KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Konservatoryum / 2025 / Cilt: 12 Sayı: 2

Kantemiroğlu’nun Makam Anlayışı Bağlamında Segâh Makamının Tarihsel Süreci

The Historical Process of the Segah Maqam in the Context of Cantemir Understanding of Maqam

Hasan Ozan Özçelik(CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2265-0173
Sühan İrden(KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4335-5648
Sayfa
873–891
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgulara göre: Segâh makamı, XIII. ile XVII. yüzyıllar arasında çoğunlukla bir şube veya perde olarak tanımlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, Kantemiroğlu’nun Kitâb-ı ‘İlmu’l-Mûsikî ‘alâ Vechi’l-Hurûfât adlı edvarında Segâh makamına ilişkin sunduğu kuramsal çerçeve ve örnek repertuvar, dönemin öncesine ve sonrasına ait nazari kaynaklarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş böylece Segâh makam anlayışının tarihsel süreklilik ve dönüşüm içindeki yeri analiz edilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu kapsamda, Kantemiroğlu’nun edvarında yer alan Segâh makamındaki beş eser nazari ve pratik yönleriyle analiz edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgulara göre: Segâh makamı, XIII. ile XVII. yüzyıllar arasında çoğunlukla bir şube veya perde olarak tanımlanmıştır.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Segâh Makamı · Dimitri Kantemiroğlu · Türk Müziği

Özet

Bu çalışmada, Kantemiroğlu’nun Kitâb-ı ‘İlmu’l-Mûsikî ‘alâ Vechi’l-Hurûfât adlı edvarında Segâh makamına ilişkin sunduğu kuramsal çerçeve ve örnek repertuvar, dönemin öncesine ve sonrasına ait nazari kaynaklarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş böylece Segâh makam anlayışının tarihsel süreklilik ve dönüşüm içindeki yeri analiz edilmiştir. Bu kapsamda, Kantemiroğlu’nun edvarında yer alan Segâh makamındaki beş eser nazari ve pratik yönleriyle analiz edilmiştir. Araştırmada nitel yöntemlere dayalı ilişkisel tarama, doküman ve içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. Bulgulara göre: Segâh makamı, XIII. ile XVII. yüzyıllar arasında çoğunlukla bir şube veya perde olarak tanımlanmıştır. Kantemiroğlu, Segâh’ı tam perdeli (Rast düzeninde) bir makam olarak tarif etmiş ve eser örneklerinde makamın segâh perdesinden başlayıp tam perdelerde dolaşarak tekrar Segâh’ta karar ettiğini göstermiştir. Bu yapı, dönemindeki diğer nazari anlayışlarla da örtüşmektedir. XVIII. yüzyılda Nasır Dede de Segâh makamını benzer şekilde tarif etmiş, ancak karar sürecine kürdî perdesini eklemiştir. Segâh makamının tarihsel süreci içerisinde dizi merkezli anlatım modelinin ilk kez Rauf Yekta Bey tarafından tanımlandığı ve daha önceki kaynaklarda bu tür bir tanıma yer verilmediği tespit edilmiştir.

Abstract

In this study, the theoretical framework and sample repertoire presented by Cantemir regarding the Segah maqam in his edvar titled Kitâb-ı 'İlmu'l-Mûsikî 'alâ Vechi'l-Hurûfât are comparatively evaluated with theoretical sources from before and after the period, thus analyzing the place of the Segah maqam concept within the historical continuity and transformation. In this context, five works in the Segah maqam included in Cantemir edvar are analyzed from their theoretical and practical aspects. The research utilizes qualitative methods, including relational scanning, document analysis, and content analysis techniques. Findings indicate that between the 13th and 17th centuries, the Segah maqam was most often defined as a şube or pitch. Cantemir described the Segah as a full-pitched makam (in the Rast order), and in his works, he demonstrates that the maqam begins on the Segah pitch, progresses through the full pitches, and then accomplish on the Segah. This structure also coinside with other theoretical understandings of the time. In the 18th century, Nasır Dede described Segah maqam in a similar way, but added the Kürdi pitch to the ending. It has been determined that, within the historical development of the Segâh maqam, the scale-centered explanatory model was first defined by Rauf Yekta Bey, and that no such description appears in earlier sources.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özçelik, H. O., İrden, S. (2025). Kantemiroğlu’nun Makam Anlayışı Bağlamında Segâh Makamının Tarihsel Süreci. Konservatoryum, Cilt: 12 Sayı: 2, 873–891. https://doi.org/10.26650/CONS2025-1777405

