Dergiler / Aydın Arapça Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1

Mahmud Derviş’in Şiirinde Metinsel Bağdaşıklık: “Ene Yûsufun Yâ Ebî” Şiiri Örneği

Textual Cohesion in the Poem “Iam Yousef, O Father” by Mahmoud Darwish

Seher Doğancı(KARAMANOĞLU MEHMETBEY ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3993-1171
Sayfa
79–98
Yayın Tarihi
2026-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen sonuçlar, özellikle gönderimin metinsel bütünlüğün kurulmasında en baskın araç olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırma, metin dilbiliminin metni tek bir cümlenin sınırlarını aşan, kendi içinde bütünlüklü bir anlam birimi olarak ele almasına dayanır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ayrıca araştırma, dilsel araçların sembolik ve metinlerarası yapıyla nasıl etkileşime girerek şiirsel anlamı oluşturduğunu göstermesi bakımından bilimsel katkı sunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen sonuçlar, özellikle gönderimin metinsel bütünlüğün kurulmasında en baskın araç olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Text.Serial.Journal
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili ve Edebiyatı · Metinsel Bağdaşıklık · İstibdal

Özet

Bu araştırma, metin dilbiliminin metni tek bir cümlenin sınırlarını aşan, kendi içinde bütünlüklü bir anlam birimi olarak ele almasına dayanır. Metin, anlam ve uyumu sağlayan dilsel ilişkiler ağı üzerinden incelenmektedir. Araştırmanın problemi, Mahmud Derviş’in şiirleri üzerine yapılan çalışmaların çoğunun şiirlerin konu, sembol ve tarih boyutlarına odaklanması; buna karşılık şiirdeki metinsel bağdaşıklık (metin içi tutarlılık) mekanizmalarının, şiirsel anlamın kurulmasındaki rolünü yeterince incelememiş olmasıdır. Bu doğrultuda araştırma, “Ben Yusuf’um Babacığım” adlı şiirde görülen metinsel bağdaşıklık unsurlarını ortaya koymayı ve bunların metnin anlamsal ve estetik bütünlüğünü nasıl sağladığını açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın önemi, hem metin dilbilimi ve söylem çözümlemesinin temel kavramlarından biri olan bağdaşıklık kavramını ele almasından, hem de yoğun sembolik yapısı ve zengin dilsel örgüsüyle dikkat çeken Mahmud Derviş şiiri üzerinde uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca araştırma, dilsel araçların sembolik ve metinlerarası yapıyla nasıl etkileşime girerek şiirsel anlamı oluşturduğunu göstermesi bakımından bilimsel katkı sunmaktadır. Araştırmada betimleyici-çözümleyici yöntem kullanılmış; metin dilbilimi ve söylem çözümlemesi çerçevesinde, şiirdeki başlıca bağdaşıklık araçları olan gönderim, yerine koyma, bağlama, tekrar ve eksilti unsurları incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, özellikle gönderimin metinsel bütünlüğün kurulmasında en baskın araç olduğunu göstermektedir. Zamirlerin kullanımı ve Yusuf kıssasına yapılan metinlerarası göndermeler, metnin bölümleri arasındaki anlam bağlarını güçlendirmiştir. Bunun yanında yerine koyma, bağlama, tekrar ve eksilti gibi araçlar da metinsel uyumu artırmış ve şiirin estetik boyutunu zenginleştirmiştir. Sonuç olarak çalışma, metinsel bağdaşıklığın, şiirsel bakış açısının kurulmasında ve metnin genel anlamının üretilmesinde merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Abstract

