KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 6 Sayı: 1

Darü’l-fünun İlahiyat Fakültesinde Kelâm Öğretimi: Arapkirli Hüseyin Avni Karamehmedoğlu Örneği

Fikret Soyal
Sayfa
43–68
Yayın Tarihi
2016-05-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Arapkirli’nin Malatya’da yerel medrese eğitimi ve sonrasında Bayezid dersiamlığı ve Darülfünun’daki hocalığı bağlamında Osmanlı eğitim sistemini ve Cumhuriyet dönemine geçişin izlerini görmek mümkün olmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yeni İlm-i Kelâm hareketinin yaşandığı XIX. yüzyılda genel anlamda meydana gelen ilmi gelişmelerle birlikte özel anlamda Darulfünûn’daki değişimi de izlemek gerekir. 1910 yılında beş şubeye ayrılan İstanbul Darülfünûn’unda bu dönemde Ulum-u Şer’iyye bölümünün ders programında İlm-i Kelâm bir sömestr programında sekiz ders olarak yer almıştır. 1904 yılına denk gelen son sınıf öğrencilerinin ders programına göre Bayezid Dersiamı Arapkirli Hüseyin Avnî kelâm dersini okutmak üzere görevlendirilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:İlk eğitimine Malatya’da Ispanakçızade medresesinde başlayan Arapkirli Hüseyin Avni, Darülfünun’un öne çıkan hocalarından olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Arapkirli’nin Malatya’da yerel medrese eğitimi ve sonrasında Bayezid dersiamlığı ve Darülfünun’daki hocalığı bağlamında Osmanlı eğitim sistemini ve Cumhuriyet dönemine geçişin izlerini görmek mümkün olmaktadır.
🔬Tür:Makale
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arapkirli Hüseyin Avnî · Darülfünun · Yeni İlm-i Kelâm

Özet

Yeni İlm-i Kelâm hareketinin yaşandığı XIX. yüzyılda genel anlamda meydana gelen ilmi gelişmelerle birlikte özel anlamda Darulfünûn’daki değişimi de izlemek gerekir. 1910 yılında beş şubeye ayrılan İstanbul Darülfünûn’unda bu dönemde Ulum-u Şer’iyye bölümünün ders programında İlm-i Kelâm bir sömestr programında sekiz ders olarak yer almıştır. 1904 yılına denk gelen son sınıf öğrencilerinin ders programına göre Bayezid Dersiamı Arapkirli Hüseyin Avnî kelâm dersini okutmak üzere görevlendirilmiştir. İlk eğitimine Malatya’da Ispanakçızade medresesinde başlayan Arapkirli Hüseyin Avni, Darülfünun’un öne çıkan hocalarından olmuştur. Kelâm hocalığı kadar hadis alanına olan vukufiyeti de dikkati çeken Arapkirli, ilk talebe gru buna icazet verdikten sonra, kendisini telifle meşgul etmek istemişse de talebe okutmak ve yetiştirmekten vazgeçememiştir. Arapkirli’nin Malatya’da yerel medrese eğitimi ve sonrasında Bayezid dersiamlığı ve Darülfünun’daki hocalığı bağlamında Osmanlı eğitim sistemini ve Cumhuriyet dönemine geçişin izlerini görmek mümkün olmaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Soyal, F. (2016). Darü’l-fünun İlahiyat Fakültesinde Kelâm Öğretimi: Arapkirli Hüseyin Avni Karamehmedoğlu Örneği. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 6 Sayı: 1, 43–68. https://ajindex.com/articles/1061368

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (42)

  1. Albayrak, Sadık, Son Devrin İslâm Akademisi, (Darü’l-Hikmeti’l-İslamiyye,),
  2. İstanbul, 1998.
  3. Altıntaş, Ramazan, Yeni Bir Kelâm: Vahiduddin Han Örneği, Sivas,
  4. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2003, C. 7, Sayı:1
  5. Arapkirli, Hüseyin Avni, İlm-i Kelâm, Haz.: Ebu’l-Ula; Nşr. Eşref Edib,
  6. İstanbul, Sıratı Müstakim Matbaası, 1328, 272 s.
  7. Arslan, Ali, “Darülfünun İlahiyat Fakültesi, Fakülte Meclisinin Kurulması
  8. ve İlk Meclis Zabıtları”, (1911-1912), Değerler Eğitimi Dergisi,
  9. V, Sayı: 13, Haziran 2007.
  10. Ay, Mahmut, “Kelâm İlminin Yeniden İnşasında Geleneğin Moderne
  11. Dönüşümü”, Kelâm İlmi’nin Yeniden İnşasında Geleneğin Yeri Sempozyumu,
  12. Elazığ, Fırat Üniv. İlahiyat Fak. Yay., 2004.
  13. Aydın, Ömer, Türk Kelâm Bilginleri, İnsan Yayınları, İstanbul, 2004.
  14. Aynî, Mehmed Ali, Daru’l-Fünûn Tarihi, Haz.: Metin Hasırcı, Pınar Yayınları,
  15. İstanbul 1995
  16. Ebu’l-Ula Mardin, Huzur Dersleri, Yayınlayan: İsmet Sungurbey, İstanbul
  17. Akgün Matbaası, İstanbul 1966, C. II-III.
  18. Er, Hamit, Darü’l-Fünûn İlahiyat Fakültesi Mecmuası Hoca ve Yazarları,
  19. İstanbul, Şahinler Matbaacılık, 1993.
  20. Ergin, Osman, Türk Maarif Tarihi, Eser Matbaası, İstanbul 1977, C. 1-2.
  21. et-Taftazânî, Sa’deddin, Kelâm İlmi ve İslam Akaidi: Şerhü’l-Akaid, Haz.
  22. Süleyman Uludağ, 2. bs., İstanbul: Dergah Yayınları, 1982.
  23. Koçtaş, Münir, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kuruluş ve Tarihçesi,
  24. AÜİFD., C. 31, Ankara, 1989.
  25. Mısıroğlu, Kadir, Kurtuluş Savaşı’nda Sarıklı Mücahitler, İstanbul 1990
  26. (8. baskı).
  27. Öklem, Necdet, Atatürk Döneminde Darülfünun Reformu, İzmir: Ege
  28. Üniversitesi, 1973
  29. Özel, Mustafa, “Son Dönem Osmanlı Tefsir Tarihinden Bazı Portreler
  30. I”, DEÜİFD, İzmir 2002, C. 15.
  31. Özervarlı, Sait, Kelâmda Yenilik Arayışları, İSAM Yayınları, İstanbul,, 2. Baskı
  32. Sinanoğlu, Mustafa, İslâm Kaynaklarından Hıristiyanlık: Kelâm Açısından
  33. Bir Yaklaşım, TDV İsam, İstanbul 2001.
  34. Şekip, Mustafa, “Dinî İnkılap ve Islahat Hakkında”, Türk İslâm Ansiklopedisi
  35. Mecmuası, 1947, C. II, No: 73.
  36. Yönlüer, Fatma Sena, “Mehmet Hazmi Tura”, Marmara Üniversitesi
  37. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tasavvuf Anabilim Dalı, (Yüksek Lisans
  38. Tezi), İstanbul 2010.
  39. Yurdagür, Metin, “Arapkirli Hüseyin Avni”, DİA, III/329–330.
  40. Yüksel, Emrullah, Sistematik Kelâm, İz Yayıncılık, İstanbul, 2005
  41. Zengin, Zeki Salih, Medreseden Darülfünuna Türkiye’de Yüksek Din
  42. Eğitimi, Karahan Kitabevi, İstanbul, 2009