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. Akdoğan, B. (1996). Fethullah Şirvânî ve “Mecelletun Fi’l-Mûsîka“Adlı Eserinin XV. Yüzyıl Türk Mûsikîsi Nazarîyatındaki Yeri (Tez No: 51498) [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  2. Akdoğu, O. (1991). Türk Mûsıkîsi Nazarîyatı Dersleri. Kültür Bakanlığı Yayınları. google scholar
  3. Arısoy, M. (1988). Seydî’nin, El-Matla’ Adlı Eseri Üzerine Bir Çalışma (Tez No: 5112) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  4. Aydemir, M. (2014). Türk Müziği Makam Rehberi. Pan Yayıncılık. google scholar
  5. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2023). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri (34. baskı). Pegem Akademi. google scholar
  6. Cevher, H. (1992). Tanbûrî Cemil Bey ve “Rehber-i Mûsîki” (Tez No: 36962) [Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  7. Cevher, H. (2004). Rûh-Perver İnceleme-Günümüz Türkçesi. Sade Matbaacılık. google scholar
  8. Ceyhan, A. (1994). Bedr-i Dilşad’ın Murad-Name’Si (Tez No: 28552190) [Ph.D.]. https://www.proquest.com/pqdtglobal/docview/2616678477/abstract/7B6E5969E4A44B24PQ/1 google scholar
  9. Çakır, A. (1999). Alişah B. Hacı Büke (?-1500)’nin Mukaddimetü’l-Usûl Adlı Eseri (Tez No: 87882) [Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  10. Erguner, S. (1991). Kutb-ı Nâyî Osman Dede ve Rabt-ı Ta’bîrât-ı Mûsıkî (Tez No: 428799) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  11. Ezgi, M. S. (1933). Nazarî, Amelî Türk Musîkîsî: C. Cilt III. Hüsnitabiat Matbaası. google scholar
  12. Gönül, M. (2023). Türk Müziği Solfej-Makam-Usûl-Dikte Alıştırmaları. NEÜ Yayınları. google scholar
  13. Güray, C. (2017). Bin Yılın Mirası Makamı Var Eden Döngü: Edvar Geleneği (2. Baskı). Pan Yayıncılık. google scholar
  14. Gürel, M. (2021). The Fundamental Prıncıples And Elements Constıtutıng Of The Makam Concept Wıth The Anatolıan Edvar Tradıtıon, The Thırty-Seven Makams Arısıng From Hıcaz Gamut. Idil Journal of Art and Language, 10(85). https://doi.org/10.7816/idil-10-85-09 google scholar
  15. Hatipoğlu, E. (2019). Makamlar ve Terkibler—Sipürde: Sipürde Ahenk—Yeni İşaretlerle. Emrah Hatipoğlu. https://books.google.com.tr/books?id=MnGqDwAAQBAJ google scholar
  16. İrden, S. (2020). Türk Mûsıkîsinde Düzen-Perde-Makam-Terkîb Uygulamaları (1. baskı). Eğitim Yayınevi. google scholar
  17. İrden, S. (2024). Türk Müziğinde Makam Uygulamaları (1. baskı). Eğitim Yayınevi. google scholar
  18. Judetz, P. (2002). Tanburi Küçük Artin. Pan Yayıncılık. google scholar
  19. Kaçar, G. Y. (2012). Türk Mûsikîsi Rehberi. Maya Akademi. google scholar
  20. Kamiloğlu, R. (1998). Şehrî Kırşehrî el-Mevlevi Yusuf İbn Nizameddin İbn Yusuf Rumî’nin Risale-i Mûsikîsi’nin Transkribe ve Değerlendirmesi (Tez No: 92586) [Yüksek Lisans Tezi, İİnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  21. Kamiloğlu, R. (2007). Ahmed Oğlu Şükrullah ve “Edvâr-ı Mûsikî“Adlı Eseri (Tez No: 218317) [Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  22. Karadeniz, E. (1984). Türk Mûsikîsinin Nazarîye ve Esasları. İş Bankası Kültür Yayınları. google scholar
