices, the problems experienced in the foster care system in Türkiye have been revealed. International good practice examples for the development of the foster family model in Türkiye were examined, and in this context, the practices of the United States, England and the Netherlands were evaluated by comparing them with Türkiye. As a result of this study, a model proposal was developed for the development and dissemination of the existing foster care system in Türkiye. This model, designed by synthesizing the problems and good practice examples revealed in the studies conducted on foster care, covers basic policy areas such as training programs, support services provided to foster families, inspection and monitoring processes, and development of social awareness and capacity. In the model, targets and strategies for each policy area are determined. This study, which offers ideas for disseminating the foster family model and improving its quality, aims to contribute to the existing literature and field of practice.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kök, H. (2025). KORUYUCU AİLELİK MODELİNİN TÜRKİYE’DE GELİŞTİRİLMESİ: ULUSLARARASI PERSPEKTİFLER VE MODEL ÖNERİSİ. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, Cilt: 2025 Sayı: Aile Özel Sayısı Cilt -2 Özel Sayı, 559–587. https://doi.org/10.21560/spcd.v2025i88554.1647979

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (65)

  1. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2020). Koruyucu Aile Temelli Çocuk Koruma Sistemi Çalıştayı Raporu. Ankara: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Erişim tarihi: 20.01.2025,
  2. https://aile.gov.tr/media/80648/koruyucu-aile-calistay-raporu.pdf.
  3. ASHB (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı). (2022). Kurumsal İstatistikler, Erişim tarihi: 10.01.2025, https://www.aile.gov.tr/media/87499/kurumsal-istatistikler.pdf
  4. Akbaş, E., Dal, V. (2020). Koruyucu Aile Hizmetinde Sivil Toplum Örgütlerinin Rolü. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 24(3), 523-546.
  5. Ataç, İ. (2022). Sosyal Politika Uygulaması Olarak Türkiye’de Koruyucu Aile Sistemi: Karşılaştırmalı Bir Analiz (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Ankara.
  6. Barbell, K., Freundlich, M. (2006). Foster Care Today. Casey Family Programs, Washington, DC.
  7. Beter, Ö. (2010). Türkiye ve İngiltere’de Çocuk Koruma Sistemleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  8. Baginsky, M., Gorin, S., and Sands C., (2017). The fostering system in England: Evidence review. Department For Education, King’s College London and Quest Research and Evaluation Ltd., Social Sevice in Government, July, 1-30.
  9. Brown, L., and Taylor, R. (2021). Foster care systems: International perspectives and best practices. Oxford University Press.
  10. Certel, N. (2019). Koruyucu Aile Derneklerine Üye Olan Koruyucu Ailelerin Bu Modele İlişkin Deneyim ve Değerlendirmeleri. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 30(1), 147-165.
  11. Child Welfare Information Gateway. (2020). Foster care statistics 2020. U.S. Department of Health and Human Services, Erişim tarihi:20.01.2025, https://www.childwelfare.gov.
  12. Child Welfare League of America. (2020). Standards of excellence for child welfare services. Washington, DC: Child Welfare League of America.
  13. Close, M. (1983). Child welfare and people of color: Denial of equal access. Social Work Research and Abstracts, 19(4), 13-20.
  14. Çelik, A. (2021). Türkiye’de Koruyucu Ailelik Sisteminin Mevcut Durumu ve Geliştirme Önerileri. Sosyal Hizmetler Dergisi, 12(2), 45-68.
  15. Denizli Koruyucu Aile Derneği (2011) Birinci Ulusal Koruyucu Aile Çalıştayı, Mayıs 2011, Denizli: Bilal Ofset.
  16. Delgado, P., Pinto, V., (2011). Criteria for the Selection of Foster Families and Montoring of Placements.: Comparative Study of the Applicaton of the Casey Foster Applicant Inventory-Applicant Version (CFAI-A). Children and Youth Services Review, 33(6), 1031-1033.
  17. Doğan, M. (2020). Koruyucu ailelik modeli ve çocuk refahı üzerine etkileri. Çocuk Hakları Dergisi, 12(1), 45-67.
  18. Dozier, M., and Rutter, M. (2008). Challenges to the development of attachment relationships faced by young children in foster and adoptive care. Development and Psychopathology, 20(3), 845-859. doi:10.1017/S0954579408000400
  19. Erbay, E. ve Çalış, N. (2021). Türkiye’de Koruyucu Aile Hizmetlerine Yönelik Uzman Görüşleri. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(40), 439-462. doi: 10.46928/iticusbe.793311
  20. Erdal, L. (2014). Türkiye’de Sosyal Politika ve Koruyucu Aile Hizmet Modeli. Sosyoekonomi, 22(22), 171-192. doi:10.17233/se.27202
  21. Erdem, T., ve Yavuz, M. (2018). Türkiye’de koruyucu ailelik sisteminin gelişimi ve karşılaşılan sorunlar. Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 6(2), 98-115.
