KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Konservatoryum / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 1

Türk Halk Müziğinde Dut Sembolü ve Söz-Ezgi İlişkisi

The Mulberry Symbol and the Lyrics-Melody Relationship in Turkish Folk Music

Hüseyin Akalin(SERİK ATATÜRK ANADOLU LİSESİ)0009-0000-1832-6891
Sevilay Gök(AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6635-718X
Sayfa
313–330
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, dut sembolünün büyük ölçüde aşk ve sevda temalarıyla ilişkili olarak kullanıldığını (%85), ayrıca ayrılık, sitem, gurbet ve güzelleme gibi temalar içinde de yer aldığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türk halk müziğinde dut sembolünün türkü sözleri ve ezgisel yapı içindeki kullanım biçimlerini incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüş; veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, dut sembolünün büyük ölçüde aşk ve sevda temalarıyla ilişkili olarak kullanıldığını (%85), ayrıca ayrılık, sitem, gurbet ve güzelleme gibi temalar içinde de yer aldığını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dut sembolü · Türkü sözleri · Türk halk müziği

Özet

Bu çalışma, Türk halk müziğinde dut sembolünün türkü sözleri ve ezgisel yapı içindeki kullanım biçimlerini incelemektedir. Türk halk kültüründe doğa unsurları, duyguların ve toplumsal deneyimlerin aktarımında önemli sembolik işlevler taşımaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüş; veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında sözlerinde dut sembolü bulunan toplam 42 türkü incelenmiş; türküler yöresel dağılım, makam dizileri, ses genişliği, ölçü yapıları ve söz içerikleri bakımından değerlendirilmiştir. Bulgular, dut sembolünün büyük ölçüde aşk ve sevda temalarıyla ilişkili olarak kullanıldığını (%85), ayrıca ayrılık, sitem, gurbet ve güzelleme gibi temalar içinde de yer aldığını göstermektedir. Dutun türkü sözlerinde yalnızca bir doğa unsuru olarak değil; suskunluk, bekleyiş, içe dönüklük ve geçicilik gibi anlamları taşıyan sembolik bir unsur olarak kullanıldığı belirlenmiştir. Ezgisel açıdan Uşşak ve Hüseyni makam dizilerinin, ölçü yapılarında ise 9/8’lik usûlün öne çıktığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak dutun, Türk halk müziğinde söz ve ezgi birlikteliği içinde anlatımı güçlendiren sembolik bir unsur olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract

This study examines the use of the mulberry symbol in Turkish folk music within the context of folk song lyrics and melodic structure. In Turkish folk culture, elements of nature function as important symbolic components in the expression of emotions and social experiences. The study was conducted within the framework of a qualitative research approach based on document analysis, and the data were evaluated through thematic analysis. A total of 42 folk songs containing references to the mulberry symbol were analyzed in terms of regional distribution, makam structures, vocal range, meter patterns, and lyrical content. The findings indicate that the mulberry symbol is predominantly associated with themes of love and affection (85%), while also appearing in themes such as separation, reproach, homesickness, and praise. The mulberry was found to function not only as a natural element but also as a symbolic expression representing silence, waiting, emotional intensity, and transience. From a musical perspective, Uşşak and Hüseyni makam structures, as well as the 9/8 meter pattern, were found to be prominent. As a result, the mulberry emerges as a symbolic element that strengthens emotional expression through the unity of lyrics and melody in Turkish folk music.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akalin, H., Gök, S. (2026). Türk Halk Müziğinde Dut Sembolü ve Söz-Ezgi İlişkisi. Konservatoryum, Cilt: 13 Sayı: 1, 313–330. https://doi.org/10.26650/CONS2026-1901638

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (24)

  1. Arslan, S. (2014). Türk kültüründe ağaç kültü ve hayat ağacı. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 59–71. google scholar
  2. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. google scholar
  3. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. google scholar
  4. Cam, O. (2024). Tunceli ilinin coğrafi işaretli ürün potansiyeli değerlendirmesi. Hafıza, 6(1), 1–19. https://doi.org/10.56671/hafizadergisi.1389036 google scholar
  5. Cochran, W. (1888). Pen and pencil in Asia Minor or notes from the Levant. Scribner and Welford. google scholar
  6. Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (3rd ed.). Sage Publications. google scholar
  7. Dağ, Ü. (2021). Türk ve İskandinav mitolojisinde ağaç sembolizmi. Millî Folklor, 33(132), 63–74. google scholar
  8. Duran, H. (2007). Velayetname. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. google scholar
  9. Duran, H., & Gümüşoğlu, D. (2010). Hünkâr Hacı Bektaş Velî Velayetnamesi. Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Merkezi Yayınları. google scholar
  10. Ercişli, S., & Orhan, E. (2007). Chemical composition of white (Morus alba), red (Morus rubra L.) and black (Morus nigra L.) mulberry fruits. Food Chemistry, 103(4), 1380–1384. google scholar
  11. Erdem, S., & Karadeniz, T. (2016). Türkiye’de dut (Morus spp.) yetiştiriciliği. Bahçe, 45(Özel Sayı 1), 758–761. google scholar
  12. Ergun, P. (2004). Türk kültüründe ağaç kültü. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları. google scholar
  13. Gök, S., & Yeşildal, Ü. Y. (2022). Hayvan sembolizminin Türk halk müziğine yansımaları: Baykuş örneği. Rast Müzikoloji Dergisi, 10(4), 531–557. google scholar
  14. Gürsoy, Ü. (2013). Türk kültüründe ağaç kültü ve dut ağacı. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 61, 43–54. google scholar
  15. Önal, M. (2024). Kozaya yolculuk: William Cochran’ın gözüyle dut ağacı ve ipek böceğinin serüveni. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35, 250–279. google scholar
  16. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage Publications. google scholar
  17. Tanyu, H. (1988). Ağaç. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 1). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. google scholar
  18. Tian, M., Wang, Y., Lu, A., Zhang, Q., Li, X., Zhang, N., Zhang, J., & Wang, S. (2022). From metabolomic analysis to quality assessment and biosynthetic insight in traditional Chinese medicine: Mulberry tree as a case study. Phytochemical Analysis, 33(4), 644–653. https://doi.org/10.1002/pca.3117 google scholar
  19. Vural, F. G., & Vural, T. (2012). Niğde kültürünün sesi: Niğde türküleri. I. Uluslararası Niğde Dil, Kültür ve Tarih Sempozyumu Bildirileri, Niğde. google scholar
  20. Xia, Y., Tan, Z., Wang, L., & Xin, N. (2013). Research progress of edible Chinese medicine mulberry. Medicinal Plant, 4(11–12), 55–60. google scholar
  21. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık. google scholar
  22. Yılmaz, D. (2012). Protohistorik dönemde Anadolu’da hayat ağacı motifi. III. Uluslararası Arkeoloji Sempozyumu Bildirileri, Antalya. google scholar
  23. Web Kaynakları google scholar
  24. TRT Türk Halk Müziği Nota Arşivi. (t.y.). Repertükül. https://www.repertukul.com/ google scholar