  23. Karasar, N. (2023). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar İlkeler Teknikler (38. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık. google scholar
  24. Kaygusuz, N. (2006). Muallim İsmail Hakkı Bey ve Mûsıkî Tekâmül Dersleri (1. Baskı). İTÜ Vakfı Yayınları. google scholar
  25. Kutluğ, Y. F. (2000). Türk Mûsıkîsinde Makamlar. Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  26. Küçükgökçe, Ö. (2010). XV. yüzyılda makâmlar (Tez No: 253790) [Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı / İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  27. Özçimi, S. (1989). Hızır bin Abdullah ve Kitâbü’l-Edvâr (Tez No: 9112) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  28. Özkan, İ. H. (2000). Türk Mûsikîsi Nazarîyatı ve Usûlleri. Ötüken Neşriyat. google scholar
  29. Öztuna, Y. (2006). TÜRK MÛSİKÎSİ Akademik Türk San’at Mûsikîsi’nin Ansiklopedik Sözlüğü: C. 1.Cilt. Orient Yayınları. google scholar
  30. Öztürk, O. M. (2014). Makam müziğinde ezgi ve makam ilişkisinin analizi ve yorumlanması açısından yeni bir yaklaşım: Perde düzenleri ve makamsal ezgi çekirdekleri (Tez No: 381924) [Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü/Müzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  31. Tanrıkorur, C. (2019). Osmanlı Dönemi Türk Mûsikîsi (5. Baskı). Dergâh Yayınları. google scholar
  32. Tekin, A. (2003). Hızır Ağa’nın "Mûsikî Risâlesi "İsimli Yazma Eserinin Transkripsiyonu ve Dönemin Edvârları ile Mukayesesi (Tez No: 130275) [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  33. Tekin, H. (1999). Ladikli Mehmet Çelebi ve Risâletü’l- Fethiyye’si (Tez No: 87226) [Doktora Tezi, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  34. Tekin, H. S. (2014). Türk Müziği Nazarîyatı ve Solfej- II. Müzik Eğitimi Yayınları. google scholar
  35. Tura, Y. (2001a). Kitâbu ’İlmi’l-Mûsîkî’alâ Vechi’l-Hurûfât: C. 1. Cilt. Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  36. Tura, Y. (2001b). Kitâbu ’İlmi’l-Mûsîkî’alâ Vechi’l-Hurûfât: C. 2. Cilt. Pan Yayıncılık. google scholar
  37. Tura, Y. (2006). İnceleme ve Gerçeği Araştırma (Tedkîk ü Tahkik) (1. Baskı). Pan Yayıncılık. google scholar
  38. Uslu, R. (2015). Meragi’den II.Murad’a Müziğin Maksatları (Makâsıdu’l-Elhân). Atatürk Kültür Merkezi. google scholar
  39. Uygun, M. N. (1990). Kadızâde Tirevî ve Musikî Risalesi (Tez No: 14968) [Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. google scholar
  40. Uygun, M. N. (1996). Safiyyuddin Abdulmu’Min Urmevi Ve “Kitab’Ul-Edvar” (Tez No: 28527313) [Ph.D.]. https://www.proquest.com/pqdtglobal/docview/2581746203/abstract/FD4D3CDFD0174A98PQ/8 google scholar
  41. Yalçın, G. (2016). 19. Yüzyıl Türk Musikisinde Hâşim Bey Mecmuası: Edvar (1. Baskı). Atatürk Kültür Merkezi. google scholar
  42. Yekta, R. (1986). Türk Musikisi (1. Baskı). Pan Yayıncılık. google scholar
  43. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık. google scholar
  44. Tura, Y. (2001a). Kitâbu ’İlmi’l-Mûsîkî’alâ Vechi’l-Hurûfât: C. 1. Cilt. Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  45. Tura, Y. (2001b). Kitâbu ’İlmi’l-Mûsîkî’alâ Vechi’l-Hurûfât: C. 2. Cilt. Pan Yayıncılık. google scholar