This study is grounded in the concern of text linguistics with the analysis of text as an integrated semantic unit that transcends the boundaries of the individual sentence and is structured through a network of linguistic relations that ensure cohesion and coherence. The research problem lies in the fact that most studies on Mahmoud Darwish’s poetry have focused on its thematic, symbolic, and historical dimensions, whereas insufficient attention has been paid to the mechanisms of textual cohesion and their role in constructing poetic meaning. Accordingly, the study aims to identify the manifestations of textual cohesion in the poem “I Am Joseph, O Father” from the collection Ward Aqall , and to demonstrate their role in achieving the semantic and aesthetic unity of the text. The significance of the study stems from its engagement with one of the central concepts in text linguistics and discourse analysis, in addition to applying this concept to a poetic model drawn from Mahmoud Darwish’s oeuvre, which is characterized by symbolic density and a rich linguistic structure that allows for an examination of textual cohesive devices and their functions. Its scholarly contribution also lies in offering an applied reading that reveals the interaction between linguistic devices and the symbolic and intertextual structure in the formation of poetic meaning. The study adopts a descriptive-analytical approach within the framework of text linguistics and discourse analysis by tracing the most prominent cohesive devices, namely reference, substitution, conjunction, repetition, and ellipsis, and by analyzing their functions within the poetic structure. The findings show that reference constitutes the most salient mechanism in the construction of textual cohesion, and that the use of pronouns and the intertextual evocation of the story of Joseph contribute significantly to tightening the semantic links between the parts of the text. In addition, substitution, conjunction, repetition, and ellipsis enhance textual coherence and enrich the aesthetic dimension of the poem. These findings confirm that textual cohesion plays a central role in shaping the poetic vision and in producing the overall meaning of the text.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Doğancı, S., Ibdah, Z. A. (2026). Mahmud Derviş’in Şiirinde Metinsel Bağdaşıklık: “Ene Yûsufun Yâ Ebî” Şiiri Örneği. Aydın Arapça Araştırmaları Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 1, 79–98. https://ajindex.com/articles/1023645

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (36)

