Dergiler / Kadim / 2026 / Sayı 11

Edebî Hafızanın Kıyısında: Osmanlı Yazma Kültüründe Hafıza, Dışlanma ve Dolaşım

On The Margins of Literary Memory: Remembrance, Exclusion, And Circulation In Ottoman Manuscript Culture

Dergi
Kadim
Sayfa
97–121
Yayın Tarihi
2026-04-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca yazma eserlerin çok nüsha hâlinde çoğaltılması, hangi şiirlerin hangi meclislerde rağbet gördüğü ve hangi metinlerin yalnızca müellif nüshasında kalıp istinsaha değer görülmediği gibi meseleler, dönemin üretim ve dolaşım ekonomisiyle birlikte değerlendirilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Osmanlı edebî kültüründe bir şairin ve eserinin hatırlanmasının, eserin estetik gücünün yanında, bu eserin yazıya geçirilmesi, çoğaltılması ve edebî muhitte dolaşıma sokulmasıyla mümkün olduğunu incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yazma kültürünün teknik ve sosyal dinamikleri dikkate alınarak bir şiirin nasıl çoğaltıldığı, kimler tarafından istinsah edildiği, hangi bağlamlarda dolaşıma girdiği ve bu süreçlerin tezkirelere yansıma biçimi tartışılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca yazma eserlerin çok nüsha hâlinde çoğaltılması, hangi şiirlerin hangi meclislerde rağbet gördüğü ve hangi metinlerin yalnızca müellif nüshasında kalıp istinsaha değer görülmediği gibi meseleler, dönemin üretim ve dolaşım ekonomisiyle birlikte değerlendirilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tezkireler · Edebî Hafıza · Yazma Eserler

Özet

Bu çalışma, Osmanlı edebî kültüründe bir şairin ve eserinin hatırlanmasının, eserin estetik gücünün yanında, bu eserin yazıya geçirilmesi, çoğaltılması ve edebî muhitte dolaşıma sokulmasıyla mümkün olduğunu incelemektedir. Tezkirelerin edebî hafızayı nasıl şekillendirdiği analiz edilirken şairlerin yazma eser üretim süreciyle olan ilişkisine odaklanılmıştır. Yazma kültürünün teknik ve sosyal dinamikleri dikkate alınarak bir şiirin nasıl çoğaltıldığı, kimler tarafından istinsah edildiği, hangi bağlamlarda dolaşıma girdiği ve bu süreçlerin tezkirelere yansıma biçimi tartışılmıştır. Makale, tezkire müelliflerinin şair seçiminde sanatsal değerin yanı sıra şairin meşruiyet çevreleriyle ilişkileri, eserlerinin yaygınlığı ve istinsah edilebilirliği gibi faktörleri göz önünde bulundurduğunu ortaya koymaktadır. Osmanlı dönemi tezkirelerinden ve diğer biyografi metinlerinden örneklerle, edebî hafızaya girişin yazma kültürüyle bağlantısı gösterilmiştir. Ayrıca yazma eserlerin çok nüsha hâlinde çoğaltılması, hangi şiirlerin hangi meclislerde rağbet gördüğü ve hangi metinlerin yalnızca müellif nüshasında kalıp istinsaha değer görülmediği gibi meseleler, dönemin üretim ve dolaşım ekonomisiyle birlikte değerlendirilmiştir.