  22. Farmer, E., Lipscombe, J., and Moyers, S. (2008). Foster carer strain and its impact on parenting and placement outcomes for adolescents. British Journal of Social Work, 38(7), 1361-1375. doi:10.1093/bjsw/bcm045
  23. Font, S., Berger, L., Cancian, M., Noyes, J. (2018). Permanency and the educational and economic attainment of former foster children in early adulthood. American Sociological Review, 83(4), 716-743.
  24. Foster Care. Erişim tarihi: 29.01.2025, https://www.fostercareuk.co.uk/knowledge-centre/fostering-siblings/
  25. Geen, R. (2003). Kinship care: Making the most of a valuable resource. Washington DC: Urban Institute Press.
  26. Harder, A. T., Knorth, E. J., and Kalverboer, M. E. (2013). A secure base? The adolescent–staff relationship in secure residential youth care. Child and Family Social Work, 18(3), 305-317.
  27. Hız, Ö. (2018). Türkiye’de Çocuk Refahı Kapsamında Koruyucu Aile Hizmeti Denizli İli Örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
  28. İzci, L. (2020). Türkiye ve İngiltere’de Koruyucu Aile Sisteminin Karşılaştırması. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (50), 140-163. doi:10.48070/erusosbilder.740035
  29. İzci, L., Sarı, K. S. ve Uyanık, M. N. (2021). Aile Odaklı Hizmet Model Olarak Koruyucu Aile Uygulaması. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Politikaları Serisi, 1(3), 1-44.
  30. Johnson, K. (2018). Child Welfare and Foster Care in the United States. Journal of Social Work, 8(3), 223-240.
  31. Karataş, K., (2007). Türkiye’de Çocuk Koruma Sistemi ve Koruyucu Aile Uygulamaları Üzerine Bir Değerlendirme, Toplum ve Sosyal Hizmet, 18(2), 7-19.
  32. Karatay A. (2017). Türkiye’de Koruyucu Aile: Kökenleri, Gelişimi ve Bugünü. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 389-420.
  33. Kaya, S., Demir, A. (2022). Koruyucu Aile Sistemlerinin Karşılaştırmalı Analizi: Türkiye ve Avrupa Örnekleri. Toplum ve Çocuk Çalışmaları Dergisi, 10(3), 75-102.
  34. Keller, T. E., Wetherbee, K., Le Prohn, N., Payne, V., Sim, K., and Lamont, E. R. (2001). Competencies and problem behaviors of children in family foster care: Variations by kinship placement status and race. Children and Youth Services Review, 23(12), 915-940. doi: 10.1016/S01907409(01)00175-X
  35. Koç, T. (2016). Türkiye’de Koruyucu Aile Hizmetinin Etkinliğinin Arttırılmasına Yönelik Çözüm Önerileri: Türkiye ve Hollanda Karşılaştırması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Celal Bayar Üniversitesi SBÜ, Manisa. Korev (Koruyucu Aile, Evlat Edinme Derneği) (2016). Koruyucu Aileler Gözüyle Koruyucu Ailelik Modelinin Değerlendirilmesi Çalıştayı Sonuç Raporu. Ankara.
  36. Koruyucu Aile Yönetmeliği. (2012). Resmî Gazete (Sayı: 28497), Erişim tarihi: 24.01.2025, http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121214-2.htm.
  37. KVC Health System (2021). Foster Care in America: Realities, Challenges and Solutions. Erişim tarihi:20.01.2025, https://www.kvc.org/blog/foster-care-in-america/.
  38. Luke, N., Sinclair, I., Woolgar, M., and Sebba, J. (2014). What works in preventing and treating poor mental health in looked after children? Nuffield Foundation Report. London: NSPCC.
  39. Matheson, I. (2008). Foster care standards: A four country study. New Zealand Family and Foster Care Federation.
  40. Office for Standards in Education, Children's Services and Skills - OFSTED. (2014). Introduction to independent fostering agencies. November, Reference No: 090219, Manchester: Crown Copyright, 1-9.