  1. أبو البركات الأنباري، عبد الرحمن بن محمد بن عبيد الله. أسرار العربية. مكة: دار الأرقم بن أبي الأرقم، ط1، 1999.
  2. أبو البقاء العكبري، عبد الله بن الحسين بن عبد الله. اللباب في علل البناء والإعراب. تحقيق: غازي مختار. بيروت: دار الفكر المعاصر،2015.
  3. أبو زنيد، عثمان أحمد. نحو النص (إطار نظري ودراسات تطبيقية). اربد: عالم الكتب الحديث للنشر والتوزيع، 2010.
  4. إسماعيل، نائل محمد. "الإحالة بالضمائر ودورها في النص القرآني". مجلة جامعة الأزهر بغزة 13/1، (2011)، 1061-1100.
  5. الجرجاني، عبد القاهر بن عبد الرحمن بن محمد. دلائل الإعجاز. تحقيق: محمود محمد شاكر. السعودية: دار الفكر، 1992.
  6. الخطابي، محمد. لسانيات النص (مدخل إلى انسجام الخطاب). بيروت: المركز الثقافي العربي،1991.
  7. الخوالدة، فتحي رزق. تحليل الخطاب الشعري. عمان: أزمنة للنشر والتوزيع، 2006.
  8. درويش، محمود. ديوان ورد أقل. لبنان: المؤسسة العربية للدراسات والنشر، 1987.
  9. زايد، علي عشري. بناء القصيدة العربية الحديثة. الكويت: دار الفصحى للطباعة والنشر،1981.
  10. الزناد، الأزهر. نسيج النص. بيروت: المركز الثقافي العربي، د. ط، 1993.
  11. الصبيحي، محمد الأخضر. مدخل إلى علم النص ومجالات تطبيقه. بيروت: الدار العربية للعلوم ناشرون، 2008.
  12. عبابنة، يحيى –الزعبي، أمنة. "عناصر الاتساق والانسجام النصي (قراءة نصية تحليلية في قصيدة: أغنية لشهر أيار)". مجلة جامعة دمشق 29/ 1-2 (2013)، 507-550.
  13. العفيفي، أحمد. دراسة في الدلالة والوظيفة. القاهرة: جامعة القاهرة، د. ط، 2005.
  14. العفيفي، أحمد. نحو النص اتّجاه جديد في الدّرس النّحوي. القاهرة: مكتبة زهراء الشرق، ط1، 2001
  15. عمايرة، خليل. في نحو اللغة وتراكيبها (منهج وتطبيق). جدة: عالم المعرفة للنشر والتوزيع، 1948.
  16. قباوة، فخر الدين. الاقتصاد اللغوي في صياغة المفرد، لونجمان: الشركة المصرية العالمية للنشر، ط1، 2001.
  17. المتوكل، أحمد. قضايا اللغة العربية في اللسانيات الوظيفية (بنية الخطاب من الجملة إلى النص). الرباط: دار الأمان للنشر والتوزيع، 2011.
  18. هاليدي، مايكل-حسن، رقية. الاتّساق في اللغة الإنجليزية، ترجمة: محمد خطابي، المغرب: الدار البيضاء، 1991.
  19. ‘Ababne, Yahyâ- Za‘bî, Âmine. “ ‘Anâsıru’l-İttisâk ve’l-İnsicâmu’n-Nassî (Kırâ’atun Nassiyyetun Tahlîliyyetun fî Kasîdeti: Uġniyyetun lişehri Eyâr)”. Mecelletu Cami‘ati Dımeşk, 29/1-2, (2013), 507-550.
  20. ‘Afîfî, Ahmed. Dirâsatun fî’d-Delâleti ve’l-Vazîfeti. Kahire: Câmi‘atu’l-Kâhira, 2005.
  21. ‘Afîfî, Ahmed. Nahvu’n-Nas: İtticâhun Cedîdun fî’d-Dersi’n-Nahvî. Kahire: Mektebetu Zehra’, 2001.
  22. Curcânî, ‘Abdu’l-Kahir bin ‘Abdu’r-Rahmân bin Muhammed Delâ’ilu’l-İ‘câz. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Es-Su‘ûdiyye: Dâru’l-Fikr, 1992.
  23. Dervîş, Mahmûd. Divân Verd Akal. Lübnan: el-Muessesetu’l- ‘Arabiyyeti li’d-Dirâsâti ve’n-Neşr, 1987.
  24. Ebû’l-Bekâ’ el-‘Akberî, ‘Abdu’llah bin el-Huseyn bin ‘Abdullah. El-Babû fî ‘İleli’l-Binâ’i ve’l-İ‘râb. Tahkîk: Ġâzî Muhtâr. Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Mu‘âsır, 2015.
  25. Ebû’l-Berekât el-Enbârî, ‘Abdu’r-Rahmân bin Muhammed ‘Ubeydullah. Esraru’l- ‘Arabiyye. Mekke:Dâru’l-Erkâm bin Ebî’l-Erkâm, 1b,1999.
  26. Halliday, Michael- Hasan, Rukıyye. El-İttisâk fî’l-Luġati’l-İncilîziyye, Tercüme: Muhammed Hitâbî, el-Mağrib: ed-Dâru’l-Beydâ’, 1991.
  27. Havâlide, Fethî Rızk. El-Hitâbu’ş-Şi‘rî. Amman: Ezmenetu li’n-Neşr ve’t-Tevzî’, 2006.
  28. Hitâbî, Muhammed. Lisâniyyâtu’n-Nas (Medhal ilâ İnsicâmi’l-Hitâb).Beyrut: el-Merkezu’s-Sekâfîyyu’l-‘Arabî, 1991.
  29. İsmâ‘îl, Na’il Muhammed. El-İhâletu bi’d-Damâ’iri ve Devruhâ fî’n-Nassi’l-Kurânî. Mecelletu Câmi‘ati’l-Ezher bi Ġazze 13/1, (2011), 1061-1100.
  30. Kabâva, Fahre’d-Dîn. El-İktisâdu’l-Luġavî fî Sıyaġati’l-Mufred. Loncman: Eş-Şeriketu’l-Mısriyyeti’l-‘Âlemiyyeti li’n-Neşr, 2001.
  31. Mutevekkel, Ahmed. Kadâya’l-Luġati’l-‘Arabiyyeti fîl-Lisâniyyati’l-Vazîfiyyeti (Bunyetu’l-Hitâbi Mine’l-Cumleti ilâ’n-Nas). Rabat: Dâru’l-Emân li’n-Neşri ve’t-Tevzî‘, 2011.
  32. Subhî, Muhammed el-Ahdar. Medhal ilâ ‘İlmi’n-Nas ve Mecâlâti Tatbîkihi. Beyrut: ed-Dâru’l-‘Arabiyyeti li’l-‘Ulûmi Naşirûn, 2008.
  33. ‘Umâyra, Halîl. Fî Nahvi’l-Luġati ve Terâkîbiha (Menhecun ve Tatbîkun). Cidde: ‘Âlemu’l-Ma‘rifeti li’n-Neşri ve’t-Tevzî‘, 1948.
  34. Zâyid, ‘Alî ‘Aşerî. Binâ’u’l-Kasîdeti’l-‘Arabiyyeti’l-Hadîse. Kuveyt: Dâru’l-Fushâ li’t-Tıbâ‘ati ve’n-Neşr, 1981.
  35. Zenâd, el-Ezher. Nesîcu’n-Nas. Beyrut: el-Merkezu’s-Sekâfiyyu’l- ‘Arabî, 1993.
  36. Zuneyd, ‘Osmân Ahmed. Nahvu’n-Nas (İtâr Nazarî ve Dirâsât Tatbîkıyye). İrbid: ‘Âlemu’l-Kutubu’l-Hadîs Li’n- Neşr ve’t-Tevzî ‘, 2010.