Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightHer iki dengbêjin bu temsiller yoluyla mekânsal hafızayı canlı tutmaya, unutma eylemine karşı güçlü bir anlatısal direniş oluşturmaya çalıştıkları tespit edilmiş, böylece kılamların salt şiirsel bir anlatı olmaktan çıkıp bir tür alternatif tarihsel anlatıya dönüştükleri gözlemlenmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Kendine has ses ve icra biçimleri, geçmişte yaşanmış olayları bir sözlü tarihçi edasıyla aktarmaları, aşk, kahramanlık, yoksulluk ve göç gibi izlekler etrafında çeşitlenen geniş repertuarlarıyla dengbêjler, geçmişten günümüze sözlü Kürt kültürünün önemli taşıyıcıları olmuşlardır. Dengbêjlerin sözlü şiirleri sayılan ve genellikle enstrüman olmadan icra edilen kılamlar, Kürtlerin toplumsal hafızasında önemli bir yere sahip olan hadiseleri konu edinir ve bu hadiselerin korunmasında ve gelecek nesillere aktarılmasında büyük bir rol oynarlar. Bu çalışma sözlü Kürt kültürünün önemli dengbêjlerinden Reso’nun (1902-1983), seslendirdiği “Geliyê Zîlan” ile Nuroyê Meter’in (1941- 2020) icra ettiği “Keremê Elî” adlı kılamlar üzerine odaklanmakta, bu her iki kılamda yer alan yer isimlerinin işaret ettiği kültürel ve tarihsel temsilleri ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Her iki dengbêjin bu temsiller yoluyla mekânsal hafızayı canlı tutmaya, unutma eylemine karşı güçlü bir anlatısal direniş oluşturmaya çalıştıkları tespit edilmiş, böylece kılamların salt şiirsel bir anlatı olmaktan çıkıp bir tür alternatif tarihsel anlatıya dönüştükleri gözlemlenmiştir. Dengbêjlerin icra ettiği kılamlarda sıklıkla yer alan ve sembolik anlamları ile öne çıkan yer adlarının anlatıdaki önemine değinen bu çalışma, aynı zamanda Nora’nın “hafıza mekânları” [lieux de mémoire] kavramı çerçevesinde kılamlarda yer alan yer isimlerinin hafıza ile ilişkili bir tür sözlü/sembolik anıtsal mekâna dönüştüklerine ve bu sayede geçmişi mekânsal imgelem yoluyla hatırlatma gücüne ulaştığını ifade etmektedir. Çalışma kapsamında multidisipliner bir yaklaşımla ilgili iki kılamın konu ve içerik analizine katkı sağlaması açısından Zilan ile ilgili yapılan sözlü tarih literatüründen istifade edilmiş ve Zilan sonrası toplumda doğal olarak gelişen anma amaçlı isim değiştirme (commemorative place naming) eyleminin tarihsel olayları hatırlatma fonksiyonu tartışılmıştır
Abstract
Dengbêjs are among the most important representatives of Kurdish verbal art, with their unique sound and performance styles, their ability to record and transmit past events as oral historians, and their wide repertoire diversifying around themes such as heroism and love. The kilams, improvised or orally transmitted poetic narratives across generations, are typically performed without instruments and play an important role in transferring social memory. In this article, two Kurdish kilams, namely ‘Geliyê Zîlan’ performed and recorded on the cassette by Dengbêj Reso (1902-1983), and ‘Keremê Elî’ which is on the same topic performed by Dengbêj Nuroyê Meter (1941-2020) are investigated in the context of the power of place names to evoke the memory of traumatic past. It was argued that oral narratives employed spatial representations to preserve the memory while creating an effective narrative resistance towards the act of forgetting. As a result, it turned out that the kilams evolved from a pure poetic narrative into a counter-historical narrative against official state discourse. This study touches on the importance of place names in the Kurdish oral narratives, which are frequently included in the kilams performed by dengbêjs, and points out that the place names in the kilams turn into a kind of verbal monument related to memory and examine social power toponyms to evoke the past, within the framework of Nora's concept, ‘realms of memory’ [lieux de mémoire]. On this basis, Kurdish oral tradition serves to encode social, cultural and historical meaning on the space and place names create and act as the place of memory in the kilams. In addition, while our research benefits from recent oral history studies about Zilan to contribute to the content analysis of the aforementioned kilams, it also refers to the popular practice of commemorative place naming related to places of memory. Keywords: Dengbêj, kilam, memory, lieux de mémoire, Zilan Valley.