  41. Olson, L. (1982). Predicting the permanency status of children in foster care. Social Work Research and Abstracts, 18, 9-20.
  42. Özbesler, C. (2009). Koruyucu Aile Hizmetlerinde Değerlendirme Süreci. Aile ve Toplum Dergisi, 11(4), 85-94. doi:21096/227191
  43. Özkara, S. (2005). Toplumun Koruyucu Aile Uygulamasına İlişkin Bilgi Görüş ve Değerlendirmeleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  44. Pecora, P. J., and Whittaker, J. K. (2020). Therapeutic foster care: Challenges and opportunities. Children and Youth Services Review, 102(2), 155-164.
  45. Raudkivi, M. (2020). What Factors Predispose the Intention to Become A Foster Family in Estonia: Applying the Theory of Reasoned Action and Planned Behavior?. Children and Youth Services Review, 118, 105-145.
  46. Scheiwe, K., Schuler‐Harms, M., Walper, S., and Fegert, J. M. (2016). Pflegefamilien als soziale familien, ihre rechtliche anerkennung und aktuelle herausforderungen. Bundesministerium Für Familie Senioren, Frauen Und Jugend.
  47. Schofield, G., and Beek, M. (2014). Supporting Foster Carers Through Positive Transitions. Journal of Social Work Practice, 28(4), 393-407.
  48. Selwyn, J., and Nandy, S. (2014). Kinship care in the UK: Using census data to estimate the extent of informal care by relatives. Child and Family Social Work, 19(1), 44-54. doi:10.1111/cfs.12023.
  49. Smith, L. (2015). Child Protection in England: Policies and Practices. International Journal of Child Welfare, 9(1), 15-30.
  50. Smith, J. (2019). Foster care policies and child welfare: A comparative analysis of the US, UK, and the Netherlands. Cambridge University Press
  51. Socialstyrelsen, (2019). Statistik Om Socaltjänstnsatser Tll Barn Och 2018, Article number: 2019-8-6261, s: 1-4, Erişim tarihi:20.01.2025, www.Socialstyrelsen.se/statstk-och-data/statstk.
  52. Sosyal Hizmetler Kanunu (2828). Erişim tarihi: 10.12.2024, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2828&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
  53. Stehno, S. (1990). The elusive continuum of child welfare services: Implications for minority children and youth. Child Welfare, 69, 551-562.
  54. Strijker, J., and Knorth, E. J. (2007). Factors associated with the adjustment of foster children in the Netherlands. American Journal of Orthopsychiatry, 77(3), 421-429.
  55. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (Kasım 2024), Aylık İstatistik Bülteni. The Fostering Network (2021). Types of foster care in the UK, Erişim tarihi:17.01.2025, https://www.thefosteringnetwork.org.uk
  56. Tomanbay İ. (1999). Sosyal Çalışma Sözlüğü. Ankara: Selvi Yayınları.
  57. TÜİK. (2013, Mart 20). Türkiye İstatistik Bülteni Haber Bülteni. Retrieved from İstatistiklerle Çocuk, 2023. https://www.tuik.gov.tr/media/announcements/istatistiklerle_cocuk_2023.pdf
  58. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (1982). Erişim tarihi: 11.12.2024, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
  59. UNICEF. (2019). The state of the world’s children: Children, food and nutrition. United Nations Publications.
  60. United Nations. (1989). Convention on the rights of the child. United Nations. Erişim tarihi: 20.11.2024, https://www.ohchr.org/en/professional-interest/convention-rights-child
  61. U.S. Department of Health and Human Services. (2021). Adoption assistance and child welfare act of 1980.
  62. Yıldırımalp, S., ve Hız, Ö. (2020). Koruyucu Ailelerin Sorunları Denizli İli Örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 185-202. doi:10.25287/ohuiibf.567007.
  63. Yolcuoğlu, İ.G. (2009). Türkiye'de Çocuk Koruma Sisteminin Genel Olarak Değerlendirilmesi. Aile ve Toplum Dergisi, 5(18), 43-57.
  64. Youth Justice Board. (2019). Standards for children in the youth justice system. Londra: UK Government Publications.
  65. Yurdakul, A. (2016). Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına Bağlı Kurum Bakımında Kalan Çocuklarla Koruyucu Aile Yanında Kalan Çocukların Benlik Saygısı ve Psikososyal Gelişimleri Arasındaki Farklılıkların İncelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi SBÜ, İstanbul.