Abstract

This study examines how the remembrance of a poet and their work in Ottoman literary culture depended not selely on aesthetic merit, but also on the processes of transcription, reproduction, and circulation within literary circles. While analyzing how biographical anthologies (tezkires) shaped literary memory, the article also focuses on the relationship between poets and the production and dissemination of manuscript texts. Taking into account the technical and social dynamics of manuscript culture, it discusses how poems were reproduced, by whom they were copied, the contexts in which they circulated, and how these processes were reflected in the tezkires. The article argues that, in selecting poets, tezkire authors considered not only artistic value but also a poet’s connections to circles of legitimacy, the diffusion of their works, and their capacity for reproduction within manuscript networks. Drawing on examples from Ottoman tezkires, and other biographical texts, the study demonstrates that entry into literary memory was linked to manuscript culture. It further examines, the reproduction of manuscripts in multiple copies, the preference for particular poems in specific gatherings, and the marginalization of texts remained confined to authorial copies and were not deemed worthy of reproduction. These processes are evaluated within the broader economy of textual production and circulation in the Ottoman period.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldırım, Y. (2026). Edebî Hafızanın Kıyısında: Osmanlı Yazma Kültüründe Hafıza, Dışlanma ve Dolaşım. Kadim, Sayı 11, 97–121. https://ajindex.com/articles/1023289

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (6)

  1. Âşık Çelebi. Meşâ’irü’ş-şu’arâ. haz. Filiz Kılıç. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. Atâyî, Nev’îzâde. Hadâ’iku’l-hakâ’ik fî Tekmileti’ş-şakâ’ik. haz. Suat Donuk. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2017. Bağdatlı Ahdî. Gülşen-i şuʿarâ. haz. Süleyman Solmaz. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. Beyâni. Tezkiretü’ş-şu’arâ. haz. Aysun Sungurhan. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. Esrar Dede. Tezkire-i Şuʿarâ-yı Mevleviyye. haz. İlhan Genç. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2000. Gelibolulu Mustafa Âli. Künhü’l-ahbâr’ın Tezkire Kısmı. haz. Mustafa İsen. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 1994. Kınalı-zâde Hasan Çelebi. Tezkiretü`ş-şuarâ. haz. İbrahim Kutluk. 2 Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2014. Kınalızâde Hasan Çelebi. Tezkiretü’ş-şu’arâ. haz. Aysun Sungurhan. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. Latîfı̂. Tezkiretü’ş-şu’arâ ve Tabsıratü’n-nuzamâ. haz. Rıdvan Canım. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2000. Mecdî Mehmed Efendi. Hadâ’i̇ku’ş-şakâ’i̇k. haz. Bilal Alpaydın-Fatih Odunkıran. 2 Cilt. İstanbul: Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2022. Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi. Tezkiretü’ş-şu’arâ. haz. Adnan İnce. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018. Mustafa Safâyî Efendi. Tezkire-i Safâyî: Nuhbetü’l-âsâr min Fevâ’idi’l-eş’âr. haz. Pervin Çapan. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2005. Sehî Beg. Heşt Bihişt. haz. Halûk İpekten-Günay Kut. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. Uşşâkîzâde İbrâhîm Hasîb Efendi. Zeyl-i şakâ’ik: Uşşâkîzâde’nin Şakâ’ik Zeyli. haz. Ramazan Ekinci. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2017.
  2. Açıl, Berat. “Telmih’e Telmih: Klasik Türk Edebiyatında Geleneğin İnşası”. Erdem 67 (2014), 5-18.
  3. Andrews, Walter G. “Osmanlı Metin Çalışmaları: Geçmişe Meydan Okuma, Geleceği Tasarlama”. Eski Metinlere Yeni Bağlamlar: Osmanlı Edebiyatı Çalışmalarında Yeni Yönelimler. ed. Hatice Aynur vd. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015.
  4. Andrews, Walter G. “Osmanlı Şair Biyografileri (Tezkireler) ve Osmanlı Edebiyat Eleştirisi”. çev. Yurdanur Salman. Türk Edebiyatı Tarihi. ed. Talât Sait Halman. 2/117-120. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2007.
  5. Andrews, Walter G. - Kalpaklı, Mehmet. “Towards A Meclis-Centered Reading of Ottoman Poetry”. Journal of Turkish Studies / Türklük Bilgisi Araştırmaları 33/1 (2009), 309-318.
  6. Arıkan, Mehmet. “İslam Medeniyetinde Bilginin Çoğaltılması